گام اول معاملات كاغذي در بورس نفت

 انتشار اوراق مشارکت ارزی در سال جاری به شکل صکوک و اوراق سلف نفتی و برای اولین بار در قالب بازار سرمایه و بورس انجام خواهد شد که انتشار این اوراق را می توان نقطه شروعی برای کلید خوردن معاملات کاغذی نفت در بورس دانست.

انتشار اوراق مشارکت به خصوص در سال‌های اخیر تبدیل به بخشی مهم و غیر قابل چشم‌پوش تامین مالی صنعت نفت ایران شده است. در سال جاری نیز طبق جزء الف بند 48 قانون بودجه سال 90، وزارت نیرو، نفت و دیگر دستگاه‌ها اجازه انتشار 20 هزار میلیارد تومان اوراق مشارکت دارند که از این میزان انتشار 10 هزار میلیارد تومان در اختیار وزارت نفت قرار گرفته است.

از این رقم 9 هزار میلیارد تومان سهم شرکت ملی نفت است و شرکت‌های ملی گاز و پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی هر یک اجازه انتشار 500 میلیارد تومان اوراق را در اختیار دارند.

مجوز انتشار اوراق مشارکت توسط بانک مرکزی صادر می‌شود. با وجود گذشت قریب به 6 ماه از ابتدای سال جاری تاکنون بانک مرکزی تنها دو مجوز انتشار اوراق مشارکت برای شهرداری تبریز و وزارت نیرو صادر کرده است. بر این اساس بان مرکزی به شهرداری تبریز مجوز انتشار اوراق 4 ساله با سود باز پرداخت 15.5 درصد و به وزارت نیرو مجوز انتشار اوراق 5 سال  با سود 16 درصدی داد که مهلت فروش اوراق وزارت نیرو نیز به تازگی به پایان رسیده است. اما واقعیت آن است که هر دو مورد انتشار اوراق در سال جاری تجربه‌های ناموفقی بوده‌ و نتوانسته‌اند منابع لازم را جذب کنند.
با وجود تأثیر علل مختلف بر موفق نبودن انتشار اوراق از جمله نرخ پایین سود با توجه به سودآوری بازارهای طلا و ارز اما مهمترین علت علت این عدم موفقیت را می‌توان در نقد شوندگی اوراق منتشر شده در سال جاری جستجو کرد. بر اساس بسته سیاستی نظارتی سال 90 بانک مرکزی اوراق مشارکت بر خلاف سال های گذشته حق باز خرید پیش از سررسید در بانک‌ها را ندارند و برای باز خرید باید از طریق بورس و فرابوس اقدام شود.

بر این اساس ناشناخته بودن فرآیند بورس و فرابوس نزد مردم مساله نقدشوندگی این اوراق را تحت تاثیر قرار داده است چنانکه در 17 یا 18 سالی که از انتشار اوراق در کشور می‌گذرد مردم عادت کرده‌ا‌ند این اوراق را در بازار پول یعنی بانک‌ها نقد کنند نه در بازار سرمایه و خریداران حتی درباره محل‌هایی که می‌توانند برای فروش پیش از سررسید اوراق مشارکت مراجعه کنند، آگاهی ندارند. شورای پول و اعتبار با اصلاح این محدودیت می‌تواند تأثیر قابل اعتنایی در انتشار اوراق مشارکت و تأمین مالی صنعت نفت داشته باشد.

در عین حال نرخ سود پایین اوراق مشارکت نیز جایگاه خود را در لیست دلایل عدم موفقیت انتشار اوراق مشارکت از دست نداده است. در واقع با توجه به التهابات موجود در بازار سکه و ارز، نرخ سود 15 یا 16 درصدی مردم را برای سرمایه‌گذاری در اوراق مشارکت ترغیب نمی‌کند.
بر اساس این گزارش اگر دو مشکل نقدشوندگی و سود اوراق مشارکت حل شود بقیه صاحبان مجوز انتشار اوراق مشارکت برای انتشار آن اقدام خواهند کرد کمااینکه با گذشت 6 ماه از سال مدیران صنعت نفت به عنوان بزرگترین صاحب مجوز انتشار اوراق مشارکت هنوز اقدامی برای این کار انجام نداده‌اند و دست‌اندرکاران تأمین مالی این صنعت منتظر تغییر کردن این دو شاخص توسط شورای پول و اعتبار و بانک مرکزی هستند.
در عین حال شنیده‌ها حاکی از آن است که بانک مرکزی برای برطرف کردن این مشکل‌ قول‌هایی داده است و جلساتی نیز در این خصوص در بانک مرکزی برگزار شده است.

به همین دلیل است که در بخش‌هایی از صنعت نفت و به خصوص شرکت ملی نفت میزان درخواست انتشار، بانک عامل و دیگر موراد در خصوص انتشار اوراق مشخص شده است و مدیران بخش‌های مختلف انتظار برداشته شدن این مانع را می‌کشند چنانکه به عنوان مثال شرکت نفت و گاز پارس برای انتشار اوراق مشارکت به منظور تامین مالی پروژه‌های پارس جنوبی با بانک‌های تجارت، ملت، سپه و صادرات مذاکره کرده و این بانک‌ها نیز برای انتشار اوراق امادگی دارند. این بخش‌ها منتظرند که در شورای پول و اعتبار نقد‌شوندگی اوراق در بازار پول کشور ممکن شمرده شده و نرخ سود نیز اصلاح شود.
همانگونه که گفته شد یکی از منابع توسعه پارس جنوبی اوراق مشارکت است و شرکت ملی نفت از 9 هزار میلیارد تومان سهم خود در انتشار این اوراق محدودیتی برای نقت وگاز پارس به عنوان مسئول توسعه پارس جنوبی قائل نشده است و به هر میزان که این شرکت در سقف مجوزهای امسال شرکت ملی نفت ظرفیت داشته باشد می‌تواند از انتشار اوراق مشارکت بهره ببرد. اگرچه به تازگی اخباری مبنی بر سقف 5 هزار میلیارد تومانی انتشار این اوراق برای استفاده در پارس جنوبی شنیده می‌شود.

*ریسک پایین اوراق مشارکت، نقط قوت رقابت با بازار طلا و ارز

اوراق مشارکت پول‌ها و سرمایه‌های خرد در اختیار مردم را جمع‌آوری می‌کند و هدف خریداران اوراق اغلب سود بردن از سرمایه‌های کوچکی است که در کوتاه مدت راکد می‌‌مانند. به همین دلیل برای این خریداران امنیت سرمایه‌گذاری و نقدشوندگی بیش از سود اوراق مهم است.

با وجود اینکه بازار طلا و ارز رقیب اوراق مشارکت است و به نظر می رسد با رونق این دو بازار انتشار اوراق مشارکت با استقبال کمتری مواجه شود اما از سوی دیگر بازار طلا و ارز با وجود سودآوری، بازاری با التهاب بالا و ریسک است کمااینکه قیمت طلا و ارز به طور مداوم در حال تغییر است و تنها افراد ریسک‌پذیر توانایی حضور در این بازار را دارند.

به نظر می‌رسد افرادی که ریسک‌پذیری کمتری دارند که اغلب خریداران اوراق مشارکت را همین دسته تشکیل می‌دهند محافظه کار بوده و به دنبال یک سرمایه‌گذاری با سود کمتر اما بدون ریسک می‌گردند.

بعضی کارشناسان معتقدند حتی در شرایط فعلی با انتشار اوراق مشارکت بدون محدودیت نقد‌شوندگی و با نرخ سود 5/ 17 تا 18 درصد این اوراق بدون مشکلی به فروش خواهند رفت و دچار چالش در رقابت با دیگر انواع سرمایه گذاری کوتاه مدت نخواهند داشت.

*انتشار اوراق سلف موازی؛ گام اول معاملات کاغذی در بورس نفت

بر اساس این گزارش انتشار اوراق مشارکت ارزی براساس جزء ب ماده 83 قانون برنامه پنجم انجام می‌شود. در این قانون انتشار اوراق مشارکت ارزی منوط به تایید وزارت اقتصاد و بانک مرکزی دانسته شده است.

شنیده‌ها حاکی است در خواست انتشار اوراق مشارکت ارزی برای توسعه پارس جنوبی نیز به بانک مرکزی و وزارت اقتصاد ارائه شده و پروسه بوروکراسی اداری را می‌گذارند. اما نکته قابل اعتنا و مهم در این زمینه که وزیر نفت نیز به تازگی درباره آن صحبت کرده است این است که انتشار اوراق مشارکت ارزی در سال جاری به شکل صکوک و اوراق سلف نفتی انجام می‌شود. در عین حال انتشار این اوراق در قالب بازار سرمایه و بورس انجام خواهد شد و برخلاف سال‌های گذشته بازار پول و بانک‌های کشور محمل انتشار این اوراق نخواهند بود.

در واقع انتشار اوراق سلف نفتی با چنین شرایطی شباهت زیادی به معاملات کاغذی نفت دارد و انتشار این اوراق را می‌توان نقطه شروعی برای کلید خوردن معاملات کاغذی نفت در بورس کالا دانست.

بر این اساس صکوک یک کلمه عربی از ریشه صک است. صک معرب کلمه چک فارسی است. در واقع هر نوع اوراق بهاداری را می‌توان صکوک نامید. کمااینکه آنچه به عنوان اوراق مشارکت در ایران مشهور شده در واقع به گونه‌ای از صکوک و اوراق بهادار است.

بر اساس این گزارش 5 میلیارد یورو در بودجه سال جاری به انتشار اوراق مشارکت ارزی اختصاص داده شده است که این اوراق براساس عقد سلف موازی منتشر خواهد شد.

انتشار اوراق سلف نفتی گامی جدید در راستای راه‌اندازی بورس نفت و همچنین انجام معاملات کاغذی نفت در کشور خواهد بود. چنانکه این اوراق بهادار حتی به عنوان جایگزینی برای ارزهای خارجی مانند یورو و دلار قابل معامله در بازارهای بین‌الملی خواهند بود.

---

منبع: خبرگزاری فارس