موج سواری دلار در سواحل اقتصاد ایران

در پی افزایش بی سابقه نرخ ارز در روزهای اخیر و تبعات آن، گمانه زنی‌های مختلفی درباره علل و پیامدهای مختلف این رویداد بر شئون مختلف اقتصاد ایران و راهکارهای مقابله یا کنترل آن مطرح شد. بسیاری از کارشناسان این رویداد مخرب را واکنش منطقی بازار به تحریم بانک مرکزی از سوی آمریکا دانسته و در مقابل مسئولان دولتی با بی تاثیر دانستن تحریم‌ها، این افزایش‌ها را مقطعی و به سوءاستفاده دلالان و سودجویان از شرایط روانی حاکم بر بازار نسبت می‌دهند.

به گزارش خانه ملت، نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز بیان می‌کنند اگر ادعا کنیم که تحریم بانک مرکزی در افزایش نرخ ارز تأثیری ندارد، ادعای بی اساسی است اما ملت ایران همواره در صحنه‌هایی سخت‌تر از این بر تحریم‌ها فائق آمده‌اند. با این وجود نمایندگان معتقدند افزایش نرخ ارز تأثیر نامناسبی در صنعت و تولید کشور دارد. آنها با انتقاد از عملکرد بانک مرکزی در کنترل نرخ ارز، بیان می‌کنند بانک مرکزی قادر به انجام وظیفه خود یعنی کنترل‌ نرخ ارز نیست.

 

نوسانات ارزی و سرگردانی تولید

نوسان قیمت ارز و کاهش اعتبار پول ملی هر چند در کل پدیده جدیدی نیست و در طول سال‌ها این گونه عادت کرده‌ایم به بهانه‌های مختلف شاهد افزایش قیمت‌ها باشیم، با این حال رشد قیمت‌ها در مقطع کنونی آنچنان لجام گسیخته و ناگهانی بود که  تقریباً در کل تاریخ کشور بی سابقه است.

رئیس کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی در این باره گفت: نوسان نرخ ارز سم مهلکی برای تولید کشور است و تولید کننده را سرگردان می‌کند. نماینده مردم میانه افزود: بر خلاف این که برخی‌ها می‌گویند افزایش نرخ ارز به نفع صادرات کشور است، ولی زمانی که تولیدی وجود نداشته باشد، منفعت برای صادرات بی‌معنا است.سید حسین هاشمی ادامه داد: ‌زمانی که قیمت تمام شده محصولی افزایش یابد، توان رقابت با محصول مشابه خارجی را ندارد و این موجب ورشکستگی تولید می‌شود.

عزت الله یوسفیان ملا عضو کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس نیز در این باره گفت:" ۲۲۰ هزار میلیارد تومان نقدینگی در بازار کشوروجود دارد که رقم بالایی از این پول و نقدینگی در دست دلالانی است که نه کار تولیدی انجام می‌دهند و نه به اشتغال زایی کمک می کنند.

نماینده مردم آمل و لاریجان در مجلس شورای اسلامی افزود: صنعت گری که وام تولید را به‌صورت ارز با قیمت مثلا ۱۰۵۰ تومان اخذ کرده است، پس از گذشت مدت زمان کوتاهی باید وام خود را با قیمت ارز ۱۵۵۰ تومان بازگرداند لذا دراین وضعیت صنعت و تولید کشور نابود می شود و باید مسئولین موضوع را جدی بگیرند. درعین حال عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس نیز بیان می کند نواسان‌های نرخ ارز تأثیر نامناسبی در صنعت و تولید کشور دارد و موجب ورشکستگی تولید کننده و واردکننده می‌شود.

سیدمهدی صادق تصریح کرد:‌ وقتی تسهیلات و وام‌های ارزی در اختیار تولیدکنندگان برای تهیه مواد اولیه قرار می‌گیرد، فروش جنس تولیدی آن‌ها پس از افزایش قیمت ارز برای آن‌ها صرفه اقتصادی ندارد. نماینده مردم بندر کیاشهر و آستانه اشرفیه در مجلس شورای اسلامی افزود: در چنین شرایطی که نه تولیدکننده می‌تواند قیمت کالا را افزایش دهد و نه مواد اولیه را با قیمت ثابت خریداری کند، بازپرداخت وام‌ها و تسهیلات هم برایش دشوار می‌شود. وی ادامه داد: تولیدکنندگان با توجه به نرخ ارز در زمان تحویل وام یا تسهیلات و تهیه مواد اولیه قیمت تمام شده کالا را محاسبه و قیمت تمام شده کالا را اعلام می‌کنند که افزایش نرخ ارز موجب بالا رفتن مواد اولیه استفاده شده در کالا می‌شود و فروش با همان قیمت برای تولید کننده صرفه ندارد.

صادق یادآور شد: در چنین شرایطی که نه تولیدکننده می‌تواند قیمت کالا را افزایش دهد و نه مواد اولیه را با قیمت ثابت خریداری کند، بازپرداخت وام‌ها و تسهیلات هم برایش دشوار می‌شود.

بانک مرکزی و وظیفه‌ای که نادیده گرفته می شود

نخستین واکنش بازار به این شرایط، سقوط ارزش برابری ریال ایران با ارزهای عمده بود که به معنی افزایش شدید قیمت کالاهای وارداتی خواهد شد که با توجه به وابستگی صنایع داخلی به مواد اولیه و تجهیزات خارجی، نهایتاً تولید داخل نیز با چالش مواجه خواهد شد.

بنابراین در چارچوب این تحلیل، رفتار مردم مبنی بر خروج از بازارهایی همچون بورس و افزایش شدید تقاضا جهت خرید ارز، طلا و یا مسکن کاملاً منطقی است چرا که با توجه به نگرانی بازار نسبت به احتمال کاهش عرضه دلار و افزایش قیمت‌ها، سرمایه گذاری در این زمینه بسیار پرسود به نظر می‌رسد.

اما با توجه به عزم بانک مرکزی مبنی بر مدیریت و کاهش قیمت ارز و طلا، این سوال مطرح می شود آیا واقعاً به این سادگی با دستور مقامات دولتی می توان نرخ طلا و ارز را کاهش داد؟ و آیا بانک مرکزی به خوبی توانسته وظیفه خود را در قابل چالش پیش آمده به خوبی ایفا کند؟

سیدناصر موسوی لارگانی عضو هیات رییسه کمیسیون اقتصادی مجلس در این باره گفت: ثبات در بازار دو روزه ایجاد نمی‌شود که مسئولان بانک مرکزی داعیه‌دار آن شدند، افزایش نظارت و بازرسی در بازار باید باشد ولی این که دو روزه در بازار ثبات ایجاد کنند، بعید است.

در همین حال عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس هشتم کنترل نرخ ارز را یکی از وظایف بانک مرکزی برشمرد و از عملکرد بانک مرکزی در کنترل نرخ ارز اظهار نارضایتی کرد.سیدمهدی صادق بر این باور است که بانک مرکزی در این زمینه کوتاهی می کند. رئیس کمیسیون صنایع و معادن مجلس نیز بر این باور است که بانک مرکزی باید به وظیفه ذاتی خود یعنی کنترل بازار ارز عمل کند.

سیدحسین هاشمی در این باره افزود: باید از شعارپردازی فاصله گرفت و عمل کرد. با این حال کارشناسان اقتصادی معتقدند افزایش نرخ تورم، کاهش سود سپرده‌ها، و جذاب نبودن بازارهایی نظیر مسکن، خودرو و تلفن همراه موجب شده تا بخشی از نقدینگی ۳۵۰ هزار میلیارد تومانی سرگردان در جامعه به سمت بازار ارز و طلا هدایت شود.

با این حال به رغم تلاطم قیمت ها در چند ماه اخیر تنها به فاصله کوتاهی پس از تحریم بانک مرکزی از سوی آمریکا، با افزایش شدید تقاضا شاهد رکورد زنی پیاپی ارزهای عمده در بازار تهران بودیم. از سوی دیگر محمود بهمنی رئیس کل بانک مرکزی با کاذب خواندن این تقاضا، دلیل آن را خرید ارز توسط خانواده ها به عنوان پس انداز می داند که با مدیریت بازار توسط دولت به زودی فروکش خواهد کرد.

با این حال تجربه تاریخی نشان داده سیاست‌های پولی دولت در سال‌های اخیر در کنترل بحران ها ناکارآمد بوده و در مقاطع مختلف مردم برای حفظ منافع خود سرمایه هایشان را در بازاری خاص سرمایه گذاری کرده‌اند.