روش تازه توليد سلولهاي بنيادي
پژوهشگران آلماني براي نخستين بار از بافت بيضه انسان، «سلولهاي بنيادي بزرگسال پلوري پوتنت» توليد کردند که تقريبا همه ويژگيهاي سلولهاي بنيادي جنيني را داشته و ميتوانند به ديگر سلولهاي ويژه بافتي تبديل شوند.
بنا بر اعلام پژوهشگران دانشگاه «توبينگن»، برخلاف سلولهاي پلوري پوتنت بافت پوست، سلولهاي بنيادي جديد پلوري پوتنت بافت بيضه انسان، نيازي به برنامهريزي دوباره سلولهاي اوليه با تغيير ساختار ژنتيکي ندارند.
«پلوري پوتنت» به سلولهايي گفته ميشود که توانايي رشد و تبديل به همه سلولهاي (اکتودرم، انتودرم و مزودرم) يک موجود زنده از جمله سلولهاي بنيادي جنيني را دارند.
بدين ترتيب، پژوهشگران با دسترسي به اين موفقيت نيز برخي موانع بزرگ اخلاقي را از سر راه تحقيقات روي سلولهاي بنيادي برطرف ميکنند.
از آنجا که هنگام توليد سلولهاي بنيادي، جنين ميميرد، استفاده از سلولهاي بنيادي جنين انسان در پژوهش و يا پرورش آنها براي استفاده در درمانهاي پزشکي، با مشکلات اخلاقي فراواني روبهروست. بدين خاطر دانشمندان در جستجوي جايگزينهاي ديگري براي توليد سلولهاي بنيادي هستند.
در روش جديد توليد سلولهاي بنيادي از بيضه انسان، از يک سوي، فناوري ژنتيک در ساختار بافتها دخالت داده نميشود و از سوي ديگر، براي کسب سلول، به جنين نياز نيست.
به گفته پرفسور «توماس اسکوتلا»، استاد مؤسسه آناتومي دانشگاه توبينگن آلمان، نمونهبرداري کوچک از بافت بيضه براي به دست آوردن سلولهاي اوليه کافي است.
اسکوتلا و تيم پژوهشي وي در چهار سال تحقيقات، ميخواستند نتايج مثبت آزمايشهاي «هانس شولر»، مدير مؤسسه بيوپزشکي مولکولي ماکس پلانک شهر مونستر آلمان در به دست آوردن سلول بنيادي پلوري پوتنت از بيضه موش را روي انسان نيز آزمايش کنند.
شولر در راستاي تحقيقات خود روي سلولهاي بنيادي، با نمونهبرداري از بافت بيضه موش، سلولهاي بنيادي دوباره برنامهريزي شده به نام «جي.پي.اس» کسب و سلولهاي بزرگسال بدن را مستقيم و بدون مداخله ويروس به سلولهاي بنيادي پلوري پوتنت تبديل کرد.
شولر سلولهاي «جي.پي.اس» را مستقيم از بافت بيضه نگرفته، بلکه با کاشت در آزمايشگاه توليد کرده بود.
پژوهشگران شهر گوتينگن آلمان نيز دو سال پيش اعلام کردند که در بافتهاي بيضه، سلولهاي جالبي کشف کردهاند که کاملا شبيه سلولهاي بنيادي جنيني هستند.
هماکنون با توجه به آزمايشهاي ديگر محققان، تيم پژوهشي اسکوتلا، سلولهاي ويژه اي از بيضه انسان را نمونهبرداري کردند که هرچند جزو سلولهاي بنيادي است، معمولا سلولهاي اسپرمي توليد ميکنند. اين سلولهاي اوليه، نخست در شرايط ويژهاي کشت شده و پرورش مييابند و سپس بنا بر نوع مشخص سلول و مرحله رشد از يکديگر جدا ميشوند.
پژوهشگران به علاوه با اتصال پادتنهايي همراه با تکهاي آهن در سطح سلول، ترتيب تفکيک سلولهاي علامتگذاري شده را ممکن کردند. تيم تحقيقي دانشگاه توبينگن، سپس سلولها را در محيط داراي کولاژن و لامينين پرورش دادند.
بنا بر اعلام پژوهشگران، صرفا آن دسته از سلولهايي که در محيط داراي لامينين بودند، توانستند سلولهاي پلوري پوتنت توليد کنند. اين در حالي است كه هنوز پژوهشگران نتوانستند علت اين مسأله را بگويند.
«ويلهلم آيشر»، عضو تيم پژوهشي دانشگاه توبينگن ميگويد: اين روش صرفا بررسي اصول است و هنوز در سطح کشت آزمايشگاهي عمل ميکند.
آيشر افزود: براي استفاده از آن در درمان و تحقق استاندارد پزشکي، هنوز گامهاي ديگري پيش روي داريم.
شبيه سلولهاي پلوري پوتنت از بافت بيضه را ميتوان در انواع ديگر بافتها، از جمله سلولهاي توليد انسولين در لوزالعمده، سلولهاي عصبي، سلولهاي غضروفي، ماهيچه و زردپي نيز تفکيک کرد.
آيشر ميگويد: ويژگي در اين موارد اين است که سلولهاي توليد شده بدون نياز به تغيير ساختار ژنتيکي و برنامهريزي دوباره سلولي، از يک ظرفيت گسترده تفکيک برخوردار هستند.
آيشر اين نتايج را يک تحول براي پژوهش سلولهاي بنيادي دانسته و در عين حال، نسبت به انتظارات بيش از اندازه از اين روش هشدار ميدهد.
اين کارشناس ميگويد: از آنجا که بسياري از مکانيسمهاي بيولوژيکي سلول هنوز ناشناخته بوده و درک نشدهاند، تا زمان استفاده احتمالي از اين سلولها در بخش درمان، هنوز راه بسيار طولاني است.
در اين تحقيقات، تيم پژوهشي بخش جنينشناسي آزمايشگاهي دانشگاه توبينگن، پرفسور «آرنولف اشتنسل» از محققان اين دانشگاه، يورگن هشلر، پژوهشگر سلولهاي بنيادي از دانشگاه کلن و پژوهشگران سلول بنيادي از لندن نيز شرکت داشت.
از آنجا که بر پايه اطلاعات کنوني پژوهشگران، بافتهاي بيضه در بزرگسالان، تنها منبع براي سلولهاي بنيادي طبيعي و پلوري پوتنت هستند، اين روش جديد در زنان مناسب نخواهد بود.
مرتضي جواديان
منبع: سايت آلماني علوم، نهم اکتبر 2008
