گامي تعيينکننده براي درمان مبتلايان به آلزايمر
دانشمندان مؤسسه پژوهش مغز دانشگاه شهر «لايپزيگ» آلمان، در راستاي توليد يک داروي جديد مقابله با آلزايمر گامي تعيين کننده و مهم برداشتهاند.
اين پژوهشگران توانستند در آزمايشها روي موشها براي نخستين بار ثابت کنند که جلوگيري از يک آنزيم مشخص، ايجاد رسوبهايي در مغز را کاهش ميدهد که مختص آلزايمر هستند.
کاهش اين رسوبهاي «آميلوييدي» در مغز، به معناي کاهش چشمگير تأثيرات اين بيماري روي فرد است. اين نوع رسوبها در اوايل قرن اخير از سوي «آلوئيس آلزايمر» کشف و تشريح شد.
«اشتفن روسنر» از مؤسسه پژوهش مغز دانشگاه لايپزيگ ميگويد: اما نخست در ده سال گذشته مشخص شده است که شکل و نوع مشخصي از آلبومينهاي داراي زنجيرههاي کوتاه در مغز مبتلايان به آلزايمر رسوب ميکند. در اين نوع آلبومينهاي آميلوييدي، اسيد آمينه «گلوتامات» به يک «پيرو- گلوتامات» حلقه اي تبديل ميشود.
روسنر افزود: بدين ترتيب اين آلبومينها در محاصره بوده و به سختي قابل تجزيه هستند. اين امر باعث ميشود که اين آلبومينها در مغز فرد مبتلا به آلزايمر گسترش يافته و به گلولههايي تبديل شده و به اصطلاح اوليگومرها (پليمر کوتاهي از اسيدهاي آمينه، قندها يا نوکلئوتيدها) را بسازند. اين اوليگومرها ميتوانند به سلولهاي عصبي آسيب رسانده و در مرحله پيشرفته بيماري آلزايمر نيز ميتوانند باعث آسيب همه گروههاي عصبي (نرونها) شوند.
روسنر ميگويد: به علاوه، آلبومينهاي آميلوييدي داراي پيرو ـ گلوتامات، اين مشخصه نامطلوب را دارند که آلبومينهاي آميلوييدي تغيير نيافته و در حقيقت به آساني آنها را به صورت گلوله به يکديگر چسبانده و بدين ترتيب از روند تجزيهاي جلوگيري ميکند که همواره در سلولهاي عصبي سالم اتفاق ميافتد.
اين کارشناس افزود: اين روند شبيه به يک گلوله برف سفت و سخت است که با حرکت روي برف هر چه بيشتر بزرگ و بزرگتر ميشود، در حالي که برفي که در برابر نور خورشيد است، به سرعت تجزيه و ذوب ميشود، اما گلوله بزرگ برف مدت زيادي در برابر ذوب شدن مقاومت ميکند.
آلبومينهاي آميلوييدي داراي پيرو ـ گلوتامات در مغز مبتلايان به آلزايمر را ميتوان با چنين گلوله برفي مقايسه کرد. کيفيت و چگونگي اين تغيير در آلبومينهاي آميلوييدي تاکنون نامشخص بوده، اما پژوهشگران توانستند در اين مطالعات جديد، ثابت کنند که آنزيم «گلوتامينيل- سيکلاز» به نام «کو.سي» در تغيير آلبومين آميلوييدي نقش دارد که ابتلاي به آلزايمر را تشديد ميکند.
پس از اين کشف، پژوهشگران توانستند راهبرد آزمايشهاي خود را بر جلوگيري از فعاليت آنزيم «کو.سي» متمرکز کرده تا ايجاد رسوب در مغز را کاهش داده و يا در حالت ايدهآل کلا از آن جلوگيري كنند.
روسنر ميگويد: ما توانستيم اين موضوع را در آزمايشها بر روي حيوانات ثابت کنيم.
پژوهشگران به موشهايي که ژن انساني داشتند و همين باعث نوعي از يک بيماري آلزايمري ارثي ميشود، ماده توقف کننده فعاليت آنزيم «گلوتامينيل سيکلاز» خوراندند. در اين آزمايشها، يک گروه از موشها، غذاي عادي، گروه دوم مقدار کمي از ماده توقف کننده فعاليت آنزيم و گروه سوم، مقدار بالايي از اين ماده را با غذاي خود دريافت کردند. بنا بر نتايج اين آزمايشها، در گروه نخست موشها، مقدار زيادي آلبومينهاي به هم چسبيده و گلوله شده تشخيص داده شد. رسوبهاي آلبوميني در گروه دوم نسبتا کمتر و اين رسوبها در گروه سوم از موشها بسيار کم و اندک بود و در اين گروه، تأثير قوي ماده توقف کننده آنزيم به روشني آشکار بود.
روسنر ميگويد: به علاوه ما توانستيم شاهد يک تأثير جالب ديگر نيز باشيم و آن اين كه با افزايش ميزان رسوبها در موشهاي مورد درمان، تعداد سلولهاي دفاعي فعال در مغز آنها نيز کاهش مييابد.
روسنر اين کشف را يکي از بالاترين پديدههاي جانبي اين آزمايشها دانست و ادامه داد: مشخص است که فعاليت سلولهاي دفاعي در مغز، باعث واکنشهاي عفونتي ميشود و همين ميتواند در نابودي سلولهاي عصبي نقش داشته باشد.
پژوهشگران دانشگاه لايپزيگ در اين مطالعات خود با چندين مؤسسه ديگر همکاري ميکنند. دانشمندان شهر هاله در آلمان به عنوان نخستين محققان، مکانيسم آميلوييد داراي پيرو ـ گلوتامات را کشف و آنزيم «کو.سي» را به عنوان يک عامل مهم براي ساخت رسوبهاي آلبوميني در مغز مبتلايان به آلزايمر شناسايي کردند.
در کنار تيم پژوهشگران لايپزيگ، دانشمندان شهر گراس در اتريش نيز تأثيرات متوقف کنندههاي آنزيم «کو.سي» را بر موشها آزمايش کردند و نتايج آنها نيز نشان ميدهد، موشهايي که فعاليت آنزيم «کو.سي» در آنها متوقف شده است، به مراتب از توانايي فراگيري و حافظهاي بهتري برخوردارند، نسبت به موشهايي که مورد درمان قرار نگرفتهاند.
دانشمندان شهر هاله نيز با آزمايش و مطالعه بافتهاي مغز انسان، نتايج اين آزمايشها را در يک سيستم و مدل آزمايشي ديگر روي حشره «دروزوفيلا ملانوگاستر» تأييد کردند.
به گفته روسنر، هماکنون يک مرحله ديگر پژوهش و مطالعه روي متوقف کنندههاي آنزيم «کو.سي» آغاز شده است.
هماکنون قرار است با آزمايش توقف کنندههاي آنزيم «کو.سي» شهر هاله روي حيوانات، مادههاي مؤثر براي مطالعات کلينيکي برگزيده شود.
مرتضي جواديان
منبع: سايت آلماني اسکاينکس
