آقاي متکي رسا صحبت کنيد

سفر عبدالرحمن العطيه دبيركل شوراي همكاري خليج فارس به جمهوري اسلامي ايران، بي‌گمان يك پيروزي ديپلماتيك براي سياست خارجي ايران است؛ چرا كه در شرايطي كه غرب و در راس آنها آمريكا با دامن زدن به پديده موهوم و دروغين ايران هراسي (Iran phobia) در تلاشند روابط جمهوري اسلامي ايران را با كشورهاي حاشيه خليج فارس متشنج كنند، درخواست شوراي همكاري خليج فارس براي گسترش روابط با جمهوري اسلامي ايران طليعه شكست غرب در دامن زدن به پديده ايران هراسي به شمار مي‌رود.

البته همان گونه كه آقاي العطيه در كنفرانس مطبوعاتي مشترك با وزير امور خارجه كشورمان تاكيد كرد فصل تازه روابط جمهوري اسلامي ايران با شوراي همكاري خليج فارس در نتيجه پيشنهادهاي عملي رئيس جمهوري اسلامي ايران كه نخستين بار در اجلاس دوحه شركت كرده بود گشوده شده است.

اين پيشنهادها كه بيشتر در حوزه اقتصادي و به طور مشخص باعنوان تجارت آزاد مطرح شد، به نظر مي‌رسد كه توجه مثبت كشورهاي عضور شوراي همكاري خليج فارس را جلب كرده و مي تواند نقطه عزيمت مناسبي براي شروع دوره تازه اي از مناسبات ميان دو طرف باشد. بديهي است كه پس از طي شدن فرايند اعتماد سازي متقابل كه در گذشته بر اثر فشارها و تبليغات قدرت هاي فرامنطقه‌اي خدشه‌دار شده روابط دو طرف مي‌تواند به سطحي استراتژيك و به خصوص در حوزه‌هاي كه مورد نظر جمهوري اسلامي ايران است؛ يعني تامين امنيت منطقه توسط كشورهاي منطقه و خروج قدرتهاي آشوب ساز خارجي گسترش يابد. بايد در نظر داشت كه انعقاد پيمانهاي امنيتي ميان كشورها فرايندي است كه به زيرساختهاي مختلف احتياج دارد و در روابط بين الملل انعقاد پيمان امنيتي ميان دو كشور از عمق و ثبات روابط ميان دو طرف حكايت مي كند كه معمولا دچار نوسان نمي شود و عاليترين سطح روابط به شمار مي رود.

اعتمادسازي ميان جمهوري اسلامي ايران و كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس ضرورتي اجتناب ناپذير است اما به هيچ عنوان به معناي گذشتن از اصول و اهدافي كه در چارچوب منافع ملي قرار دارند نيست؛ چرا كه در صورت چشم پوشي و يا ناديده گرفتن مسائلي كه مربوط به منافع ملي است و طي ساليان دراز در ذهنيت يك ملت نهادينه شده است پايه هاي هر گونه گسترش روابط سست و متزلزل خواهد شد و در درازمدت براي هر دو طرف قابل اتكاء نخواهد بود.

يكي از تجليات آشكار منافع ملي جمهوري اسلامي ايران كه مورد اتفاق نظرهمه مردم ايران با هر گرايش و سليقه سياسي است، عنوان خليج فارس است كه خط قرمز منافع ملي محسوب شده و تحت هيچ شرايطي قابل معامله و مذاكره نيست. اقدام يكپارچه مردم ايران در پاسخ به اقدام موسسه نشنال جئوگرافي كه به خصوص در ميان جوانان و ايرانيان مقيم خارج از كشور پررنگتر بود، به خوبي از عمق دلبستگي مردم ايران به منافع ملي و تجليات آن حكايت دارد. شايد بتوان گفت واژه خليج فارس نيز همانند نوروز، ادبيات فارسي، رستم و سهراب، شاهنامه، گلستان و بوستان، حافظ و سعدي به يكي از نمادها و رمزگان‌هاي فرهنگي و نشانه‌هاي هويت ملي تبديل شده است.

تاكيد حضرت امام خميني (ره) بر واژه اروندرود كه برخي از نزديكان امام نقل مي‌كنند، در همين راستا قابل تحليل است. از اين رو گذشتن از واژه خليج فارس و جايگزيني آن با هر واژه مجعول ديگر در ذهنيت ايراني گناهي نابخشودني به شمار مي‌رود و چشم‌پوشي از آن همانند چشم‌پوشي از حاكميت ايران بر ابوموسي و تنب بزرگ و كوچك تلقي خواهد شد. خليج فارس بخشي از هويت ايراني است و چه كسي است كه نداند هويت قابل معامله و مذاكره و مصالح نيست؛ همانگونه كه پروفسور فضل‌الله رضا، استاد فرهيخته ايراني مي‌گويد: فرهنگ ملي ما فرهنگي است كه با گذشته پيوستگي دل انگيز داردو حوادث روزگار و فراز و نشيب تاريخ پيوند ان را نگسلانيده است.(1)

روي سخن من با جناب آقاي متكي وزير محترم امور خارجه است كه در كنفرانس مشترك مطبوعاتي با عبدالرحمن العطيه احتمالا با هدف خوشايند ميهمان كه آن هم البته در فرهنگ ما ريشه‌دار است و يا با هدف پرهيز از تاثير حاشيه‌ها بر متن به جاي استفاده از عنوان كامل شوراي همكاري خليج فارس از واژه شوراي همكاري استفاده كرد.

امري كه حتي اگر حمل بر بي‌دقتي جناب آقاي وزير و يا فشاركاري شود نيز قابل اغماض و چشم پوشي نيست، چرا كه يكي از وظائف اوليه ديپلمات‌ها و مسئولان سياسي دقت در استخدام كلمات و عبارات است هم از اين رو معمولا در كشورهاي صاحب ديپلماسي تيمي از مشاوران با تجربه و كاركشته متن سخنراني‌هاي را مي‌نويسند و پاسخ سئوالات احتمالي مطروحه در كنفرانس‌هاي خبري را به حسب تجربه و با تكيه بر شناخت از جامعه مطبوعاتي و خبرنگاري و با اشراف بر مسائل روز از پيش آماده مي‌كنند تا مبادا واژه يا عبارتي بر خلاف منافع و مصالح ملي از زبان مسئول سياسي صادر شود كه بعدها مي‌تواند مورد سوء استفاده و استناد رقبا قرار گيرد.

متن سخنان جناب آقاي متكي حتما براي جناب آقاي العطيه ترجمه مي‌شود و صد البته در تلويزيون‌هاي «الجزيره» و «العربيه» بارها و بارها تكرار مي‌شود، آيا بهتر نبود جناب آقاي متكي با صداي رسا، به جاي استفاده از عنوان شوراي همكاري از عنوان شوراي همكاري خليج فارس استفاده مي‌كردند؟ بدون ترديد ما نبايد در پذيرش عنوان سازمانها و اتحاديه‌هايي كه با منافع ملي ما در تضاد هستند، پيشقدم باشيم و با پافشاري بر مواضع خود طرف مقابل خود را به همسويي با منافع ملي خودمان و البته تجليات آن ترغيب يا وادار كنيم. به هر حال اظهارت جناب آقاي متكي چه ناشي از بي‌دقتي باشد و چه ناشي از مصلحت سنجي هاي سياسي خارج از دايره منافع ملي جمهوري اسلامي ايران قرار دارد كه اميدواريم اصلاح شود.

كارشناس ارشد روابط بين الملل و دانشجوي دكتراي امنيت ملي

-------------------------------------------
پي‌نوشت‌ها:
1)فضل الله؛رضا «شاهنامه و هويت ملي ايران ؛ اطلاعات سياسي و اقتصادي؛ شماره42-41 ؛بهمن و اسفند 1369؛ص6.
2)نقيب زاده؛ احمد؛ تاثير فرهنگ ملي بر سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران؛ دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي؛1381
3) اخبار صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران؛سه شنبه هفتم آبان ماه