جمهوري آذربايجان در ماه مبارک رمضان

ماه ر مضان از جمله ماه‌هاي مبارکي است که در آن مسلمانان به نوعي تحول دروني دست مي‌يابند؛ در نتيجه اين تحول دروني فضاي زندگي، مسلمانان با تفاوت‌هاي محسوس و مثبتي روبه‌رو مي‌شوند که گوياي واقعيت‌هاي بسياري است. معمولا در اين ماه، عموم مسلمانان حساسيت زيادي نسبت به رعايت واجبات ديني و ترک منکرات دارند که به ميزان حساسيت آنان، از ميزان ناهنجاري‌هاي اجتماعي و فرهنگي و مشکلات ناشي از آن کاسته مي‌شود.

اين مطلب گوياي اين مهم است که اسلام، دين همه‌جانبه‌اي است که سعادت دنيوي و اخروي انسان را تأمين مي‌کند و ميزان برخورداري از اين سعادت در ارتباط مستقيم با ميزان عمل به احکام اسلام دارد. نتيجه سخن اين که اگر امروزه در برخي جوامع اسلامي، برخي مشکلات و ناهنجاري‌هاي فرهنگي و اجتماعي ديده مي‌شود ناشي از کنار گذاشته شدن تمام و يا بخشي از احکام نوراني اسلام است.

جمهوري آذربايجان از جمله کشورهاي اسلامي است که به دليل فاصله گرفتن دولتمردانش از احکام اسلامي و نيز به دليل شناخت نداشتن مردم از اسلام حقيقي بنا به دلايل گوناگون، مشکلات زيادي را تحمل مي‌كند. مصداق بارز مشکلات اين کشور در اشغال بودن حدود 20 درصد از خاک جمهوري آذربايجان در سال‌هاي متوالي گذشته است. چنانچه دولتمردان جمهوري آذربايجان، زمينه شناخت اسلام حقيقي براي مسلمانان اين کشور را فراهم مي‌كردند، قطعا مردم آذربايجان در سايه آموزه‌هاي ديني از قبيل غيرت ديني، شهادت و... سرنوشت ديگري را براي قره باغ و ديگر مناطق اشغالي کشورشان رقم مي‌زدند.

جمهوري آذربايجان در ماه رمضان
ماه مبارک رمضان و برخي مناسبت‌هاي آن از قبيل شب‌هاي قدر و روز جهاني قدس، از جمله روزهايي است که مي‌توان همزمان به دو موضوع مهم در جمهوري آذربايجان پي برد. اين ماه از يک سو علاقه فطري و قلبي مردم آذربايجان به دين اسلام را مشخص مي‌نمايد و از سوي ديگر، برداشت‌هاي سطحي مسلمانان اين جمهوري از برخي احکام اسلامي و عدم شناخت و آگاهي آنان از ديگر تعاليم اين دين آسماني را آشکار مي‌کند.

مردم منطقه‌اي که امروزه جمهوري آذربايجان ناميده مي‌شود، پس از جدايي از ايران، سالهاي متمادي زير استيلاي تزارها و کمونيست‌ها بودند که سال‌هاي 1918تا 1920 حايل بين تسلط تزارها و کمونيست‌ها بر اين منطقه است؛ با اين توضيح که در اين دو سال، حزب مساوات دولتي به ظاهر مستقل در منطقه تاريخي آران بنيان نهاد و نام حکومت خود را از روي برخي مطامع سياسي و... آذربايجان ناميد. مردم اين منطقه در زمان استيلاي روس‌ها (اعم از تزارها و کمونيست‌ها) سال‌هاي سخت و طاقت فرسايي را پشت سر گذاشتند. اين مردم بر سر اعتقادات خود چه کشته‌ها که نداده و چه شکنجه‌هايي که نشده‌اند!

به رغم همه مقاومت‌ها و ايستادگي‌هاي مردان و زنان مؤمن اين منطقه، روسها توانستند تا حدود زيادي اعتقادات ديني مردم را از بين ببرند و احکام اسلامي را يکي پس از ديگري تعطيل كنند. در سال‌هاي حاكميت كمونيست‌ها، هرچند دينداران غيرتمند و با تعصب آذربايجان، پنهاني و در خلوت خود با خدايشان به انجام فريضه روزه اهتمام مي‌كردند، ولي از آنجا كه مساجد تعطيل بوده و بجاي آوردن آداب و آيين‌هاي ديني هم ممنوعيت داشت، ماه رمضان به فريضه‌اي تعطيل شده مبدل شده بود.

پس از استقلال جمهوري آذربايجان از اتحاد جماهير شوروي، به رغم ميل باطني دولتمردان اين جمهوري در ادوار گوناگون، صدها مسجد در روستاها و شهرهاي گوناگون جمهوري آذربايجان احيا و يا احداث شده است که اين موضوع، زمينه مناسبي براي از انزوا درآوردن و تكريم ماه رمضان فراهم آورده است.

امروزه بسياري از مردم جمهوري آذربايجان که در نتيجه سياست‌هاي دوران استيلاي روسها و نيز سياست‌هاي دين‌زدايي دوران پس از استقلال با معارف حقيقي اسلام فرسنگ‌ها فاصله دارند، به دليل اينکه فريضه روزه را سينه به سينه از نياکان خود به ارث برده‌اند، با اشتياق تمام نسبت به انجام آن مبادرت مي‌ورزند، ليکن درباره شناخت ديگر احکام اسلامي همچون موضوع حجاب، نماز، حج و... با مشکلات زيادي روبه‌رو هستند. اهتمام مردم مسلمان جمهوري آذربايجان در بزرگداشت ماه رمضان، علاقه قلبي و فطري آنان به دين اسلام را نشان مي‌دهد، ولي، شناخت نداشتن واقعي بيشتر مردم اين جمهوري از بسياري از احکام اسلام ضرورت معرفي اسلام واقعي براي آنان را بيش از پيش مشخص مي‌سازد؛ موضوعي که در کنار جديت و تلاش مردم جمهوري آذربايجان براي شناخت احکام اسلامي، اقدام عملي همه علما و دانشگاهيان براي شناساندن احکام نوراني اسلام به مردم مسلمان دومين کشور شيعي جهان را مشخص مي‌سازد.

البته در سال‌هاي اخير، مردم مسلمان آذربايجان به ويژه دينداران و مؤمنان اين جمهوري، گام‌هاي بلندي براي شناساندن اسلام حقيقي و زدودن تحريفات و خرافات از دامان پاک و آسماني دين اسلام برداشته‌اند، ليکن همراهي نكردن دولت با آنان، تلاشهاي آنان را تا اندازه‌اي کمرنگ نموده است. دولتمردان جمهوري آذربايجان با استناد به قانون اساسي اين کشور که بر پايه دو اصل لائيسم و سکولاريسم تدوين شده است، به روش‌هاي گوناگون بر سر راه گروه‌هاي اسلامي موانع زيادي ايجاد مي‌نمايند، به گونه‌اي که اقليت 5 درصدي ديگر اديان و نيز گروه‌هاي لائيک از آزادي عمل بيشتري نسبت به اکثريت 95 درصدي مردم آذربايجان برخوردارند.

به رغم همه آنچه گفته شد، ماه رمضان در جمهوري آذربايجان، وضيعت اين جمهوري را با ماههاي بعدي سال متفاوت مي‌نمايد. در اين ماه بيشتر رستوران‌ها به حالت تعطيل درمي‌آيند و افرادي که به عنوان خواننده در اين رستوران‌ها برنامه موسيقي اجرا مي‌نمايند، به احترام ماه مبارک رمضان برنامه‌هاي خود را تعطيل مي‌نمايند و حتي برخي از آنان، اعم از زن و مرد خود نيز روزه مي‌گيرند. در اين ماه در بيشتر مساجد، سفره احسان بر پا مي شود و به طور کل، مساجد در اين ماه از ازدحام بيشتري نسبت به ماه‌هاي ديگر برخوردار است، به ‌ويژه مساجد بزرگ كه مسلمانان جمهوري آذربايجان نماز را در اين مساجد باشكوه به جماعت بجاي مي‌آورند. در اين ماه علاوه بر مساجد، مقبره برخي امامزادگان نسبت به ماه‌هاي ديگر، زايران بيشتري دارند و در اين محلها نيز افراد ثروتمند با دادن قرباني و... به نيازمندان کمک مي‌کنند.
استقبال قابل توجه مردم جمهوري آذربايجان از برنامه‌هاي شبکه جهاني سحر، مي‌تواند دليل خوبي براي اهتمام مردم مسلمان جمهوري آذربايجان در بزرگداشت ماه مبارك رمضان باشد. سال گذشته، خبرگزاري قرآني ايران (ايكنا) در باكو، نتيجه نظرسنجي از مردم داخل اين كشور پيرامون ميزان نگاه كردن برنامه‌هاي مذهبي ويژه رمضان شبكه سحر را در ميان بينندگان تلويزيون در آذربايجان به ميزان 42 درصد اعلام نمود که اين موضوع حاکي از اشتياق اين مردم براي کسب معارف اسلامي است.

در زمينه رسانه‌هاي جمهوري آذربايجان در ماه مبارک رمضان، بايد اذعان داشت که محتواي بسياري از برنامه‌هاي تلويزيوني جمهوري آذربايجان، به گونه‌اي است که گويا مخاطبان اين برنامه‌ها، عموما افراد بي دين و لائيک هستند. برخي فيلم‌ها و سريال‌هاي مبتذلي که از شبکه‌هاي تلويزيوني جمهوري آذربايجان پخش مي‌‌شود، گوي سبقت را از شبکه‌هاي غربي ربوده‌اند که به طور طبيعي پيامدهاي منفي اخلاقي و فرهنگي اين برنامه‌ها دامنگير جوانان مسلمان جمهوري آذربايجان مي‌‌شود.
به نوشته روزنامه غربگراي «يني مساوات» در اغلب شبکه‌هاي تلويزيوني جمهوري آذربايجان، نه تنها خبري از برنامه‌هاي ويژه ماه مبارک نيست، بلکه برخي شبکه‌ها مانند شبکه «آ. ت. و» براي لجاجت با مسلمانان در مواقع افطار و سحري صحنه‌هاي زشت و مشمئز کننده اي را به نمايش مي‌گذارند.

از جمله موارد قابل تأمل اين‌که برخي زنان جمهوري آذربايجان که حجاب اسلامي ندارند نيز نسبت به گرفتن روزه اهتمام مي‌ورزند و همچنين افرادي هستند که روزه مي‌گيرند، ليکن نماز بجا نمي‌آورند. اين مسائل و موارد شبيه آن به نوبه خود، حاکي از علاقه مردم آذربايجان به دين اسلام است که متأسفانه به دلايل پيش گفته نتوانسته‌اند احکام اسلامي را به طور دقيق آموزش بينند.

مطلب ديگر آن که امسال به دليل نزديکي ماه رمضان با زمان برگزاري انتخابات رياست جمهوري آذربايجان دولت اين کشور تلاش کرده است با انجام تبليغاتي درباره اين ماه، آراي مردم ديندار و مؤمن آذربايجان را به دست آورد. از جمله اقداماتي که دولت باکو براي اين منظور انجام داده است، نصب تابلوهايي درباره فرا رسيدن ماه رمضان در خيابان‌ها و ميادين گوناگون شهر باکوست که اين کار براي نخستين بار انجام شده است. البته مردم و گروه‌هاي ديني باکو، حمايت از نامزدي الهام علي اف را به پالايش شبکه‌هاي تلويزيوني از برنامه‌هاي مبتذل وابسته دانسته‌اند که به نظر مي‌رسد با توجه به سيطره صهيونيست‌ها بر بسياري از اين شبکه‌ها اين خواسته گروه‌هاي ديني حتي براي کوتاه مدت نيز اجابت نشود.

خلاصه در اين ماه، بيشتر دينداران روزه‌دار آذربايجاني، با توجه به اين‌كه شيعه دوازده امامي هستند به انجام فرايض ديني مي‌پردازند و به دستورالعمل‌هاي شرعي توجه دارند و در تلاشند آنچه را كه شارع مقدس گفته و احكام و آموزه‌هاي ديني بر جاي مانده از سيره اهل بيت(ع) مؤيد آنست، عمل كنند.

شب‌هاي قدر و روز جهاني قدس در جمهوري آذربايجان
از مهمترين مناسبت‌هايي که در اين ماه قرار دارد، شب‌هاي ليالي قدر و نيز روز جهاني قدس است. مردم جمهوري آذربايجان در شب‌هاي قدر با اشتياق زيادي در مساجد و تکايا به احيا و راز و نياز با معبود خويش مي‌پردازند. حسينيه ايرانيان باکو در اين شب‌ها، سرشار از مشتاقان آذري است که براي بهره‌گيري از سخنراني و مراسم عزاداري در اين محل جمع مي‌شوند و خيلي اوقات به دليل محدوديت جا در محوطه بيروني حسينيه از مراسم احيا استفاده مي كنند. مردم جمهوري بيش از هر زمان ديگري در اين ماه‌ها خود را نيازمند معارف قرآني مي‌بينند و از اينکه نمي‌توانند متن اصلي قرآن را بخوانند ابراز تأسف شديد مي‌نمايند.

از ديگر مناسبت‌هايي که جلوه‌اي ديگر از عشق و علاقه قلبي مردم جمهوري آذربايجان به دين اسلام را به نمايش مي‌گذارد، روز جهاني قدس است. اين روز هرچند در جمهوري آذربايجان روز کاري است، اما بسياري از مردم اين کشور در مساجد جمع مي‌شوند و با سر دادن شعارهاي مرگ بر اسرائيل، مرگ بر آمريکا و مرگ بر اشغالگران صهيونيست و ارمني، خواستار اتحاد کل جهان اسلام براي آزادسازي اراضي اشغالي مسلمانان و قدس شريف مي‌شوند.
لازم به توضيح است سال گذشته به رغم ممنوعيت‌هاي دولتي روز جهاني قدس در جمهوري آذربايجان گسترده‌تر از سال‌هاي قبل برگزار شد، به گونه‌اي که مردم، علاوه بر تجمع در مساجد؛ در شهرک نارداران، خيابان شهداي باکو، مقابل سفارت رژيم صهيونيستي در باکو، قبرستان شهداي باکو و برخي مکان‌هاي ديگر و همچنين در بيشتر شهرها و قصبه‌هاي اين جمهوري به راهپيمايي پرداخته و خواستار آزادي قدس شريف شدند.

شبکه‌هاي تلويزيوني جمهوري آذربايجان، مراسم روز جهاني قدس را با سکوت کامل خبري برگزار مي‌نمايند. اين شبکه‌ها که در مواقع دلخواه خود از تجمع گروهک‌هاي چند نفري در مقابل سفارت جمهوري اسلامي ايران گزارش‌هاي طولاني و مصاحبه پخش مي‌کنند، در روز جهاني قدس، نه تنها از پوشش خبري تظاهرات ميليوني مردم ايران و ديگر کشورهاي اسلامي در حمايت از مردم مظلوم فلسطين خودداري مي‌كنند، بلکه به تجمعات اعتراض آميز در جلوي سفارت رژيم صهيونيستي در باکو نيز کاملا بي‌اعتنايي مي‌کنند.
سخن آخر اين که در اين ماه، مردم شيعه جمهوري آذربايجان، بيش از هر زمان ديگري، آمادگي خود را براي آموزش واقعي آموزه‌هاي ديني و بازگشت به هويت اصيل ايراني ـ اسلامي فرياد مي‌زنند و با اين كار خود، رسالت همه علماي شيعي و نيز دانشگاهيان را براي کمک معنوي به آنان سنگينتر مي‌نمايند.