ترانزیت انرژی، تهدید یا فرصت

باید حضور روسیه در دور رقابتی جدید برای ارسال گاز به اروپا را، نه به‌عنوان یک تهدید که باید به‌عنوان یک فرصت رقابتی تلقی کرد، از این‌رو باید امیدوار باشیم تا با توجه به ظرفیت‌های ایران در این زمینه دستگاه متولی انرژی ما مشکل‌هایی را با سرعت حل کنند و کشور را به جایگاه حقیقی خود در ارسال انرژی در منطقه و عرصه جهانی برسانند.

مهدی سنایی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و نماینده مردم نهاوند در مجلس شورای اسلامی، در یادداشتی که در نشریه هگمتانه منتشر شده است، به تشریح موضوح صاردات گاز کشور به کشورهای اروپایی پرداخته است، که در ذیل می‌خوانید.

 روسیه نخستین خط لوله مستقیم گازطبیعی خود به غرب اروپا را به‌طور آزمایشی به‌بهره‌برداری رساند، این خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری به نام "نورث استریم" گاز روسیه را بدون گذشتن از اوکراین به آلمان می‌رساند، روسیه و اوکراین در سالیان اخیر درباره قیمت ترانزیت گاز به اروپا اختلاف داشته‌اند، اختلافی که دو بار به قطع گاز اروپا انجامیده است.

نگاه به موضوع ارسال گاز روسیه بدون واسطه‌گری اوکراین برای جمهوری اسلامی ایران دارای اهمیت و بر رابطه‌های دیپلماسی کشور ما با کشور روسیه تأثیرگذار است، وزارت نفت ایران سال گذشته خبر از امضای یک قرارداد یک میلیارد یورویی برای ساخت خط لوله ۶۶۰ کیلومتری انتقال گاز ایران به ترکیه داد که براساس آن ایران مدعی شد که این خط لوله ۵۶ اینچی، گاز طبیعی ایران را نه تنها به ترکیه می‌رساند، بلکه می‌تواند پس از پرداخت حق ترانزیت به آنکارا، به‌طور مستقیم به اروپا نیز صادر کند، با نگاه به قرارداد سال گذشته جمهوری اسلامی ایران درباره ارسال گاز به اروپا با واسطه‌گری ترکیه نکاتی چند درباره تحولات احتمالی رابطه‌های دیپلماسی ایران با ترکیه و اروپا حائز اهمیت است.

 با وجود تفاهم‌هایی که در زمینه همکاری‌های منطقه‌ای وجود دارد و چارچوب‌های مختلفی که برای این همکاری‌ها میان ایران و ترکیه در چارچوب سازمان همکاری‌های اقتصادی اکو و چارچوب‌های دیگر ما میان ایران و روسیه تعریف شده است، اما ایجاد شرایط رقابتی ما بین روسیه و ایران برای ترانزیت انرژی به اروپا محتمل و غیرقابل انکار است، انتقال انرژی از حوزه اوراسیا سال‌ها در انحصار روسیه بود اما پس از فروپاشی شوروی در دو دهه اخیر خلایی در این موضوع حاصل شد و بازی بزرگی در این حوزه شکل گرفت.

 اروپا و آمریکا در پی ایجاد راه‌های جایگزین بوده و هستند تا از وابستگی خود به روسیه کم کنند و ترکیه تلاش کرده و می‌کند تا سهم بیشتری در زمینه انتقال انرژی آسیای مرکزی و خزر ایفا کند و راه‌های انتقال از راه هند، پاکستان و حتی چین در آینده‌ای نه چندان دور نیز دنبال می‌شود.

جمهوری اسلامی ایران نیز بدون تردید از مسیرهای پر امکانات ترانزیت است و در قیاس با راه‌های دیگر کوتاه‌تر و از امکان دسترسی بیشتری به آب‌های آزاد برخوردار است، اما نباید فراموش کرد این موضوع در یک دور رقابتی تند و شدید قرار دارد، سرمایه‌گذاری، مدیریت جدی، تولید و انتقال انرژی از این مناطق برنامه‌ریزی جدی را می‌طلبد و مورد قابل بحثی است، نباید فراموش کرد که کشورهایی هم‌چون روسیه در قیاس با جمهوری اسلامی ایران سرمایه‌گذاری‌های کلانی را در حوزه تولید و انتقال انجام می‌دهند که این امر خود می‌تواند امتیازی در پیشی گرفتن از کشور ما در بحث‌های رقابتی باشد.

 روسیه و ترکیه در سال‌های گذشته سعی کرده‌اند تا نقش مهمی در دیپلماسی انرژی و گازی داشته باشند، از نگاهی دیگر تمایل اروپا و آمریکا برای همکاری با روسیه یا جمهوری اسلامی ایران بازی دوگانه‌ای را رقم می‌زند، از طرفی این کشورها مایل به کاهش همکاری با روسیه برای کاهش وابستگی به این کشورها هستند و از طرف دیگر مشکل‌هایی در رابطه دیپلماسی با جمهوری اسلامی ایران دارند.

به نظر می‌رسد به‌رغم تنش سیاسی میان جمهوری اسلامی ایران و کشورهای اروپایی، موضوع ترانزیت انرژی فرصت و امکانی تازه برای احیای دیپلماسی تازه‌ای برای کشور ما و احیای نقش‌های بیش‌تری در این زمینه است، کشور ما در این زمینه ظرفیت چشمگیر و قابل توجه و نقش تأثیرگذاری در حوزه صادرات انرژی در منطقه دارد و روسیه نیز هم‌چون سال‌های پیش از این تنها صاحب حوزه ترانزیت انرژی نیست، گذشته از بحث رقابت، امکان مناسب استفاده ایران از فرصت ترانزیت انرژی برای احیای برخی رابطه‌های دیپلماسی تجربه خط لوله صلح نیز باید از جانب ما الگو قرار داده شود.

 حضور روسیه در دور رقابتی جدید برای ارسال گاز به اروپا را، نه به‌عنوان یک تهدید که باید به‌عنوان یک فرصت رقابتی تلقی کرد، با وجود این‌که ساخت خط لوله متشکل از دو پروسه فنی و دیپلماسی است، باید امیدوار باشیم تا با توجه به ظرفیت‌های ایران در این زمینه دستگاه متولی انرژی ما مشکل‌هایی را با سرعت بیشتری حل و فصل کنند و جمهوری اسلامی ایران را به جایگاه حقیقی خود در ارسال انرژی در منطقه و عرصه جهانی برسانند.