ایران از بازار انرژی جهان حذف شدنی نیست

به گزارش گروه اقتصاد بین الملل فارس پایگاه اینترنتی نشنال اینترست در خصوص تحریم ها علیه ایران نوشت: اخیرا مقامات ایرانی بطور غیر مستقیم اذعان کرده اند که تحریم های اقتصادی غرب، در کوتاه مدت تاثیری منفی بر اقتصاد ایران داشته است اما به نظر نمی رسد که محدودیت های اعمال شده بتوانند در دراز مدت نیز به اهداف تعیین شده دست یابند به طوری که علیرغم تحریم ها درآمد نفتی ایران تا پایان سال 2011 به میزان یک سوم افزایش یافته است.

بر اساس این گزارش، وزیر امور خارجه ایران گفته که «ما نمی توانیم وانمود کنیم که تحریم ها موثر نبوده اند.» همچنین معاون وزیر نفت ایران نیز تایید کرده که کاهش تولید نفت ایران در فاصله سال 2010تا 2011 به دلیل کاهش سرمایه گذاری در توسعه میادین نفتی بوده است. در بدبینانه ترین ارزیابی نیز، رئیس کل بانک مرکزی ایران نیز گفته که کشور باید طوری رفتار کند که انگار تحت محاصره است.

بر اساس این گزارش جنگ اقتصادی همچون تهاجم نظامی، اغلب به عنوان یکی از روش های مقابله با حکومت هایی نظیر حکومت ایران مورد استفاده قرار گرفته است. اما آمریکا به عنوان کشوری که بیشترین استفاده را از حربه تحریم نموده است، اغلب ارزیابی صحیحی از تاثیرات سیاسی این تحریم ها ندارد. تحریم ها، ابزار اقتصادی برای رسیدن به مقاصد سیاسی هستند.

تجربه ثابت کرده که حتی اگر تحریم ها، اقتصاد کشور هدف را با مشکلات جدی مواجه کنند، تاثیر بسیار کمی در تغییر اراده سیاسی ملت های تحت تحریم دارند، مخصوصا اگر اهداف این ملت ها بلند پروازانه و جاه طلبانه باشد. برای مثال، تحریم ها عملا در رسیدن به هدف تغییر رژیم و یا توقف برنامه هسته ای کشورها مفید واقع نشده اند.  اتفاقا در مورد ایران، اعمال فشار اقتصادی برای  دستیابی به هر دوی این اهداف عالی اما غیر واقع بینانه طراحی شده است.

تجربه تحریم ها در خصوص حکومت های آفریقای جنوبی و شوروی ثابت کرده که عوامل داخلی بسیار موثرتر از اهرم های فشار خارجی در اقتصاد یک کشور هستند. در بسیاری از موارد حتی اعمال تحریم ها باعث جمع شدن نیروهای گریزان از مرکز حول یک محور شده و انسجام ملی را در آن کشورها تحکیم بخشیده است.

یک مورد آموزنده از آثار این تحریم ها را می توان در مورد تحریم های همه جانبه اعمال شده علیه عراق پس از تهاجم به کویت ملاحظه کرد. علیرغم تحریم های سختگیرانه اقتصادی بین المللی، این تحریم ها نتوانست ارتش عراق را  مجبور به عقب نشینی از کویت نماید.

 حال آنکه این هدف در مقایسه با هدف تغییر رژیم در کشوری همچون ایران بسیار جزئی و ناچیز است. بعلاوه این مشکل نیز همواره وجود دارد که  معمولا در موارد بسیار نادری اجماع جهانی در مورد اعمال تحریم ها علیه یک کشور ایجاد می شود.

 معمولا کشورها ابتدا با جامعه جهانی و متحدانشان برای اعمال تحریم ها علیه یک کشور همنوا می شوند. اما وقتی نگاهی به حجم مبادلات تجاری شرکت هایشان  با کشور تحت تحریم می اندازند، کم کم از اجرای تحریم ها شانه خالی می کنند. از سوی دیگر راه های دور زدن تحریم های اقتصادی نیز فراوان است و این راه ها با گذشت زمان رفته رفته بیشتر می شوند، زیرا کشور تحت تحریم و شرکای تجاریش کم کم یاد می گیرند که چگونه بر این محدودیت ها غلبه کنند.

ناگفته نماند که حکومت ایران نسبت به کشوری همچون عراق زمان صدام، از مزیت های بسیار بیشتری برخوردار است و این تاثیر تحریم ها را به شدت کاهش می دهد. هر چند تعدادی از تحریم های اعمال شده علیه ایران، از سوی سازمان ملل وضع شده اند اما عمده این تحریم ها توسط آمریکا و متحدانش بر ایران تحمیل شده اند.

 روسیه و چین تمایلی به پیروی از تحریم های بیشتر ندارند و مکررا  اعلام کرده اند که اقدامات علیه برنامه هسته ای ایران باید در چهارچوب سازمان ملل دنبال شوند. چین یکی از اصلی ترین وارد کنندگان نفت ایران است و تجار و بازرگانان هر دو کشور به خوبی با راه های فرار از تحریم ها آشنا هستند.

هر چند اعمال مجازات توسط آمریکا و اروپا علیه موسساتی که اقدام به انجام مبادلات مالی با بانک مرکزی ایران می کنند، معاملات نفتی ایران را با مشکلاتی مواجه ساخته، اما تجربه بیش از سه دهه تحریم به تهران آموخته که چگونه می تواند تحریم ها را دور بزند و بر محدودیت های مالی ناشی از آن فائق آید.

نفت و گاز طبیعی کالاهای ارزشمندی هستند و تقریبا هیچ کشوری مایل نیست خود را از همکاری با چهارمین دارنده ذخایر نفتی جهان و دومین دارنده ذخایر گازی جهان محروم کند. هر چند تحریم های غرب، هزینه همکاری تجاری و مالی با ایران را افزایش می دهد اما قطعا نمی تواند ایران را از بازار انرژی جهان حذف نماید.

با گذشت زمان، محدودیت های سرمایه گذاری خارجی در میادین نفتی ایران، تولید نفت این کشور را از 4 میلیون بشکه به 3.5 میلیون بشکه در روز کاهش داده است. اما حتی اگر غرب به  دنبال محدود کردن بیشتر صادرات نفت ایران باشد، افزایش قیمت جهانی نفت، درآمد بیشتری را نصیب ایران خواهد ساخت. کارشناسان انتظار دارند، علیرغم تحریم ها درآمد نفتی ایران تا پایان سال 2011 به میزان یک سوم افزایش یابد.