نفت در مسیر توسعه

چشم انداز آينده اقتصاد جهان، نشانگر افزايش قابل توجه تقاضاي انرژي و نقش مسلط نفت و گاز در افق آينده زندگي جامعه بشري است.بر اساس پيش بيني هاي كارشناسان ،تقاضاي نفت طي 20 سال آينده، بيش از 2 برابر 20 سال گذشته افزايش مي يابد و گاز طبيعي به عنوان سوخت منتخب قرن حاضر از بيشترين رشد درمجموعه اقلام سبد انرژي برخوردار خواهد شد.

كشورمان  ايران با دارا بودن بیش از  151ميليارد بشکه ذخاير نفتي قابل استحصال و33 تريليون مترمكعب ذخاير گازي، از نظر مجموع ذخاير هيدروكربوري جايگاه ممتازي را در بين ديگر كشورهاي جهان به خود اختصاص داده است.

اثبات اين حجم از ذخاير انرژي در كشورمان، باعث شده است تا اجراي الگوي مناسبي از توسعه و پيشرفت در طرح ها و پروژه هاي توليد نفت و گاز كشور به يك اولويت و ضرورت  تبديل شود.

در اين ميان به علت شرايط خاص ميادين مشترك و  از آنجا که برخي از آنها با كشورهاي عراق، کويت، عربستان، قطر، امارات و عمان مشترك است،شتاب بخشي به طرح هاي توليد از ميادين مشترك به فصل مشترك غالب برنامه هاي توسعه اي شركت ملي نفت در سالهاي اخير بدل گشته است.

ميدان عظيم  گازي پارس جنوبي  با کشور قطر مشترک است؛ اين ميدان بزرگ ترين و مهمترين ميدان مشترک ايران با کشورهای همسایه محسوب مي شود.

همچنين ميدان گازي آرش با كويت و ميادين نفتي اسفنديار، فروزان، فرزاد (A) و فرزاد (B) با کشور عربستان سعودی مشترك هستند.

ميادين نفتي بلال و رشادت بسيار نزديک به خط مرزي قطر هستند؛ مخازن سلمان و نصرت نیز از مخازن مشترک ايران با امارات محسوب می شوند.

به دليل همین ضرورت ها بود كه با آغاز به كار دولت دهم، توسعه میادین مشترک نفتی و گازی اولویت دارترین برنامه های توسعه ای صنعت نفت در برنامه پنجم توسعه شناخته شد، و در صدر برنامه هاي توسعه اي شرکت ملی نفت ایران نيز قرار گرفت؛ به طوری که در حال حاضر توسعه تمام ميدان هاي مشترك و تعيين تكليف آنها به سرعت در دست انجام است.

همچنين براي تسريع در توسعه اين نوع ميادين در برنامه پنجم توسعه رقم قابل توجهي به توسعه این میدان ها اختصاص يافته است كه به این منظور سالانه به حداقل 20میلیارد دلار سرمایه گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت نیاز خواهد بود.

از مجموع اين رقم؛  بخشي مربوط به ميادين نفتي وبخش ديگري مربوط به توسعه ميادين گازي استو مابقي آن براي فعاليت هاي اكتشافی )ساختارهاي مرزی(  اختصاص داده می شود.

در عین حال توليد تمامي ميادين مشترك نفتي تا پايان برنامه پنجم 125 درصد و ميادين گازي200  درصد افزايش خواهد يافت. بدين منظور برنامه هاي توسعه آنها تدوين و قراردادهاي مربوط به آن نيز منعقد شده است.

تمرکز 40 درصد از فعاليت هاي اكتشافي در مناطق مشترك

با توجه به اهمیت اکتشاف در بالندگی صنعت نفت، برنامه ريزي براي تمركز 40 درصد از فعاليت هاي اكتشافي شركت ملي نفت ايران در مناطق مرزي و مشترك انجام شده و تمام مسائل مربوط به ميادين مشترك، خارج از سيستم متداول اداري و با قيد فوريت انجام و پيگيري مي شوند.

فعاليت هاي اكتشافي در نواحي و ميادين مشترك غرب، خليج فارس و شمال شرق كشور شامل مطالعات و عمليات زمين شناسي، لرزه نگاري 2 بعدي و 3 بعدي، ثقل سنجي، مغناطيس سنجي، جاده و سلرسازي، حفاري و نهايتا تهيه مدل هاي استاتيك و ديناميك و برآوردهاي حجمي ميادين با سرعت در حال انجام است.

بر اساس برنامه ريزي مديريت اكتشاف، كشورمان به 96 بلوك اكتشافي تقسيم شده است كه تاكنون قرارداد 15 بلوك منعقد شده است و با جدیت نیز پیگیری می شود. كشف ميادين بند كرخه، آذر، فرزاد B و بينالود ماحصل همين فعاليت هاي اكتشافي است.

در این میان نگاهی به عملکرد فرآیند اکتشاف نفت در کشورمان از اکتشاف 4 ميدان گازي با حجم ذخايرقابل توجه گاز و ميعانات گازي طی سال گذشته حکایت می کند. در عین حال ارزش اقتصادی این میادین که در حدود 178.8 ميليارد دلار تخمین زده شده است، فصلی نو در صنایع نفت و گاز کشورمان را نوید می دهد.

اکتشاف يك ميدان گازي در شرق عسلويه موسوم به ميدان گازي "مدار" با حجم ذخاير گازی 495 ميليارد مترمكعب، دستاورد دیگری برای مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران به شمار می رود.
کشف این میدان در کمتر از 5 ماه اول سال جاری محقق شده است، از آن جهت حائز اهمیت است که حجم گاز درجاي آن معادل 2 فاز پارس جنوبي است و علاوه بر آن نزدیک به 80 درصد از ذخایر گازی آن نیز قابل استحصال است.

حجم ذخاير ميعانات گازي اين ميدان بالغ بر 1573 ميليون بشكه تخمین زده شده است و با احتساب نفت بشكه اي 80 دلار و گاز 20 سنت در هر متر مكعب، ارزش اين ميدان افزون بر 133 ميليارد دلار برآورد مي شود.

طي برنامه پنجساله چهارم توسعه، هر سال 6 دكل به موضوع اكتشاف اختصاص مي يافت كه با تمهيدات انديشيده شده، طي برنامه پنجم توسعه 8 دكل در سال به فعاليت اكتشافي خواهند پرداخت و حدود 40 درصد از فعاليت هاي اكتشافي در مناطق مرزي و مشترك متمركز خواهد شد.

این در حالی است که شركت ملي نفت ايران در حال حاضر طرح هاي توسعه اي فراواني از جمله 14 طرح اكتشاف وتوسعه، توسعه 30 ميدان نفتي خشكي و دريايي، توسعه 11 ميدان گازي خشكي و دريايي و توسعه 9 سازند گازي را در دستور كار دارد. همچنين پروژه جمع آوري گازهاي همراه، پروژه هاي احداث كارخانجات گاز و گاز مايع و طرح ها و پروژه هاي مرتبط با بهبود و افزايش ضريب بازيافت از ديگر پروژه هاي مهمي است كه مد نظر شركت ملي نفت ايران است.

تمرکز شرکت نفت بر جذب سرمایه گذاری

ارزش تولید نفت و گاز ایران تنها در سال گذشته بالغ بر ۲۱۷ میلیارد دلار بوده است و پیش بینی می شود در صورت جذب منابع مالی، ارزش تولیدات نفت، گاز و میعانات گازی ایران به ۳۵۰ میلیارد دلار تا پایان برنامه پنجم توسعه افزایش یابد.

علاوه بر آن در صورت تحقق برنامه های سرمایه گذاری و جذب منابع مالی مورد نظر، ظرفیت تولید نفت خام، گاز طبیعی و میعانات گازی ایران تا سال ۱۳۹۴ افزایش قابل توجه ای می یابد. بر این اساس برای دستیابی به متوسط تولید روزانه ۴٫۴ میلیون بشکه نفت خام، یک میلیارد و ۴۷۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی و یک میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه میعانات گازی تا پایان برنامه پنجم توسعه هدف گذاری شده است.

اقدامات صورت گرفته از سوی شرکت ملی نفت ایران در جذب منابع مالی ریالی و ارزی به شیوه های مختلف در سال گذشته و در راس آن ها انتشار اوراق مشارکت برای اولین بار در گستره صنعت نفت، که باعث جذب بخش قابل ملاحظه ای از سرمایه های سرگردان در بدنه صنعت نفت شد، از مهم ترین دستاوردهای شرکت ملی نفت ایران در این خصوص به شمار می رود.
در همین راستا کسب مقام اول در جذب سرمایه خارجی در سطح کشور توسط شرکت ملی نفت ایران محقق شده است.

این شركت همچنین توانسته با جذب 17.6 ميليارد دلار سرمايه در سال گذشته، حدود 73 درصد از مجموع سرمايه گذاري هاي انجام شده در صنعت نفت را به خود اختصاص دهد و هم اکنون نیز برنامه ریزی برای تخصیص بیش از 50 درصد از منابع مالی صنعت نفت در شرکت ملی نفت ایران صورت گرفته است.

در عین حال از میان 500 میلیارد دلار سرمایه مورد نیاز صنعت نفت در افق 1404، سهم بخش بالا دستی صنعت نفت در برنامه پنجم توسعه چیزی در حدود 125 میلیارد دلار پیش بینی شده است .
از سوی دیگر قرار است بسیاری از پروژه های نفتی و گازی از طریق راه اندازی صندوق های انرژی تامین اعتبار شوند. در همین راستا بانک های ملت و ملی با مشارکت شرکت های داخلی نسبت به راه اندازی صندوق هاي انرژی اقدام کرده اند.

انتشار اوراق مشارکت ریالی در سال 1389 مبلغ قابل توجهي را به خود اختصاص داده كه قطعا در بودجه سال 90 نیز تداوم خواهد داشت.

حفظ ظرفیت و افزایش تولید نفت وگاز، اجرای طرح‌های توسعه موجود براساس برنامه‌های از قبل تعیین شده وزارت نفت و افزایش تولید گاز به 700 میلیون متر مکعب در روز از برنامه‌های مهم سال 90 در وزارت نفت خواهد بود.

علاوه بر آن توسعه 45 میدان نفتی وگازی در دستور کار برنامه پنجم قرار دارد که الزامات اجرایی این طرح‌ها نقدینگی مستمر منابع مالی در کشور است؛ به این منظور از تمام امکانات موجود در کشور از جمله توان متخصصان داخلی، ایجاد فرآیند کارهای پیمانکاران به شکل کنسرسیوم و همچنین ازکالا و تجهیزات ساخت داخل بهره‌برداری خواهد شد.

در همين راستا بسته هاي سرمايه گذاري براي توسعه ميادين كوچك و ميادين مستقل نفت و گاز در شرکت ملی نفت ایران تدوین شده و طی آن از تمامی شركت هاي خصوصي كه تمايل به سرمايه گذاري در بخش بالادستي صنعت نفت دارند، دعوت شده تا به صورت مستقل يا در قالب كنسرسيوم در اين طرح ملي شركت كنند.

گستردگی پروژه های نفت و گاز به حدی است که اعتبارات تخصیص یافته، به نحو موثری در کوتاهترین زمان ممکن جذب می شود و علاوه بر آن روند جذب سرمایه در سال های اخیر با شتاب بیشتری در حال انجام است.

 و در همين راستا شركت ملي نفت ايران موفق شد  طي 4 ماهه اول سال جاريجذب 8.5 ميليارد دلار سرمايه را جذب نمايد.

در عین حال رقم جذب سرمايه در سال گذشته در بخش بالادستي صنعت نفت نيز به تنهایی بيش از 90 درصد از متوسط رقم جذب سرمایه در سالهاي 86 تا 88 بيشتر بوده است.

با این وجود پیش بینی می شود که با اجراي برنامه هاي جذب سرمايه گذار، اين رقم تا پايان امسال نیز از این عدد فراتر رود.

سرمایه گذاری 54 میلیارد دلاری در پارس جنوبی

اعداد و ارقام سرمايه جذب شده براي توسعه 14 فاز باقيمانده پارس جنوبي طي سالهاي 1388 و 1389 روند افزايشي داشته و نشان دهنده اقتدار و عزم ملي جهت توسعه اين ميدان به ويژه از طريق سرمايه گذاران داخلي مي باشد.

روند جذب سرمایه گذاری در میدان مشترک پارس جنوبی در حالی صورت می گیرد که ارزش ميدان گازي پارس جنوبي 2/1 برابر کل درامد صنعت نفت ایران در 100 سال گذشته است.

در واقع اگر امروز به طور متوسط بهاي هر بشكه نفت فروخته شده طي 100 سال گذشته را 50 دلار در نظر بگيريم، با توجه به حجم فروش نفت ايران طي اين دوران، مي توان گفت كه با ارقام امروزي حدود 3600 ميليارد دلار از صنعت نفت درآمد بدست آمده است و اين رقم در قياس با مقدار ارزش توليدات قابل استحصال از ميدان گازي پارس جنوبي كه پس از راه اندازي تمامي فازهاي آن به دست خواهد آمد، گوياي اين واقعيت است كه ارزش توليدات قابل استحصال از ميدان گازي پارس جنوبي، 2/1 برابر درآمد نفت در صد سال گذشته است.

تزریق 250 میلیون متر مکعب گاز به میادین نفتی

بر اساس هدف گذاري اوليه براي تزريق گاز به ميادين نفتي رقمي حدود 250 ميليون متر مكعب در روز در نظر گرفته شده است که البته اين حجم افزايش خواهد يافت.

در مجموع شرکت ملی نفت ایران طي يك سال اخير موفق به افزايش حجم تزريق گاز شده است. در اين مدت تزريق گاز به صورت امتزاجی به يكي از ميادين نفتي كشور به نام دارخوين آغاز شد.

همچنين از فازهاي 6، 7 و 8پارس جنوبي به ميدان آغاجاري گاز تزريق شد.

هم اكنون روزانه حدود 20 ميليون متر مكعب گاز به ميدان آغاجاري تزريق مي شود كه در آينده و با رسيدن به هدفگذاري انجام شده به 56 ميليون متر مكعب خواهد رسيد.

براساس برنامه تزريق گاز به اين ميدان، حجم ذخاير ميدان آغاجاري حدود 5 ميليارد بشكه به ذخایر قبلی اضافه می شود.

شرکت ملی نفت ایران تزریق گاز را با هدف حفظ يا افزايش توان مخازن، جلوگيري از كاهش فشار و هرز رفت نفت، بالاآمدن سطح تماس آب و نفت و نهايتاً افزايش ضريب بازيافت و استفاده بهينه از مخازن، طبق برنامه پنج ساله پنجم توسعه كشور برنامه ريزي كرده است؛ با این وجود حجم گاز تزريقي بر اساس نرخ توليد، خصوصيات سنگ و سيال مخزن و حجم ذخيره قابل استحصال اوليه و ثانويه متغير است.

طبق برنامه در مجموع 34 پروژه تزريق گاز در مناطق نفت خيز كشور به اجرا در مي آيد كه 18 پروژه مربوط به مناطق نفت خيز جنوب، هفت پروژه مربوط به مناطق مرکزی و بقيه مربوط به سایر مناطق است.

همچنين طرح توسعه فازهاي 6،7، 8 و احداث خطوط لوله سراسری پنجم و ششم براي تزريق گاز به ميادين نفتی در نظر گرفته شده است. همچنين دو طرح تزريق آب هم براي ميادين رسالت و رشادت به اجرا در خواهد آمد.

كارنامه شركت ملي نفت ايران در دولت دهم

شركت ملي نفت ايران در راستاي تحقق برنامه هاي خود در سال جاري، اقدامات گسترده اي را در جهت اكتشاف، افزايش توليد، صيانت از منابع نفت و گاز، صادرات و امور فرامرزي، پژوهش و تامين اعتبار در گستره 44 شركت و مديريت زير مجموعه خود انجام داده است که از آن میان می توان به افتتاح مخزن یک میلیون بشکه‌ای در جزیره خارگ                                                    (تیر 1390)، افتتاح واحد نمك زدايي كرنج /پارسي (خرداد 1390)، افتتاح شناور كاسپين 3 ( ارديبهشت 90)، افتتاح فاز دوم میدان نفتی دارخوین (بهمن 1389) و بهره برداری از تاسیسات منطقه قشم و میدان مشترک هنگام (شهریور 1389) نام برد.

در این میان شركت ملي مناطق نفتخيز جنوب تا پايان 10 ماهه اول سال گذشته 40 پروژه مربوط به حفظ و افزايش توان توليد، تزريق گاز در ميادين خشكي به منظور افزايش بهره وري از چاه ها و پشتيباني توليد را عملياتي كرده است.

اين شركت همچنين 8 پروژه عام المنفعه را كه رهاورد سفرهاي استاني هيات دولت به جنوب كشور بوده، به مرحله اجرا رسانده است.

شركت نفت مناطق مركزي ايران نیز در همین مدت دستاوردهایی نظیر تعمير، ترميم و راه‌اندازي چاه‌هاي موجود و حفاري چاه‌هاي جديد و همچنين مهار فوران و آتش‌سوزي چاه شماره24 نفت‌شهر و تكميل و راه‌اندازي آن در تاريخ 15/04/89 را در کارنامه خود ثبت کرده است.

در همین راستا شركت نفت فلات قاره ايران نیز به عنوان  متولي توسعه،توليد و صيانت از  میادین نفتی ايران در آب های خلیج پارس، انجام 14 پروژه مربوط به حفظ و افزايش توان توليد، تزريق گاز و آب در ميادين خشكي و دريائي به منظور افزايش بهره‌وري از چاه‌ها و پشتيباني توليد را با  اولويت ميادين مشترك دريايي در دستور كار قرار داده و نهايي كرده است.

در عین حال بهره‌برداري طرح‌هاي توسعه ميدان مشترك گازي پارس جنوبي، با محوريت شركت نفت وگاز پارس و انجام 13 پروژه مهم و حياتي در سال گذشته توسط این شرکت از اهمیت بالایی برخوردار است.

در این خصوص می توان از راه اندازي پالايشگاه طرح توسعه فاز 9 ميدان گازي پارس جنوبي در ارديبهشت‌ماه 89 و توليدي شدن چاه‌هاي فاز 12 پارس جنوبي در آذرماه 89 به عنوان شاخص ترین این پروژه ها نام برد.

انعقاد قرارداد تامين مالي 80 درصدي براي فاز 12 توسط شركت نيكو و همچنين قرارداد طرح توسعه فازهاي 13 و 14، 19 و 22 تا 24 پارس جنوبي با مشاركت تركيه و كنسرسيومي از شركت هاي ايراني، از مهم ترين فعاليت هاي اين شركت در راستاي جذب اعتبار محسوب مي شود.

همچنين از ديگر اقدامات انجام شده در ميدان گازي پارس جنوبي كه توسط سازمان منطقه ويژه اقتصادي انرژي پارس، (به عنوان سازمان ناظر شركت ملي نفت ايران در ميدان مشترك پارس جنوبي) انجام شده، مي توان از راه اندازي8 ايستگاه پايش هواي عسلويه در راستاي كاهش آلودگي هواي منطقه در مرداد ماه 89 و اجراي طرح جامع HSE منطقه ويژه نام برد.

شركت ملي حفاري ايران نیز در سال گذشته 5 پروژه را نهايي كرده است كه از مهم ترين آن ها مي توان به بازسازي، طراحي، تغيير چيدمان و ارتقاي يك دستگاه لوله مغزي سيار با همكاري متخصصان داخلي براي نخستين بار در كشور اشاره کرد.

انجام 6 پروژه پشتيباني جنبي توسط پایانه های نفتی و 2 پروژه توسعه ای توسط حفاری شمال از دیگر دستاوردهای شرکت ملی نفت ایران در سال گذشته است.

در این میان شرکت متن نیز تكميل طرح جمع‌آوري گازهاي همراه مناطق نفتخيز جنوب(آماك) و راه‌اندازي فاز دوم طرح توسعه ميدان نفتي دارخوين و توليد نفت‌خام به ميزان 160 هزاربشكه در روز در مرداد ماه 89 را در کارنامه خود دارد.

پژوهشگاه صنعت نفت نیز به عنوان شاهرگ فناوری صنعت نفت ایران، پروژه هايی از قبیل ثبت تكنولوژي تبديل نفت خام سنگين به سبك به نام ايران در خرداد ماه 89 و تكميل طرح تحقيقاتي استفاه از متانول بعنوان افزودني، براي افزايش عدد اكتان بنزين و رعايت مسائل زيست محيطي و آغاز مقدمات انجام پايلوت آن در آبان‌ماه 89 را به نام خود ثبت کرده است.

ساير فعاليت‌هاي شركت ملي نفت ايران

از دیگر فعالیت های مهم و ارزشمند شرکت ملی نفت ایران در سال گذشته می توان به تشكيل نخستين ناوگان حمل و نقل ال‌ان‌جي در ايران در خرداد ماه 89 بين شركت ايران ال‌ان‌جي و شركت ملي نفتكش، نهائي شدن سند همكاري شركت بهينه‌سازي مصرف سوخت و " سازمان تسهيلات جهاني محيط زيست" با هدف بهره‌وري مصرف انرژي در 5 صنعت انرژي‌بر کشور، امضاي تفاهمنامه همكاري ايران و روسيه در حوزه انرژي در تيرماه89، توافق و امضاي قرارداد با وزارت مسكن و شهرسازي براي فاز نخست ساخت 20 هزار واحد مسكوني براي كاركنان نفت در مرداد ماه 89 در چارچوب مسكن مهر و ساخت و تحويل به متقاضيان واجد شرايط در صنعت نفت و عقد قرارداد تامين مالي با بانك ملت (صندوق انرژي- شركت پرل انرژي) در ارديبهشت ماه 89 اشاره کرد.

آنچه که مسلم است، صنعت نفت ایران در مسیر خود به سمت خودکفایی و شکوفایی اقتصادی کشور با دشواری های فراوانی رو به رو است و در این میان شرکت ملی نفت ایران تنها با اتکا به شعار "ما می توانیم" توانسته است تلخی های ناشی از تحریم ها را به شیرینی توسعه شتابان صنعت نفت بدل سازد.