عملکرد مجلس هشتم در پرتو واقعیت‌های تقنینی و نظارتی/2/

کمیسیون اصل نود
کمیسیون اصل نودم قانون اساسی از جمله ابزار نظارتی مجلس شورای اسلامی می باشد که با شکایت افراد و یا دستگاه ها از عملکرد قوای سه گانه به بررسی و ارایه گزارش می پردازد.
این کمیسیون در طول مجلس هشتم  نه گزارش را در صحن قرائت کرده است از جمله وضعيت نظام حسابداري و حسابرسي، اصلاح الگوي مصرف، اثربخشي اقدامات دستگاه‌هاي نظارتي در اصلاح جريان واگذاري زمين و ساير تسهيلات به مؤسسان مدارس غيرانتفاعي، عدم تهيه اساسنامه‌هاي شركت ملي نفت ايران، شركت ملي صنايع پتروشيمي و شركت گاز ايران توسط دولت، موضوع ارائه اجباري بيمه‌هاي شخص ثالث شركت بيمه پارسيان و شركت بيمه ملت توسط برخي شركت‌هاي توليد خودرو، درخصوص غائله 25 بهمن 1389، اعطاي تسهيلات برخلاف مقررات و در نتيجه طرز كار نادرست توسط برخي از بانك‌ها، تخلفات رئيس‌جمهور از قوانين، رسيدگي به پرونده سوءاستفاده كلان از نظام بانكي و تخلف در عدم تشكيل وزارت ورزش و جوانان.

سوال از وزراء و رییس جمهور
مجلس هشتم از آنجاییکه سوال از وزراء نتیجه خاصی درپی نداشت به اصلاح آیین نامه داخلی مجلس پی داخت و از آن به بعد بعد انجام سه سوال و در صورتی که نماینده از پاسخ های وزیر قانع نشود طرح استضیاح وی در دستور کار مجلس قرار می گیرد.
به هر حال نمایندگان مجلس هشتم همچنین تعداد زیادی سوال از وزرای دولت‌های نهم و دهم داشته اند که به علت کثرت سوالات و علی رغم پیگیرهای فراوان خبرنگار تابناک، هنوز آماری دراین باره به دست نیامده است. اما مهمترین سوال مجلس، سوال از رییس جمهور بود که با پیگری های بسیار زیاد و رفت وآمدهای بسیار بالاره بعد از چند ماه در دستور کار مجلس قرار گرفت و این اولین مجلسی بود که طرح سوال از رییس جمهور را انجام داد. هرچند در بین راه و در اعتراض به عملکرد هیات رییسه مجلس یکی از نمایندگان طراح سوال استعفای خود را تقذیم مجلس کرد و پس از آن طرح سوال دوباره در دستور کار فرار گرفت.

استیضاح

یکی از ابزارهای نظارتی مجلس استیضاح وزراء است که در مجلس هشتم هم مورد توجه نمایندگان قرار گرفت دراین دوره از مجلس چه به لحاظ تعداد استیضاح‌های مطرح شده و چه به لحاظ تعداد وزرایی که با چوب استیضاح از دولت کنار گذاشته شده‌اند، رکورد‌دار است.

مجلس هشتم البته یک رکورد منحصربه فرد دیگر نیز در اختیار دارد؛ رکورد استیضاح‌های نافرجام! بدین معنا که تاکنون 16 استیضاح در مجلس هشتم مطرح شده که از این میان تنها 4 استیضاح به رأی گذاشته شده و 12 استیضاح هرگز به مراحل نهایی نرسیدند. از میان 4 استیضاح صورت گرفته نیز 2 استیضاح، معادل50 درصد استیضاح‌های انجام شده منجر به عزل وزیر شده‌است.

داستان استیضاح‌های انجام شده اما از یک حیث دیگر نیز قابل توجه است. مجلس هشتم ابتدای دوران فعالیت خویش سابقه استیضاح موفق مرحوم علی کردان به علت معتبر نبودن مدرک دکترای افتخاری و عدم صداقت در هنگام بررسی رأی اعتماد در کارنامه خود را داشت و وی را پس از گذشت تنها 91روز از کسب رأی اعتماد اولیه مجلس و تکیه بر مسند وزارت کشور به بهارستان کشاند.

اما مجلس که با عزل کردان نشان داده بود در مقابل کج‌روی‌ها کوتاه نخواهد آمد، در جریان استیضاح شمس‌الدین حسینی،وزیر اقتصاد دولت دهم به علت قصور در ماجرای اختلاس 3هزارمیلیاردی در آخرین سال از عمر این مجلس به گونه‌ای عمل کرد که انتقادات بسیاری را از درون و خارج از مجلس برانگیخت. مجلس تنها به بهانه عذرخواهی‌ای که هرگز صورت نگرفت، به حسینی مجددا رای اعتماد داد. این استیضاح جنجالی حواشی بسیاری به همراه داشت. چنانچه بعدها مباحثی درباره تغییر ناگهانی برخی نمایندگان مؤثر مجلس انجام گرفت که بر ابهامات این استیضاح افزود. همچنین دیگر نکته جالب توجه در این استیضاح صحبت‌های لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی در دفاع از وزیر اقتصاد بود که تعجب نمایندگان را برانگیخت.

استیضاح حمید بهبهانی، وزیر راه دولت دهم نیز یکی استضاح های جنجالی بود که برای نخستین‌بار در طول تاریخ مجلس بدون حضور رئیس‌جمهور و حتی شخص وزیر در مجلس برای دفاع انجام شد. همچنین در داستان استیضاح‌های مجلس هشتم آنچه بیش از هر چیزی تکرار می‌شد و به رویه ثابتی در مجلس بدل شده بود، پس گرفتن امضا از سوی نمایندگان بود که از یک سو به‌دلیل لابی‌های هیأت رئیسه و از سوی دیگر به علت ملاحظات سیاسی نمایندگان و لابی گری های دولت مردان صورت می‌گرفت.

بر این اساس موضوع استیضاح وزرای بهداشت، ‌درمان و آموزش پزشکی، نفت، صنایع و معادن و علوم و تحقیقات و فناوری نیز در طول مجلس هشتم جسته و گریخته در لابه‌لای سخنان نمایندگان مطرح ‌شد ‌اما به دلایل مختلف از قبیل پس گرفتن امضاها، به حد نصاب نرسیدن یا قانع شدن

نمایندگان از توضیحات وزرا در صحن علنی مجلس مورد بررسی قرار نگرفت.
استیضاح وزیر امور خارجه به دلیل انتصاب  ملک زاده یکی دیگر از طرح های نمایندگان بود که با درایت نمایندگان مجلس و با برکناری ملک زاده زاده منتفی شد.

استیضاح وزیر کار تعاون و تامین اجتماعی نیز از دیگر طرح‌های استیضاح بود که نمایندگان به دلیل انتصاب مرتضوی شیخ الاسلامی را به بهارستان فراخواندند، اما درست در روز استیضاح و در حالیکه رییس جمهور برای حضور در جلسه مجلس حاضر شده بود با لابی حدادعادل و قولی که از مرتضوی گرفته بود، منتفی گردید. کناره گیری که هرکز اتفاق نیفناد و خود به یکی مسایل جنجالی تبدیل گردید.

شماره	وزیر	نام	تاریخ	مهم‌ترین محورهای استیضاح	نتیجه
1	آموزش و پرورش	علیرضا علی‌احمدی	تیر87	ابهام‌ انتصاب‌ها، عدم‌پرداخت مطالبات فرهنگیان و مسائل معلمان حق‌التدریس	انجام نشد
2	کشور	علی کردان	14 آبان 87	معتبرنبودن مدرک دکترای افتخاری،دریافت حقوق با مدرک غیرمعتبر و عضویت در هیات علمی دانشگاه آزاد	عزل شد
3	جهادکشاورزی	محمدرضا اسکندری	دی 87	عدم تحقق سیاست‌ها و راهبردها، محقق‌نشدن خودکفایی، عدم توفیق توسعه صنایع و اعمال سیاست غلط	انجام نشد
4	بازرگانی	مهدی غضنفری	تیر88	عدم مدیریت مناسب خرید گندم وجو در شمال و غرب کشور، بی‌تدبیری در حل مشکلات کشاورزان و واردات	انجام نشد
5	جهادکشاورزی	صادق خلیلیان	تیر88	عدم دفاع وزیر کشاورزی از افزایش تعرفه واردات میوه و‌ واگذاری‌های مشکوک امور اراضی در تمام نقاط	انجام نشد
6	نفت	مسعود میرکاظمی	مهر88	آمار متناقض بنزین و واردات بیش از سقف مصوب بودجه و نامشخص بودن قرارداد لوله صلح	انجام نشد
7	جهادکشاورزی	صادق خلیلیان	آذر88	توجه نکردن به تذکرات نمایندگان و مشکلات قیمت میوه	انجام نشد
8	صنایع	علی‌اکبر محرابیان	آذر88	عدم حمایت صنایع، تعطیلی70درصد شرکت‌ها به دلیل عدم نقدینگی، انتصاب مدیران فامیلی و...	انجام نشد
9	راه	حمید بهبهانی	اسفند88	ناامنی جاده‌های بین‌شهری و احداث غیرکارشناسانه جاده‌های جدید و...	به دلایلی مسکوت ماند
10	راه	حمید بهبهانی	فروردین 89	عدم نوسازی ناوگان و تکرار حوادث هوایی	انجام نشد
11	کشور	مصطفی نجار	اردیبهشت 89	امنیتی کردن وزارت کشور، عدم استفاده از تخصص کارکنان و شایسته‌سالاری، بی‌توجهی به ساخت‌وسازها و نظارت بر شهرداری‌ها	انجام نشد
12	راه	حمید بهبهانی	بهمن89	وقوع سوانح هوایی پی‌درپی، استفاده غیرموجه از ناوگان هوایی مستهلک، عدم اجرای برنامه چهارم در نوسازی ناوگان هوایی، عدم جدیت در اصلاح مسیرهای حادثه‌خیز و کم‌توجهی به مسیر ریلی و ایستگاه هواشناسی	عزل شد
13	نیرو	مجید نامجو	اسفند89	ضعف مدیریت و برنامه‌ریزی، عدم رعایت عدالت و عدم تعهدات و موارد تبعیض‌آمیز	استیضاح ناموفق
14	امورخارجه	علی‌اکبر صالحی	خرداد90	نفوذ گروه انحرافی در بدنه وزارت امورخارجه و انتصاب ملک‌زاده به عنوان معاون وزیر امورخارجه	انجام نشد
15	اقتصاد	شمس‌الدین حسینی	آذر90	عملکرد ضعیف در ماجرای اختلاس 3هزارمیلیاردتومانی، عدم اجرای قانون یا نقض احکام قانونی مرتبط با وظایفی که وزیرنسبت به بانک‌ها داشته و نصب افرادبه سمت‌های مهم بدون داشتن صلاحیت	استیضاح ناموفق
16	کار، تعاون و تامین اجتماعی	شیخ الاسلامی	اردیبهشت 91	انتصاب مرتضوی به سمت رییس سازمان تامین اجتماعی	استیضاح ناموفق

ناظرین مجلس

مجلس شورای اسلامی  در راستای وظیفه قانونی خود در بعد نظارتی در 53شورا،مجمع و هیات نماینده ناظر دارد که توسط کمیسیون ها به صحن معرفی و پس از تصویب نمایندگان نظارت خود ر آغاز می نمایند.
این ناظرین موظف هستند  گزارش‌های خود را ارایه دهند، بنابراین مجلس هشتم 125 گزارش از  ناظرين مجامع ملي و 190 گزارش از ناظرين مجامع استاني دریافت کرده است که مورد تحلیل قرار گرفته است.

نظارت بر ابلاغ قوانین توسط رییس جمهور
از ابتداي دوره هشتمبیش از  278 قانون به رئيس‌جمهور ابلاغ شده است. که حدود 45 قانون توسط رییس جمهور به روزنامه رسمی ارایه شده است  و حدود 235 قانون به روزنامه رسمي با تأخير همراه بوه است. و رییس مجلس نیز بیش از 20 قاون را  با استناد به تبصره ماده (1) قانون مدني ابلاغ کرده است.

نظارت بر تهيه و تصويب آيين‌نامه‌هاي دولت یکی دیگر از ابعاد نظارتی مجلس شورای اسلامی است که بر اساس آمار موجود اداره تطبیق مصوبات دولت با قوانین مجلس به ضرورت تهيه و تصويب 180 فقره مقرره توسط دولت (هيئت وزيران) حكم كرده است که از این تعداد دولت  در 100 مورد (55 درصد)  به تكليف خود عمل نكرده است. و از 67 مقرره تصويب شده، 61 مورد (92 درصد) خارج از مهلت قانوني بوده است. و از 67 مقرره تصويب شده، دولت 15 فقره را جهت انتشار در اختيار روزنامه رسمي قرار نداده است.

کمیسیون‌های مجلس هشتم   
مجلس هشتم شورا ی اسلامی دارای 15 کمیسیون تخصصی بوده است که به بررسی تخصصی طرح و لوایح اقدام کرده اند. البته در مجلس هشتم سه کمیسیون به جمع کمیسیون ها 12 گانه مجالس افزوده شد. یکی کمیسیون اجرای سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی و دیگری کمیسیون تحول اقتصادی، و نیز کمیسیون جهاد اقتصادی. این کمیسیون‌ها روی هم بیش از 3200 جلسه برگزار کرده اند و به بررسی 679 طر ح و لایحه پرداحته و یا به وظیفه نظارتی خود ازجمله بررسی سوالات نمایندگان از وزا، بررسی تحیقو تفحص ها، نشست‌ها با حضور مسولان اجرایی پرداخته اند.

جدول عملکرد کمیسیون ها مجلس هشتم شورای اسلامی