ریشه التهاب بازار ارز سیاستهای غلط است
به گزارش خبرنگار اقتصادی باشگاه خبری فارس «توانا» سیاستهای اجرایی دولت و بانک مرکزی و بعضاً وجود عدهای افراد و گروه های خاص در بازار ارز موجب شده تا هر چند وقت یک بار یکی از مهمترین ابزارهای مدیریتی اقتصاد کشور تحت تأثیر نوسانات شدیدی قرار گیرد.
نگاهی به بازار ارز از مهر سال گذشته تا کنون نشان میدهد که هر چند ماه یک بار این بازار و یا بازار مجاور آن "طلا و سکه" ملتهب شده و قیمتها بی پشتوانه و بدون منطق خاصی افزایش پیدا می کند.
تجربه ثابت کرده بارها هر زمان فرضاً نرخ جهانی طلا روند نزولی را طی کرده در ایران قیمت ها افزایش یافته و حتی کار به جایی رسیده که مسئولان و سیاستگذاران بازار پولی و بانکی خودشان به وجود حباب در بازار ارز و سکه اذعان کردند.
هر زمان هم که البته سیاستگذاران پولی و بانکی به وجود حباب در این دو بازار اذعان داشتند بلافاصله تلاش کردند تا بازار را آرام کنند و از حق نباید گذشت که برای مدت کوتاهی توانستند این آرامش را تداوم بخشند.
افزایش نوسانات نرخ ارز در بازار از آنجایی که اثرات منفی در تولید به همراه دارد همواره با انتقاد تولیدکنندگان همراه بوده چراکه به صورت طبیعی زمانی که نرخ دلار بی منطق افزایش یابد واردات کالا نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
از سوی دیگر همواره فعالان اقتصادی و صادراتی نیز از این وضعیت گلهمند بودند و بارها از بانک مرکزی بعنوان مرجع ناظر بر بازار ارز خواستند که قیمتها را یکسان کند تا مشکلات صادرکنندگان نیز از این حیث در حداقل ممکن قرار گیرد.
به هر حال اوج گیری اتفاقات ارزی برای اولین بار نیست که در بازار روی میدهد چراکه حداقل در سال جاری فعالان بازار از همان ابتدای سال شاهد این وضعیت در بازار طلا و ارز بودهاند.
اختلاف نرخ ارز رسمی و آزاد در تمام دنیا ایجاد رانت را به همراه دارد و این حالت مدتهاست که در ایران برای طلا و ارز روی میدهد بی آنکه تلاشی از سوی مسئولان ارزی و اقتصادی کشور برای جلوگیری از ادامه این روند نامطلوب رخ دهد.
بانک مرکزی بعنوان نهاد واحد یک بار دیگر در ماه گذشته به دستور و مصوبه شورای پول و اعتبار مکلف و ملزم شد تا قانون سال 81 را مبنی بر یکسانسازی نرخ ارز و تکنرخی کردن دلار در بازار اجرا کند.
اما همانطور که از سال 81 تا کنون این قانون آنطور که باید اجرا نشده بود اینبار هم تا مرحله اجرا با فاصله بسیار همراه شد تا آنجایی که یک بار دیگر شورای پول و اعتبار در جلسه اخیر خود طی هفته گذشته بانک مرکزی را مسئول تشکیل کمیته ویژه مدیریت بازار ارز کرد تا این بانک بنا به صلاحدید و با احتساب به شرایط موجود بازار سیاستهای لازم را برای کنترل قیمت ها در بازار اتخاذ کند.
این اتفاق زمانی افتاد که دلار در بازار ارز مرز 1500 تومان گذشته و هر روز نرخ جدیدی را به ثبت میرساند؛ شاید شورای پول و اعتباری ها خواستند از این طریق سیاستهای کنترلی در بازار را پیاده کنند اما اسب سرکش بازار ارز به این راحتی مهار شدنی نیست.
وضعیت این روزهای بازار ارز موجب شده تا اقتصاددانان یک بار دیگر وارد میدان شوند و هر یک بر حسب تخصص خود راهکارهایی را برای بهبود وضعیت بازار ارز ارائه دهند و تعدادی از این کارشناسان هم البته به ریشهیابی چرایی اتفاقات اخیر با نگاهی خاص می پردازند.
خبرگزاری فارس اینبار برای بررسی وضعیت بازار ارز و ریشهیابی مشکلات آن، تصمیم گرفت گفتوگویی را بیژن بیدآباد یکی از این اقتصاددانان انجام دهد.
آنچه در زیر میخوانید گفتوگوی فارس با این کارشناس اقتصادی است؛
* نگاهی به بازار ارز از دید بیدآباد
بیژن بیدآباد در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبری فارس «توانا» ضمن ارائه تحلیلی از وضعیت این روزهای بازار ارز، اظهار داشت: به دفعات کارشناسان اقتصادی در گفتوگوهای سال گذشته و پیش از شروع طرح هدفمندی یارانهها به دولت و تصمیمگیران اقتصادی دولت هشدارهایی مبنی بر هدفمندسازی مجدد دادند.
وی افزود: به طور کلی طرح هدفمندسازی یارانهها در سیکل رکودی اقتصاد اجرا شد و نحوه اجرا موجب شد بخشهای مختلف تحت تأثیر قرار بگیرند.
این کارشناس اقتصادی با تأکید بر اینکه هدفمندی یارانهها آثار مثبتی برای بخشهایی از اقتصاد به همراه نداشته است، تصریح کرد: قانون هدفمندی یارانهها به نحوی اجرا شد که باعث افزایش قیمتها و نرخهای برابری ارز شد.
وی ضمن اشاره به اینکه هدفمندی یارانهها در مقاطعی موجب کاهش درآمد حقیقی کشور شده بیان کرد: زمانی که تعادل عرضه و تقاضا در اقتصاد برهم خورد باید منتظر تعادل جدیدی باشیم مانند اتفاقاتی که در بازار ارز روی داد.
* هدفمندی یارانهها و التهاب بازار ارز
وی اضافه کرد: درست بعد از یک سال پس از اجرای قانون هدفمندی یارانهها ملاحظه شد این طرح با برهم زدن نسبتهای پول ملی و پول خارجی در اقتصاد عملاً باعث شد نرخ ارز نزدیک 50 درصد نسبت به سال قبل افزایش یابد.
بیدآباد افزود: یکی از عوامل افزایش نرخ ارز که از ابتدای سال تاکنون به کرات رخ داده در حقیقت طرح هدفمندسازی یارانهها است.
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: در شرایط حاضر اگر دولت بخواهد طرح هدفمندی یارانهها را برای مرحله دوم نیز اجرا کند در همان دوری قرار خواهد گرفت که از سال گذشته در آن خصوص هشدار داده شده بود.
وی تصریح کرد: به عبارت دیگر دولت تلاش میکند تا قیمتهای انرژی را به سمت قیمتهای بینالمللی سوق دهد، ولی توجه نمیکند آثار آن بر افزایش نرخ ارز تمام هدفی را که درنظر داشته خنثی میکند.
* راه مدیریت ارز استفاده از تجربههای بازاری نیست
بیدآباد با بیان اینکه اتفاقات فعلی بازار ارز ناشی از سیاستهای مذکور است، خاطرنشان کرد: اصولاً شیوههای عملکرد دولت در مسائل اقتصادی به گونهای غیر علمی است چرا که دولت توجه ندارد در مسائل تخصصی اقتصاد باید تمامی وجوه اقتصادی زیرنظر متخصصان مجرب انجام شود.
این کارشناس اقتصادی در ادامه اظهار کرد: تنها پیشنهاد افرادی که تجربه بازاری در اقتصاد دارند برای رفع معضلات و مشکلات اقتصاد کافی نیست.
بیدآباد در بخش دیگری از این گفتوگو درباره تأثیر تحریمها و یا سیاستهای اعمالی بانک مرکزی بر اتفاقات ارزی بازار، بیان کرد: به طورکلی عملکرد بانک مرکزی در سه دهه گذشته نامطلوب بوده است.
این کارشناس اقتصادی در همین ارتباط افزود: قانون عملیات بانکی بدون ربا در آن مقطع بزرگترین و مهمترین ابزار پولی بانک مرکزی تحت عنوان اوراق قرضه از این بانک گرفته شد.
وی ادامه داد: بر همین اساس بانک مرکزی عملاً نتوانست از طریق خرید و فروش اوراق قرضه حجم پول در گردش را مدیریت کند.
این کارشناس اقتصادی همچنین تأکید کرد: از سوی دیگر حذف اوراق قرضه باعث شد تا دولت نیز نتواند با انتشار این اوراق کسری بودجه خود را تأمین کند.
وی گفت: در نتیجه حالت مذکور دولت با فشار به بانک مرکزی اقدام به استقراض و انتشار پول جدید نمود؛ این مشکلات در حقیقت مشکلات ساختاری است که اقتصاد ایران 3 دهه است از آن رنج میبرد.
* تحریم یکی از دلایل آشفتگی بازار است نه همه آن
این کارشناس اقتصادی در همین ارتباط البته تأکید کرد: بر هم خوردن بازار ارز ناشی از آثار طرح هدفمندسازی یارانهها است، هر چند شرایط تبلیغاتی تحریم در انتظارات افراد طی کوتاهمدت مؤثر بوده و باعث هجوم خریداران ارز به بازار نیز شده است.
وی تأکید کرد: هجوم خریداران ارز به بازار به معنای این نیست که تحریم اقتصاد ایران آن هم به صورت تبلیغاتی توسط کشورهای غربی عامل افزایش نرخ ارز به حساب میآید.
* ریشه ارز دو نرخی در سیاست بانک مرکزی است
خبرنگار فارس در ادامه گفت: از مهر سال گذشته نرخ ارز در بازار 2 نرخی شده و به عبارت دیگر اختلاف ارز رسمی و آزاد اوج گرفته است؛ با این حساب اگر بخواهیم اتفاقات بازار را صرفاً به هدفمندی و اثرات منفی آن نسبت دهیم پس عامل اتفاقات مهرماه که هنوز هدفمندی اجرا نشده بود چیست؟
این کارشناس اقتصادی در پاسخ تصریح کرد: مسأله 2 نرخی شدن ارز به این دلیل است که بانک مرکزی نرخ را بالا نمیبرد و به همین خاطر است که نرخ ارز 2 نرخی شد.
بیدآباد افزود: طرح هدفمندسازی یارانهها همراه با سیاستهای غلطی که بانک مرکزی در اوایل سال جاری در پیش گرفت باعث شد جریان حرکت نقدینگی از بازارهای پول در نیمه اول سال به سمت بازارهای سرمایه حرکت کند.
* کاهش نرخ سود "نقدینگی" را به بازار ارز برد
این کارشناس اقتصادی در همین ارتباط تصریح کرد: فشار بانک مرکزی بر پایین نگه داشتن نرخ سود سپردهها از جمله سیاستهای غلط در بروز این اتفاقات بوده است.
بیدآباد ادامه داد: شورای پول و اعتبار باید فقط کنترل و نظارت بر نرخ سود تسهیلات داشته باشند نه اینکه نرخ سود سپردهها را به صورت غیرمنطقی تغییر دهند.
وی گفت: مجموعه سیاستگذاریهای غلط در مدیریت اقتصادی کشور این شرایط را به وجود آورد که در حال حاضر نیز با مشکلات متعدد اقتصادی مواجه هستیم.
به گفته بیدآباد، بسته سیاستی ـ نظارتی بانک مرکزی در اتفاقات اخیر بازار طلا و سکه بیتأثیر نبوده است.
