مشخصات عابدترین و غنی ترین مردمان

رُوِيَ عَنْ عَليِّ بنِ الحُسَينِ (عليهما السلام) قَالَ:
مَنْ عَمِلَ بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَهُوَ مِنْ خَيْرِ النَّاسِ وَ مَنِ اجْتَنَبَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَهُوَ مِنْ أَعْبَدِ النَّاسِ وَ مِنْ أَوْرَعِ النَّاسِ وَ مَنْ قَنِعَ بِمَا قَسَمَ اللَّهُ لَهُ فَهُوَ مِنْ أَغْنَى النَّاسِ.

ترجمه حدیث: امام سجاد (علیه السلام) فرمودند: هركس واجبات را انجام دهد، او از بهترينِ مردم است؛ و هر كه از محرّمات اجتناب کند، از عابدترين مردم و با ورع‏ترينِ آنها است؛ و هر كه به آنچه خدا به او ارزانى داشته قانع باشد، او از غنى‏ترينِ مردم است.

شرح حدیث: ابوحمزه ثمالی می¬گوید از امام زين‏العابدين(صلوات-الله¬عليه) شنيدم كه مى‏فرمود: «مَنْ عَمِلَ بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَهُوَ مِنْ خَيْرِ النَّاسِ»؛ هر كس آنچه را كه خداوند بر او واجب كرده است انجام دهد،  از بهترينِ مردم است. امام زين‏العابدين(عليه السلام) در این روایت، انسان خیّر را معرفی می¬نماید. خيّر آن كسي است كه آنچه را كه خدا از او خواسته، یعنی واجبات الهی را به خدا بپردازد و ادا کند و تحویل خدا دهد. بنابر این، تعریف انسان خيّر از منظر امام سجّاد، غير از آن چيزهايي است كه در ذهن من و شما است. خيّر يك چنين انسانی است که به واجباتش عمل می‏كند. بدهي‏ات را به خدا بپرداز، مي¬شوي انسانِ خيّر!

«وَ مَنِ اجْتَنَبَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَهُوَ مِنْ أَعْبَدِ النَّاسِ وَ مِنْ أَوْرَعِ النَّاسِ»؛ در فراز قبلی روایت بحث «اوامر» الهی بود، در این فراز بحث «نواهی» است. اگر كسي اجتناب كند از آنچه که خدا بر او حرام كرده، او از عابدترين مردم و از با ورع‏ترينِ مردم است. در روايت نمی‏فرماید كسي که ذكر بگويد،‌ یا نماز شب بخواند، یا ‌زيارت عاشورا بخواند،‌ یا نوافلش ترك نشود، او از عابدترین مردم است؛ امثال اينها در روایت نيست. از آن طرف هم حضرت نمی¬فرماید «عابد»؛ بلکه می¬فرماید عابدترین! عابدترينِ مردم آن است كه حرام را ترك كند.

پس انسانِ خيّر آن است كه به واجباتش عمل كند و عابدترینِ مردم هم ‌آن كسي است كه حرام را ترك كند. بعد هم می‏فرماید: «وَ مِنْ أَوْرَعِ النَّاس»؛ یعنی چنین کسی، از با ورع‏ترينِ مردم است. نمی¬فرماید «مِنْ أَتقی النَّاس»، یعنی باتقواترین مردم. چرا که فرق است بين تقوا و ورع. ورع بالاتر از تقوا است.

«وَ مَنْ قَنِعَ بِمَا قَسَمَ اللَّهُ لَهُ فَهُوَ مِنْ أَغْنَى النَّاسِ»؛ اگر كسي بسنده كند و ‌راضي شود (نه اینکه به زور راضی شود بلکه از عمق دلش راضي باشد) به آنچه كه خدا از مسير شرعي روزيِ او كرده، او از بي نيازترينِ مردم است. غنايي كه حضرت می¬ فرمايند، «غناي دروني» است؛ يك امر بيروني نيست. ما غنا را چه‏طور معنا مي-كنيم؟ ما هميشه غنا را مي¬بريم روي امر بيروني، يعني مال. ثروت را هميشه مي¬بريم روي امور مادي. از منظر ما هر کسی که مالِ بیش‏تری داشته باشد، ثروتمندتر است؛ امّا حضرت زین العابدین(علیه السلام) غنا را يك طور ديگر معنا مي¬كند.

از نظر معارفِ ما، غنای واقعی يك حالت روحي است؛ و آن اين است كه انسان از نظر روحي، خودش را بي‏نياز از مخلوق و نيازمند به خالق ببيند. از تمام مردم خود را بي¬نياز بداند و به هيچ‏كس و به هيچ چيز احتياج نداشته باشد. فقط احتياج او به خدا باشد كه غنيّ مطلق و مسبّب‏الاسباب است. اين است كه جنبه دروني دارد. اين است كه به انسان آرامش روحي مي¬دهد. ديگر اين در و آن در نمي¬زند. قناعت براي انسان امر درونيِ روحي است وگرنه هر كه ثروتمندتر است از نظر ما محتاج‏تر است.

منبع: دفتر اطلاع رسانی آیت الله حاج اقا مجتبی تهرانی