چرا قيمت دلار بالا رفت؟
بحران اقتصادي امروز جهان، مسائل و سوالات زيادي را براي دستاندركاران ذيربط ايجاد كرده و بحث و بررسي درباره اين مسائل را به موضوع روز كارشناسان و رسانهها در سطح جهان تبديل كرده است.
مهران دبيرسپهري در سرمقاله «دنياي اقتصاد» مينويسد: اما يكي از مسائلي كه كمتر درباره آن صحبت ميشود، پاسخ به اين سوال است كه چرا قيمت دلار آمريكا بالا رفت؟ در شرايطي كه نطفه بحران در اين كشور ايجاد شد. مطلب ذيل پاسخي به سوال مزبور است.
ارزش پول يك كشور با تغييرات نرخ بهره نسبت مستقيم دارد. به اين معنا كه با افزايش نرخ بهره، با فرض ثابت بودن ديگر متغيرها، ارزش پول افزايش و با كاهش بهره، ارزش پول كاهش مييابد. با توضيح فوق ميتوان ارزش نسبي پول كشورها را نسبت به يكديگر نيز با توجه به تغييرات نرخ بهره، برآورد نمود. بنابراين تغيير نرخ بهره در يك كشور نسبت معكوس با ارزش پول كشورهاي ديگر دارد. مثلا افزايش نرخ بهره در آمريكا موجب كاهش ارزش يورو نسبت به دلار ميشود.
عامل ديگري كه ميتواند روي ارزش پول يك كشور اثر داشته باشد، بيانضباطي پولي در بانك مركزي آن كشور است. البته اين بيانضباطي معمولا موجب كاهش ارزش پول ميشود، نه افزايش آن. همانطور كه ميدانيم، از حدود 14ماه پيش (18 سپتامبر 2007 برابر با 27 شهريور 1386) كه احتمال وقوع ركود در اقتصاد آمريكا ميرفت، بانك مركزي آمريكا در چند مرحله، نرخ بهره را از 25/5 درصد تا حدود 2درصد كاهش داد كه اتفاقا در اثر اين اقدام ارزش دلار در سطح جهاني كاهش يافت. بعد از سقوط مالي جهاني نيز نرخ بهره در آمريكا تا سطح يك درصد كاهش يافته است.
با ارائه توضيحات فوق به يك تناقض در مورد افزايش ارزش دلار در اين روزها ميرسيم. زيرا هيچ كدام از دلايل مورد اشاره در بالا محقق نشده است تا دليلي براي افزايش قيمت دلار باشد. يعني نه شاهد افزايش نرخ بهره در آمريكا بودهايم و نه شاهد كاهش نسبي نرخ بهره در ديگر كشورها، زيرا كاهش ناچيز نرخ بهره در هفتههاي اخير در همه كشورها و به طور يكسان اتفاق افتاده است. از طرف ديگر بانك مركزي آمريكا نيز سياست جمعآوري دلار از بازار را در پيش نگرفته است. پس دليل گران شدن دلار چيست؟بسياري از كارشناسان افزايش ارزش دلار را با سقوط مالي جهاني مرتبط ميدانند، اما در مورد چرايي آن كمتر صحبت شده است. همان طور كه ميدانيم، ايجاد حباب مسكن و سپس تركيدن آن در آمريكا باعث شد كه همه كشورها در سطح كلان متضرر شوند، اما اين ضرر به طور نسبي در مناطقي بيشتر و در مناطقي كمتر بوده است و به نظر ميرسد كشور آمريكا بخشي از ضررش را به كشورهاي سرمايهگذار در بخش مسكن خود منتقل كرده يا به عبارت ديگر انتقال ثروت به آمريكا اتفاق افتاده است.
شاهدي كه اين ظن را قوي ميكند، آن است كه ژاپن برخلاف اروپا در بازار مسكن ايالاتمتحده، هيچ گونه سرمايهگذاري نكرده و به همين دليل افزايش ارزش دلار نسبت به يورو بيشتر از افزايش ارزش دلار نسبت به ين بوده است. توضيح آن كه در هفتههاي اخير، شاهد افزايش حدود 22درصدي دلار نسبت به يورو بودهايم، در صورتي كه ارزش دلار نسبت به ين تنها حدود 8درصد رشد كرده است. بنابراين افزايش ارزش دلار را بايد در موضوع انتقال ثروت از خارج (به ويژه اروپا) به آمريكا جستوجو نمود. استدلال ديگري كه وجود دارد اين است كه سرعت گردش پول (يا دلار) در سطح جهان به شدت كاهش يافته است. به همين دليل مطابق با رابطه مقداري پول، طبيعي است ارزش دلار افزايش يابد. البته اگر هم موضوع سرعت گردش پول موثر بوده باشد، نميتوان همه علت را در اثر آن دانست؛ زيرا همان طور كه گفتيم، افزايش ارزش دلار نسبت به ديگر ارزها يكسان نبوده است. اميد است اين نوشته آغازي باشد براي بحثهاي بيشتر روي موضوع فوق.
با تشکر از توضیحات موثر شما، در ضمن می توان رشد بی رویه یورو و سکون دلار در مقابل آن در دو سال گذشته را از سیاستهای آمریکا برای جذب سرمایه گذاری در این کشور (در مقابل اروپا) دانست و اینکه آمریکا با همین ترفند اروپا تقریباً رو به ورشکستگی کشانده است در حالی که خود اکنون با تزریق منابع مالی هنگفت به بازارهای خود یک گام جلوتر از دیگر کشورها در رشد اقتصادی آتی خود حرکت خواهد نمود.