آيا بحران گرجستان براي ايران نفعي دارد؟

حضور بيشتر، وسيعتر و بلا منازع نيروهاي غربي به منظور حمايت از کشورهايي که با آنها روابط نظامي و تسليحاتي دارند، در برابر تهديدات فرضي يک قدرت برتر تسليحاتي و هسته‌اي که تبليغ کرده‌اند، موجه نموده و هرگونه ايده و طرح همکاري‌هاي درون منطقه‌اي با حضور جمهوري اسلامي ايران را با مشکل روبه‌رو كرده و حتي محال مي‌سازد. براي همين، گزينه‌اي با دو مؤلفه منطقه‌اي و بين‌المللي براي کم کردن زيان‌هاي حاصل از روند مذکور فراروي سياستگذاران قرار دارد.

به گزارش خبرنگار «تابناک»، نصرت‌الله تاجيک اين دو روش را چنيني بر مي‌شمرد؛

1ـ مناسبترين سازوکار منطقه‌اي براي پيشگيري از دخالت‌هاي بيشتر نظامي آمريکا و غرب و استقرار و حفظ صلح و امنيت پايدار در منطقه، استقرار امنيت در عراق و افغانستان و همکاري جدي همه همسايگان اين دو کشور در تحقق اين امر است. هرچند دولت عراق تا حدي توانسته بر اوضاع مسلط شود، ولي شرايط افغانستان روبه وخامت است.
2ـ در حوزه روابط بين‌الملل با استفاده از روش تحليل ژئوپليتيکي تحولات منطقه‌اي، مجموعه‌اي از عناصر به هم پيوسته که باعث ايجاد زنجيره‌اي از تحولات پي در پي ديگر خواهد شد، شکل مي‌گيرد. توجه به اين سلسله تحولات و استفاده از آنها براي طراحي يک استراتژي امري ضروري است.

روسيه که از تبعيت بي‌چون و چراي گرجستان از آمريکا ناخرسند بود، مترصد فرصتي بود تا با کوچکترين اشتباه گرجي‌ها حرکت خود را آغاز کند. استراتژي روس‌ها بنا بر برآورد موقعيت برتر خود بر غرب در توازن قدرت از جهت توان اقتصادي، حاکميت بر منابع انرژي مورد مصرف اروپا و از سوي ديگر درگيري غرب در عراق و افغانستان و محدود بودن گزينه‌هاي آنها براي برخورد با روسيه، ناشي مي‌شد. هرچند هدف اصلي و دراز مدت روس‌ها کمک به کسب استقلال اوستيا و آبخازياست که روسها در اين راه گام نهاده و عقب‌نشيني نخواهند کرد. ولي در کوتاه مدت نيز اين حرکت روس‌ها براي هشدار به کشورهايي که مي‌خواهند خود را به ناتو وصل کنند و نيز حاميان غربي آنان است. هرچند غربي‌ها چنين تبليغ مي‌کنند که اين حرکت روس‌ها باعث تسريع در افتادن کشورهاي ديگر منطقه به دامن غرب شده است، ولي سير وقايع به خوبي نشان مي‌دهد که چنين کشورهايي نظير اوکراين از قبل تلاش زيادي براي پيوستن به ناتو داشتند ولي هم‌اکنون همين حرکت گرجستان را که آن پروسه را نيز به هم زد، اگر شماتت نکنند، تأييد هم نمي‌کنند.

هرچند اين اشتباه محاسبه گرجي‌ها که به استقلال اوستيا انجاميده است با تداوم حضور نظامي روس‌ها در اين منطقه در واكنش به استقلال کوزوو به پايان خواهد رسيد، ولي اين پاين ماجرا نيست، بلکه چنين امري ديگر کشورهاي قفقاز همچون آذربايجان و ارمنستان را نيز متأثر ساخته است. با تحقق استقلال اوستيا، موقعيت آذربايجان در گروه مينسک تضعيف خواهد شد، زيرا پس از استقلال کوزوو و به فاصله کوتاهي اين امر محقق شده است و براي همين شايد دولت آذربايجان به هيچ عنوان راضي به اين تحولات نيست، ولي کارتي نيز براي بازي ندارد. ارمنستان نيز حاضر شد در راستاي حل مشکلات خود با ترکيه قدم بردارد، اما تأثيرات بحران گرجستان تنها محدود به حوزه قفقاز نمي‌شود.

ترکيه که عضو ناتو و همسايه گرجستان است، به نمايندگي از اردوگاه غرب تلاش مي‌کند تا در غياب يک اقدام عملي از سوي غرب در مقابل روسيه که رئيس‌جمهور گرجستان با اشتباه محاسبه خود در آن گام نهاده بود، دوباره ثبات در قفقاز برقرار شود، ولي اهرمي براي تأثيرگذاري ندارد. آنها نهايتا به دنبال تشکيل پيماني متشکل از روسيه، ارمنستان، گرجستان و جمهوري آذربايجان هستند و همين طرح است که عبدالله گل رئيس‌جمهور اين کشور را به سفر به ارمنستان، دشمن تاريخي اين کشور واداشت، ولي بعيد است حاصلي عملي در بر داشته باشد. کشورهاي جدا شده قفقازي از شوروي آنقدر از روس‌ها وحشت دارند که نمي‌توانند در کنار آن در يک اتحاديه به سر ببرند.

روس‌ها در مقابل اقدامات خصمانه آمريکا به ويژه حضور ناوگان جنگي آمريکا در درياي سياه ضمن اعزام بزرگترين ناو جنگي خود به آمريکا لاتين اقدام به فروش پيشرفته‌ترين تجهيزات نظامي به سوريه نمودند و اين يکي از قويترين کارت‌هاي بازي روسها در مقابل آمريکاست و اين همان چيزي است که رژيم صهيونيستي به عنوان دشمن سوريه در اين منطقه از آن هراس داشت که ادامه روابط نظامي‌اش با گرجستان ممکن است روسيه را به فروش سلاح‌هاي پيشرفته به سوريه و ايران ترغيب کند.

به نظر مي‌رسد تمام اين تحولات، پيش زمينه‌هاي نمايش داستان جنگ سرد جديدي است با ويژگي هاي خاص خودش. مهم آن است که بتوان با بينشي واقع‌بينانه قوانين حاکم بر اين روند جديد را کشف و بر اساس اين ويژگي‌ها استراتژي جديدي براي تعامل صحيح با مسائل منطقه‌اي و جهاني تنظيم و اجرا کرد.

اين تحولات از تمام جهات به نفع سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران است، ولي اين پارادايمي است که نياز به تحرک صحيح و جهت‌گيري مناسب سياست خارجي ايران دارد تا منافعي عايدمان شود. به عبارت صحيحتر بايد اين منافع بالقوه را با روش مناسبي به منافع بالفعل و سپس پايدار تبديل کرد. جمهوري اسلامي ايران به عنوان قدرتمندترين بازيگر منطقه‌اي که داراي يکي از اثرگذارترين عناصر در معادلات چند جانبه روابط پيچيده حاکميت ملي، چهارچوبه منطقه‌اي و جامعه بين‌المللي تلقي مي‌شود. بايد با توجه به مسئوليت سنگين خود، تبيين پويا و دقيقي از مفاهيمي چون امنيت و منافع ملي داشته باشد و با اعمال خود پيام‌هاي روشني به کشورهاي منطقه و جامعه بين‌المللي ارسال نمايد. فقدان استراتژي و نيز نحوه برقراري گفتمان و تعامل فعال و صحيح با محيط پيراموني تبعات منفي دراز مدتي بر سياست خارجي و تحولات منطقه‌اي و داخلي به دنبال دارد. مورد اخير علاوه بر ايجاد تنش بين‌المللي باعث اثرات تخريبي دراز مدتي بر مسائل اجتماعي و اقتصادي داخل هر کشور شده و تبعات جبران ناپذيري در روابط منطقه‌اي که در آينده جايگاه ويژه‌اي در سياست‌هاي خارجي هر کشور خواهد داشت، به جاي مي‌گذارد.

با توجه به آنچه برشمرده شد، پرسش اين است که جمهوري اسلامي ايران در کجا ايستاده و چگونه به اين تحولات نگاه مي‌کند؟ کي و چگونه مي‌خواهد اين ميوه‌ها را بچيند؟ غرب منفعل است، رژيم صهيونيستي خود را باخته، کشورهاي منطقه که در هنگام فشار غرب بر ايران در پرونده هسته‌اي ساز خودشان را به ضرر ايران مي‌نواختند، الآن مشکل دارند. بايد بررسي کرد که ما چه منافع استراتژيکي در گرجستان داريم؟ آيا اصلا منافعي داريم يا با وضعيت گرجستان از و با توجه به نفوذ غرب و به ويژه رژيم صهيونيستي در اين کشور چگونه مي‌توان در اين قضيه بيشترين بهره‌برداري را نمود. موضع ما در قبال روسيه در اين زمينه چيست؟
آيا فارغ از مبحث روسيه اين تحولات منافعي براي جمهوري اسلامي ايران به غير از سرگرم شدن غرب با روسيه و فراموشي موقتي مسأله هسته‌اي دارد؟

 

متن کامل را در ستون «يادداشت» بخوانيد.