جولان خودروهای فرسوده در ‌شهر

هنوز ۴ ميليون خودروي فرسوده در كشور تردد مي‌كنند، همان‌هايي كه مالكان 50 درصد آنها پايتخت‌نشين هستند، خودروهايي كه روزانه 11 ميليون و 200 هزار ليتر سوخت اضافي مصرف مي‌كنند، همان‌هايي كه مقصر درجه اول آلودگي هواي كلانشهرها هستند، خودروهايي كه تنها با خروج يك ميليون دستگاه از آنها، روزانه 2 ميليون و 800 هزار ليتر در مصرف سوخت صرفه‌جويي خواهد شد.

در حالي كه از ۶ سال قبل موضوع جدي جايگزيني خودروهاي فرسوده و از رده خارج كردن اين گونه وسايل نقليه موتوري در دستور كار دولت و متوليان مربوط قرار گرفته است، اما شواهد و آمار موجود حكايت از آن دارد كه طي اين مدت كمتر از يك ميليون خودرو فرسوده از چرخه حمل و نقل كشور حذف شده‌اند. حالا با گذشت 6 سال از آغاز نهضت خروج خودروهاي فرسوده از چرخه حمل و نقل كشور، آمارها از واقعيت تلخي حكايت دارد، اين‌كه طرح خروج خودروهاي فرسوده تا اينجاي ماجرا موفقيتي به همراه نداشته است.

در چنين شرايطي و در حالي كه طرح خروج خودروهاي فرسوده با روندي كند به حركت خود ادامه مي‌دهد، از گوشه و كنار اخباري به گوش مي‌رسد، مبني بر اين‌كه قرار است تردد خودروهاي فرسوده در پايتخت از اول تيرماه ممنوع شود.

اعضاي كارگروه كاهش آلودگي هواي تهران در حالي در جلسه اخير خود براي اجراي ممنوعيت تردد خودروهاي فرسوده در پايتخت از ابتداي تيرماه به توافق رسيدند كه هيچ مكانيسم و راهكاري براي اين‌كه مالكان خودروهاي فرسوده در فرصت باقي‌مانده بايد چه كنند و چگونه نسبت به نوسازي خودروهاي خود اقدام كنند، ارائه نداده‌اند.

ممنوعيت تردد خودروهاي فرسوده در پايتخت، هرچند شايد بتواند مسكن موقت ديگري براي پيشگيري از تداوم شرايط بحراني آلودگي هوا در سال جاري باشد، اما مالكان خودروهاي فرسوده را ـ كه به نوعي در اين شهر زندگي يا به واسطه شغلشان ساعاتي در آن تردد مي‌كنند ـ دچار سردرگمي كرده است.

از سوي ديگر، برخي كارشناسان و حتي مسوولان حوزه حمل و نقل و ترافيك به صراحت تاكيد مي‌كنند تا زماني كه طرح خروج خودروهاي فرسوده با جديت بيشتري دنبال نشود و روند كند جايگزيني اين خودروها سرعت نگيرد، اجراي موفق و تاثيرگذار اين مصوبه كه جز اعمال محدوديت و تحت فشار قرار‌دادن مالكان اين خودروها كه بيشتر از قشر پايين جامعه هستند، با شكست مواجه خواهد شد.

فقط يك ميليون و 600 هزار

6 سال از زماني‌كه تصميم گرفتند پروژه جايگزيني خودروهاي فرسوده را اجرايي كنند، مي‌گذرد و در طول اين مدت پروژه مذكور با سرعتي لاك پشتي روند اجرايي خود را طي مي‌كند. متاسفانه با وجود تمام برنامه‌ريزي‌ها و پيش‌بيني‌ها سرعت اجراي طرح جايگزيني خودروهاي فرسوده، بسيار كندتر از روند برنامه چهارم توسعه شد و در نتيجه چاره‌اي براي سازمان‌ها و دستگاه‌هاي اجرايي مسوول در اين زمينه نماند جز اين‌كه طرح جايگزيني خودروهاي فرسوده را در برنامه پنجم توسعه دنبال كنند، شايد طرح مذكور در اين وقت اضافه به سرانجام برسد.

براساس آخرين آمار پليس راهور تا سال 1390، يك ميليون و 600 هزار خودرو در كشور در زمره خودروهاي فرسوده قرار گرفته‌اند و اين در شرايطي است كه بنابر اظهارات مجريان طرح جايگزيني خودروهاي فرسوده كشور، پرونده اين پروژه بايد تا پايان سال 1390 بسته مي‌شد، اما واقعيت اين است كه طرح خروج خودروهاي فرسوده با وجود اميدواري مسوولان و متوليان امر در به سرانجام رساندن اين پروژه به دليل كندي مراحل اجرا از پيشرفت لازم برخوردار نيست.

به اين ترتيب تمديد يك ساله برنامه چهارم توسعه هم دردي از پروژه نوسازي خودروهاي فرسوده كشور دوا نكرد تا روند خروج خودروهاي فرسوده از چرخه حمل و نقل كشور همچنان با حركتي لاك پشتي در برنامه پنجم توسعه نيز ادامه يابد.

محدوديت به شرط خروج فرسوده‌ها

در حالي كه آخرين تصميمات در جلسه كارگروه آلودگي هواي تهران از ممنوعيت تردد خودروهاي فرسوده در پايتخت از ابتداي تيرماه امسال حكايت دارد و نمايندگان سازمان‌ها و دستگاه‌هاي اجرايي مسوول از نيروي انتظامي و پليس راهور مي‌خواهند كه اجراي مصوبه مذكور را از تاريخ ياد شده با جديت در كلانشهر تهران پيگيري كنند اما مسوولان پليس راهور تهران معتقدند اگر قرار باشد پليس از تردد خودروهاي فرسوده جلوگيري كند و در مقابل شاهد خروج خودروهاي فرسوده به‌ميزان مورد انتظار نباشيم قطعا در اين زمينه با مشكل مواجه مي‌شويم و طرح از موفقيت لازم برخوردار نخواهد بود.

سردار حسين رحيمي، رئيس پليس راهور تهران البته به اين نكته مهم نيز تاكيد دارد كه سازمان‌هاي اجرايي مسوول بايد هرچه سريع‌تر درخصوص جايگزيني خودروهاي فرسوده به‌خصوص در پايتخت مكانيسم ويژه‌اي در نظر بگيرند تا برخورد با دارندگان خودروهاي فرسوده كه بيشتر از قشر ضعيف جامعه هستند موجب بروز مشكل براي آنها نشود.

عمر هيتلري برخي خودروهاي فرسوده

اما اين فقط مسوولان پليس راهور نيستند كه معتقدند اعمال محدوديت براي تردد خودروهاي فرسوده تا زماني كه تسهيلات مناسب براي جايگزيني خودروهاي فرسوده به صاحبان آنها اختصاص نيابد راه به جايي نخواهد برد، چراكه بسياري از متخصصان و كارشناسان حوزه حمل و نقل و ترافيك نيز به اين موضوع اذعان دارند. مدير گروه حمل و نقل و ترافيك دانشگاه پليس كه چند سال پيش رياست پليس راه كشور را نيز به‌عهده داشته است، با بيان اين‌كه بررسي‌ها نشان مي‌دهد 13 درصد تصادفات رانندگي به دليل نقص فني خودروهاست كه در اين ميان فرسودگي و سن بالاي خودروها از مهم‌ترين دلايل تصادفات به شمار مي‌آيد، معتقد است: سرعت كند فرآيند تعويض خودروهاي فرسوده و برخي سنگ‌اندازي‌ها مانند تاخير بانك‌ها در پرداخت وام، صاحبان اين خودروها را براي شركت در طرح‌هاي جايگزيني دلزده مي‌كند.

نكته: براساس آخرين آمارهاي پليس راهور تا سال 1390 فقط يك ميليون و 600 هزار خودروي فرسوده از چرخه حمل و نقل كشور خارج شده‌اند

دكتر عليرضا اسماعيلي با بيان اين‌كه در كشورهاي مختلف، شهروندان خودروي خود را بعد از پايان عمر مفيدش به «قبرستان خودروها» برده و خودروي نو تهيه مي‌كنند، مي‌گويد: در آن كشورها هم ايمني مردم حفظ مي‌شود و هم مشكل آلودگي هوا و صدا ندارند، اما متاسفانه استراتژي كشور ما در زمينه خودروهاي فرسوده اصولي نيست.

وي عمر مفيد خودرو در دنيا را 10 سال دانسته و مي‌افزايد: بعد از اين بازه زماني، افراد خودروي خود را تعويض مي‌كنند، اما در ايران اين زمان بسيار بالاست و عمر بسياري از خودروهاي ما بويژه كاميون‌ها با عمر هيتلر برابري مي‌كند.

وي عمر در نظر گرفته شده براي تعويض خودرو در كشورمان را بسيار بالا دانسته و تصريح مي‌كند: عملا شاهد خروج خودروهايي هستيم كه 20 تا 30 سال از عمرشان مي‌گذرد، در حالي كه در كشورهايي كه هم جاده‌هاي مناسب و هم خودروهاي استاندارد دارند، عمر مفيد خودرو تنها 10 سال است.

سرگرداني تاكسيداران بين اختلاف خودروسازان و پليس

طرح ممنوعيت تردد خودروهاي فرسوده در حالي قرار است بزودي در كلانشهر تهران به اجرا درآيد كه از گوشه و كنار شنيده مي‌شود آن سوي ماجرا، وجود برخي مشكلات و ناهماهنگي‌ها، گره اجراي طرح جايگزيني خودروهاي فرسوده و از جمله تاكسي‌هاي قديمي و فرسوده شهرمان را هر روز كورتر مي‌كند. 1000 راننده تاكسي در تهران كه در طرح جايگزيني تاكسي‌هاي فرسوده‌شان شركت كرده‌اند، مدت‌هاست سرگردان شده‌اند. يك راننده تاكسي با 27 سال سابقه كار، چند ماهي است با شركت در طرح جايگزيني تاكسي‌هاي فرسوده، خودروي فرسوده‌اش را به اميد گرفتن تاكسي نو از دست داده است و حالا به دليل تاخيري كه در تحويل تاكسي‌هاي نو ايجاد شده، مدت‌هاست بيكار شده و براي تامين هزينه‌هاي خانواده‌اش با مشكلات جدي مواجه شده است.

وي با تاكيد بر اين‌كه نه‌فقط مشكل او بلكه مشكل دست‌كم 1000 راننده تاكسي ديگر هم است، از مسوولان راهنمايي و رانندگي و شركت خودروساز طرف قرارداد با تاكسيراني مي‌خواهد كه فكري به حال اين دغدغه رانندگان تاكسي كنند.

اين راننده تاكسي برايمان تعريف مي‌كند كه چطور تا چند ماه پيش با همين تاكسي قراضه مخارج زندگي، اجاره خانه و هزينه تحصيل فرزند دانشجويش را تامين مي‌كرده، اما از وقتي در طرح جايگزيني تاكسي‌هاي فرسوده شركت كرده و تاكسي‌اش اسقاط شده است، ديگر هيچ منبع درآمدي براي تامين هزينه‌هاي زندگي خانواده‌اش ندارد.

او مي‌گويد: اگر مي‌دانستيم فاصله تحويل گرفتن تاكسي‌هاي نو، ماه‌ها به طول مي‌انجامد، هيچ وقت حاضر نمي‌شديم تنها منبع درآمد خانواده‌مان را از دست بدهيم.

داستان اختلاف شركت ايران‌خودرو و راهنمايي و رانندگي بر سر شماره‌گذاري خودروهاي نو اتفاق جديدي نيست. گويا راهنمايي و رانندگي و موسسه استاندارد از شركت خودروساز خواسته‌اند براي ارتقاي ايمني خودروهاي توليدي خود، يك ايربگ روي فرمان و يك ايربگ نيز روي داشبورت نصب كند، اما از آنجا كه اين كار براي خودروساز مذكور صرفه اقتصادي ندارد، حاضر به انجام آن نيست و راهنمايي و رانندگي نيز تاكيد مي‌كند تا زماني كه هر دو ايربگ روي اين خودروها نصب نشود، از شماره‌گذاري اين خودروها خبري نخواهد بود.

به اين ترتيب باز هم اين رانندگان تاكسي هستند كه بايد تاوان اختلاف نظرهاي مسوولان را بپردازند؛ هرچند در اين ميان تاكيد پليس راهور بر عدم شماره‌گذاري خودروهاي ناايمن منطقي به نظر مي‌رسد، اما باز هم ضروري است مسوولان سازمان‌هاي متولي در طرح جايگزيني تاكسي‌هاي فرسوده بيش از اين رانندگان تاكسي را در سرگرداني قرار نداده و هرچه سريع‌تر براي حل اين مشكل چاره‌اي بينديشند.

اين پرونده بسته مي‌شود؟

بنابر اظهارات مجريان طرح جايگزيني خودروهاي فرسوده كشور، پرونده اين پروژه بايد تا سال 1390 بسته مي‌شد و اين در حالي است كه به نظر مي‌رسد طرح خروج خودروهاي فرسوده با وجود اميدواري مسوولان و متوليان امر در به سرانجام رساندن اين پروژه به دليل كندي مراحل اجرا از پيشرفت لازم برخوردار نيست و اگر شرايط فعلي تغيير نكرده و شوكي كه طرح جايگزيني خودروهاي فرسوده به آن نياز دارد، اتفاق نيفتد و هماهنگي و قاطعيت لازم ميان سازمان‌ها و دستگاه‌هاي مرتبط و مسوول از جمله شركت‌هاي خودروساز، ستاد مديريت حمل و نقل و سوخت كشور، وزارت صنايع، وزارت كشور، راهنمايي و رانندگي و... در كنار سرعت بخشيدن به اجراي طرح محقق نشود، بعيد به نظر مي‌رسد پرونده طرح جايگزيني خودروهاي فرسوده كشور به اين زودي‌ها به سرانجام برسد.

در چنين شرايطي به نظر مي‌رسد اجراي طرح‌هايي كه صرفا تاكيد بر اعمال محدوديت و ممنوعيت تردد اين خودروها دارد؛ در حالي كه مسوولان هيچ راهكار عملي قابل اعتمادي پيش پاي مالكان اين خودروها نگذاشته‌اند، راه به جايي نخواهد برد و اين طرح را به اقدامي ناكارآمد تبديل خواهد كرد كه شكست آن نيز دور از انتظار نيست.

منبع: جام جم