از «عملیات کف صابون» تا «عملیات کرم پنیر»!

هنوز مدت زیادی از وقتی که «نیویورک تایمز» از دخالت آمریکا در طراحی ویروس «استاکس نت» پرده برداشت، نمی‌گذرد؛ عملیاتی که با اسم رمز «بازی های المپیک» علیه تأسیسات هسته ای ایران اجرا شده بود. این نام، دستاویزی شده تا روزنامه «دیلی بیست» به بررسی نام های عجیب و غریب عملیات های آمریکا بپردازد.

به گزارش «تابناک»، روزنامه آمریکایی دیلی بیست، امروز با انتشار مطلبی به بررسی سابقه استفاده از نام‌های رمز در عملیات‌ جنگی و به ویژه استفاده از نام‌های خاص توسط آمریکا پرداخته است.

در این باره، «اندرو رابرتس»، تارخ نگار آمریکایی که تاریخچه این موضوع را بررسی کرده، می‌نویسد:

رمزی که پنتاگون به نام «بازی‌های المپیک» برای عملیات سایبری استاکس نت جهت به تأخیر انداختن برنامه هسته‌ای ایران برگزیده، موجب بروز شگفتی در محافل اطلاعاتی شده است. نام نهادن یک عملیات گسترده، جهانی و قریب‌الوقوع با نامی که دقیقاً دارای همین سه ویژگی است، کاملا در تضاد با آن چیزی است که اسم‌های رمز بدان منظور ساخته می‌شوند.

اکنون با این ملاحظه، ویژگی یک نام رمز مناسب چیست؟

وزارت دفاع انگلیس از یک برنامه رایانه‌ای به منظور انتخاب واژه‌ها به شکلی کاملاً تصادفی استفاده می‌کند. با این حال، پنتاگون به انتخاب نام‌هایی تمایل دارد که به چیزی نیروبخش و تا جایی که می‌شود، روحیه دهنده اشاره داشته باشد؛ این یعنی برابر بودن ارزش تبلیغات با رمزبندی محرمانه.

نام رمز عملیات آزادسازی گرانادا در سال ۱۹۸۳، «خشم فوری» بود. حمله سال ۱۹۹۱ به عراق، «توفان صحرا» نام داشت. جنگ افغانستان با عملیات «آزادی بردبارانه» آغاز شد (پس از آنکه نام «عدالت بیکران» به دلیل احتمال تحریک مسلمانان، از دستور کار خارج شد). جنگ عراق با عملیات «آزادی عراق» (Iraqi Freedom) آغاز شد (نام پیشین آن، عملیات آزادسازی عراق‌ ـ Operation Iraqi Liberation بود؛ اما چون سرواژه‌های آن ناخواسته نام نفت ـ OIL را به ذهن متبادر می‌کرد، تغییر پیدا کرد).

افزون بر این، آمریکا عملیاتی با نام‌های «بازگرداندن امید»، «تقویت دمکراسی»، «امید تابان»، «تلاش سازنده»، «ایجاد پیمان» و از این قبیل را نیز به اجرا درآورده است.

استفاده از اسم‌های رمز به شکل کنونی، نخستین بار از سوی ارتش آلمان در جنگ جهانی اول باب شد؛ به ویژه زمانی که آشکار شد متفقین فرکانس‌های رادیویی آلمان را شنود می‌کنند.

اما این «ورماخت» (ارتش آلمان نازی) در جنگ جهانی دوم بود که قدرتمند‌ترین و به یاد ماندنی‌ترین نام رمز‌های نظامی را مورد استفاده قرار داد؛ از جمله عملیات «بارباروسا» برای حمله به شوروی در سال ۱۹۴۱ (که در اصل به نام افسری که روی طرح آن کار کرده بود، «فریتز» نام داشت، ولی هیتلر نام امپراتور فاتح ژرمن را بر آن گذاشت) و عملیات «تندباد زمستان» (تلاش برای بازپس گیری استالینگراد در سال ۱۹۴۲).

در نقطه مقابل، متفقین جنگ جهانی دوم را با نام رمزهایی بی‌معنا آغاز کردند که یکی از دیگری غیرنظامی‌تر و حتی خنده‌دار بود. زمانی که معلوم شد قرار است عملیات آمریکا برای حمله هوایی به مناطق جنگی رومانی در اوت ۱۹۴۳ «عملیات کف صابون» نام بگیرد، کاسه صبر وینستون چرچیل لبریز شد و دستور داد که اسم‌های رمز نباید نام‌های احمقانه و یا واژه‌های معمولی باشند و همچنین، از به کار بردن نام افراد در قید حیات نیز باید خودداری شود.

کف صابون به نامی محکمتر (امواج جزر و مد) تغییر یافت. چرچیل سپس مقرر کرد که اسم‌های رمز باید برگرفته از قهرمانان باستانی، شخصیت‌هایی از اساطیر یونان و روم، صور فلکی و ستارگان، اسب‌های مسابقه‌ای مشهور و نام‌های قهرمانان انگلیسی و آمریکایی باشند.

شاید نام اسب‌های مسابقه‌ای به تربیت آریستوکراتیک خود چرچیل مرتبط بوده باشد؛ اما همچنین از این نظر جالب توجه است که نشان می‌دهد پیش از آن، نام‌های رمز تا چه میزان سرخوشانه و سبک سرانه بوده است. تا پیش از اوت ۱۹۴۳، مردان در عملیات‌هایی مجروح می‌شدند که اسم رمزهایی از قبیل بینگو، کاباره، سلفون، نجابت، دربازکن، اردک، گریپ فروت، ماهی، کلاه، شیفتگی، سوارکار، شعبده باز، لیلو، لُنگ، مرغابی وحشی، کوره، باغ بازار، دراکولای اصلاح شده، گوشت گوسفند، تخم مرغ، نان شیرینی، دلقک، بادام زمینی، گودال، کدو تنبل، بارانی، ریواس، رقص رومبا، ساردین، پر رو، حلزون دریایی، خسیس، اسفناج، قلاب ماهیگیری، فنجان چای، خشکه مذهب و زیپ را بر خود داشتند.

شاید دادن عناوینی خنده‌‌دار به عملیات‌های جنگی، از نظر روانی در کاهش سرشت مهلک این گونه عملیات‌ها مؤثر بوده باشد، اما هیچ پدر و مادری نمی‌خواهد بشنود که فرزندش به جای عملیات‌هایی با نام‌های جدی از قبیل کیفر، ارسال مشت یا تفنگدار، جان خود را در عملیات نمایش خنده‌دار، ناخن پا و یا کرم پنیر از دست داده است.

چرچیل همچنین نگران بود که نام برخی از عملیات‌ها، موجب ایجاد فضای دلسردی شود. با نگاهی به نام عملیات‌هایی از جمله یتیم، دیوانه، مهتاب، پشیمان، بدنامی، دستپاچه، کمبود، آشفته، گم شده، بن بست و به ویژه «مشمول مالیات»، می‌توان معنای حرف چرچیل را بهتر درک کرد.

هرچند استفاده از نام «بازی‌های المپیک» برای عملیات انجام شده علیه برنامه هسته‌ای ایران، ممکن است عجیب و غریب به نظر بیاید، اما دست‌کم کسی آن را «ناخن پا» خطاب نمی‌کند.