دیپلماسی جدید منطقه‌ای روسیه

 به نظر می‌رسد مقامات روسیه پس از بحران گرجستان و جدا کردن دو منطقه استقلال‌طلب این کشور (اوستیای جنوبی و آبخازیا) روی به دنبال کردن یک بازی دیپلماتیک جدید در این منطقه آورده‌اند.

به گزارش عصرايران، در دیپلماسی جدید، مسکو در قفقاز تلاش می شود تا فرمول 1-3 ( آذربایجان و ارمنستان منهای گرجستان) دنبال شود.

این بدان مفهوم است که سیاست‌مداران کرملین تلاش دارند تا با جلب و جذب آذربایجان به مسکو ،دولت باکو را به خود نزدیک کنند. برای تحقق این هدف، تلاش برای ایفای یک نقش میانجیگرانه بین دو طرف منازعه و زدودن سیاست قبلی جانبدارانه به نفع ایروان، یکی از این راهکارهاست.

از این رو در سفر اخیر (17 و 18 اکتبر)، «دمیتری مدودف»، رئیس‌جمهور روسیه به ایروان، رهبر کرملین از «سرژ سرکیسیان»، همتای ارمنی خود، به همراه «الهام علی‌اف»، رئیس‌جمهور آذربایجان» دعوت به عمل آورد تا در 2 نوامبر به طور همزمان در مسکو حضور به هم رسانند تا بحران شانزده ساله «ناگورنو ـ قره‌باغ» را با میانجیگری مسکو به بحث و گفت‌وگو بگذارند.

این سیاست مسکو در گام نخست نتیجه داد و رهبران ارمنستان و آذربایجان با صدور اعلامیه‌ای مشترک در مسکو بر ضرورت حل وفصل بحران قره‌باغ تأکید کردند.

مسکو در سه ماه گذشته و در پی حمله به گرجستان از سوی غرب متهم به زورگویی در قفقاز و نقض ثبات و امنیت این منطقه شده است پر واضح است که در صورت حل و فصل اختلافات آذری ـ ارمنی، مسکو از زیر بار این اتهام سنگین تا حدود زیادی شانه خالی خواهد کرد.

از سوی دیگر، جذب آذربایجان، به جهت این‌که این کشور صاحب یکی از بزرگترین ذخایر نفتی در منطقه است، حایز اهمیت است.

 

در صورت موفقیت این سیاست جدید و کاهش رویکردهای غرب‌گرایانه حاکمان باکو، این امر می‌تواند یک دستاورد مهم برای روسیه باشد چرا که در صورت نزدیکی باکو به مسکو، خطر چرخش و یا لغزش باکو به دامان غرب (اتحادیه اروپا، ایالات متحده و ناتو) کاهش خواهد یافت.

پیشبرد این سیاست می‌تواند حلقه محاصره حاکمان گرجستان را نیز تنگ‌تر سازد و مقامات تفلیس که در دو ماه گذشته دو منطقه جدایی طلب خود را در شمال غربی و شمال شرقی کشورشان از دست داده‌اند از ناحیه همسایه‌های جنوبی خود نیز احساس خطر کنند.

این امر به ویژه در صورتی که روابط آذربایجان و گرجستان را تحت تأثیر قرار دهد و رخنه‌ای در آن پدید آورد اهمیت به مراتب افزون‌تری برای مسکو خواهد داشت.

حلقه دیگر سیاست جدید مسکو پس از بحران گرجستان، چگونگي تعامل با حاکمان اوکراین و رئیس‌جمهور غربگرای این کشور، «ویکتور یوشچنکو» است.

کرملین به نحو زیرکانه‌ای با ابزارهای متعدد تشویقی و تنبیهی خود در مقابله با اوکراین تلاش دارد به مرور و بدون این‌که متهم به حمایت از متحدان خود در اوکراین شود زیر پای یوشچنکوی غربگرا را خالی کند.

مقامات کرملین که پنج سال پیش و همزمان با قدرت گرفتن یوشچنکو در اوکراین تاب تحمل چهره به غایت زیبای او را نداشتند در گام نخست با مسموم کردن وی با سم (توسط افسران مجرب سرویس اطلاعاتی خود) در وین اتریش، چهره زیبای این سیاستمدار جوان را تبدیل به پیرمردی هفتاد ساله کردند.

 

از سوی دیگر، مقامات کرملین در چند سال گذشته و به ویژه پس از بحران گرجستان تلاش کردند تا سیاست‌های زیر را در قبال اوکراین به طور همزمان پیش ببرند:

1. ایجاد اختلاف بین هیأت حاکمه اوکراین: در چهارچوب این سیاست مقامات مسکو از «یولیا تیموشنکو»، نخست‌وزیر اوکراین و متحد سابق یوشچنکو،‌ در برابر یوشچنکو حمایت کردند و سعی کردند تا با جذب خانم تیموشنکو، در هیأت حاکمه اوکراین و میان متحدان سابق «انقلاب نارنجی» اختلاف‌افکنی کنند.

این سیاست روسیه تا حدود زیادی موفق بود و توانست اختلاف بین دو رهبر را تعمیق کرده و ائتلاف حاکم بر اوکراین را به فروپاشی کشاند.

در جریان بحران گرجستان در حالی که ویکتور یوشچنکو برای حمایت از مقامات و ملت گرجستان و ابراز همدردی با آنها به تفلیس رفت و در میدان اصلی این شهر «نطق‌قرایی» را در حمایت از گرجستان و محکوم کردن تجاوز روسیه به خاک این کشور ایراد کرد، اما یولیا تیموشنکو در کنار وی قرار نگرفت و به جای گرجستان به مسکو رفت و با ولادیمیر پوتین همتای روس خود پای یک میز نشست.

استنباط تیموشنکو در مخالفت با سیاست یوشچنکو در تقابل با روسیه این بود که جامعه اوکراین یک جامعه دو پارچه است که حدود نیمی از مردم آن روس‌تبار هستند بنابراین برای حفظ انسجام اجتماعی اوکراین و نیز حفظ روابط دوستانه با همسایه قدرتمند (یعنی روسیه) نباید سیاست اتحاد با غرب را از راه تقابل با روسیه پیش برد.

2.حمایت از روس‌تباران ساکن اوکراین: در این چهارچوب مسکو تلاش دارد تا با دمیدن بر تنور مخالفت افکار عمومی اوکراین با عضویت این کشور در ناتو و بزرگ نمایی این امر در رسانه‌های خود در برابر امیال غربگرایانه حاکمان اوکراین مانع ایجاد کند.

3.استفاده از اهرم انرژی: اوکراین به طور قابل ملاحظه‌ای وابسته به منابع انرژی روسیه است از این رو کرملین از این اهرم مؤثر همچون یک ابزار مهم در برابر حاکمان اوکراین استفاده می‌کند.

بنابراین با مرور تغییرات صورت گرفته در سیاست مسکو پس از بحران گرجستان در منطقه قفقاز و خارج نزدیک این کشور می‌توان رویکرد جدید مقامات مسکو را که تفاوت معناداری با رویکرد این کشور قبل از بحران گرجستان دارد مورد ارزیابی قرار داد.

در سیاست جدید قفقازی روسیه تلاش برای انزوای بیشتر گرجستان، جلب و جذب آذربایجان به روسیه، تلاش برای ایفای نقش میانجیگرانه در حل بحران ناگورنو ـ قره‌باغ بین آذربایجان و ارمنستان و خارج شدن از سیاست جانبداری از ارمنستان (دست‌كم در ظاهر)، اختلاف‌افکنی در هیأت حاکمه اوکراین و بدین‌سان تضعیف ائتلاف غربگرای حاکم بر این کشور، موافقت با ایفای نقش کشورهای منطقه از جمله ترکیه و ایران در قفقاز و خارج کردن این منطقه از زیر سایه نفوذ تک‌جانبه روسیه برای خارج کردن این منطقه از سایه یک رقابت دو طرفه بین غرب و روسیه با بازی با حاصل جمع صفر، مورد توجه مسکوست.

در صورت اعمال این سیاست، هر نوع نفوذ غرب در این منطقه به مفهوم باخت روسیه نخواهد بود و به عبارت بهتر بازی از حالت «حاصل جمع صفر» خارج می‌شود، چرا که بازیگران افزایش می‌یابند و پرواضح است که در چنین حالتی روسیه به عنوان ماهرترین بازیگر نتایج بهتری به دست خواهد آورد.