نگاه به ورزش حرفه اي مانند كالا

گسترش ورزش حرفه اي در سطح جهان روندي فزاينده داشته و هر روز بر شمار باشگاههاي ورزشي افزوده مي شود و افزايش ظرفيت اقتصادي نمودن فعاليت در اين عرصه را لازم مي سازد، اما روند توسعه و حجم سرمايه مورد نياز فعاليت هاي ورزشي در سطوح حرفه اي، دولتها را از نظر تامين مالي اعتبارات و بودجه مورد نياز با دشواريهايي روبرو كرده است. از اين رو سرمايه گذاري در بخش ورزش حرفه اي از انحصار دولتها خارج و براي بخش خصوصي زمينه فعاليت در ورزش حرفه اي فراهم شده است. اين سرمايه گذاريها هرچند به توسعه ورزش كمك كرده است اما اين بخش را به سوي تجاري شدن هدايت كرده است. به گونه اي كه امروزه به ورزش حرفه اي همچون يك كالا نگريسته مي شود.

در گذشته ورزش حرفه اي در انحصار دولتها بود و رقابت و سود در آن مفاهيمي ناشناخته بود. هزينه هاي ورزش از بودجه عمومي تامين مي شد و دولت بر كم و كيف آن نظارت كامل داشت. در بسياري از كشورها هم اكنون نيز دولت سياست گذار، مجري و منبع اصلي تامين بودجه است ولي در برخي از كشورها ورزش حرفه اي چنان دگرگون شده است كه نمونه آن در گذشته كمتر وجود داشته است.

هم اكنون دو ويژگي مهم، "بين المللي شدن" و "رقابت"  بر  جاذبه ورزش حرفه اي افزوده است تا جائي كه در اقتصاد و هم در فرهنگ سياست "جايگاه بين المللي" و رقابتي اين پديده انكار ناپذير مي باشد. در بعد بين المللي ورزش حرفه اي باعث شده است كه ورزشكاران را سفيران فرهنگي كشورشان مي نامند. رفت وآمد ورزشكاران حرفه اي به كشورهاي ديگر جدا از جنبه ورزشي آن بارفرهنگي و تبليغي فراوان به دنبال داشته به نحوي كه برخي مردمان برخي كشورها را بنام ورزشكاران آنان مي شناسند.

  همچنين حرفه اي شدن ورزش موجب بهبود كيفيت باشگاهها شده است به نحوي كه قادر باشند نخبگان ورزشي كشورهاي ديگر را به خود جذب كنند زيرا نخبگان ورزشي به دنبال مكان هايي با شرايط بهتر و درآمد بيشتر هستند اما چگونگي ميزان بهبود با ساختار اجرائي و نوع اداره باشگاهها بستگي دارد. توسعه ورزشي در جهان مرهون استقلال باشگاههاست، كم بودن نقش دولت در تصميم گيري و اجرا و نيز شايستگي ورزشكاران بوده است كه به علت شرايط بهتر باشگاههاي اين كشور جذب آنها شده اند و به گونه طبيعي زمينه پيشرفت آنها را فراهم آورده اند.

بيشتر ورزشكاران حرفه اي مانند مشتريان در هرجاي ديگر، در پي بهترين معامله اند كه در آن با دريافت پول بيشتر در باشگاه به نام بازي كنند. باشگاه هم اكنون براي جذب بهترين ها، بايد جاذبه ها و نقاط قوت خود شامل كيفيت بالاي كادر فني ساختمانهاي زيبا و دلنشين، محيط آرام و امكانات مناسب را افزايش دهند. 

بنابراين باشگاههاي ثروتمند جهان، همچون همتايان خود در صنعت ساخت و توليد در بيست سال گذشته، فعاليت خود را براي تجارتهايي متمركز كرده اند كه درآمدزا باشد، فعاليتهايي را كه سود ده نيست كنار گذاشته اند، اينك ورزش حرفه اي يك صنعت پرسود و چند لايه است و دست اندركاران آن بايستي به تمام مراتب و لايه اي آن بصورت همه جانبه نظر داشته باشند.

با اين روند كه ورزش حرفه اي با شتاب به سوي كالائي شده به پيش مي رود و اگر دولت در رويارويي با اين پديده قرن برخورد مناسبي نداشته باشند بيم آن مي رود كه در كوتاه مدت شاهد خروج نخبگان ورزشي از كشور مان باشيم.

با اين مقايسه به نظر مي رسد، خطرات عمده اي در ميان است:

ابتدا مسئله كيفيت ورزش حرفه اي است كه شاخص آن را در موفقيت و ناكامي هاي اخير ورزش قهرماني كشور مي توان ارزيابي كرد. البته تنزل كيفي ورزش حرفه اي در كشورهاي در حال توسعه مسئله تازه اي نيست ولي جهاني شدن و رقابت اين ضعف را نمايان كرده بنحوي كه مسئولين ناچار به اعتراف و عذر خواهي از ملت ها مي شوند.

چه كسي مي تواند بگويد كه يك باشگاه ايراني ليگ برتري از نظر تعئين ارزش نسبي به خوبي يك باشگاه مشابه در كشور همسايه حتي در كشور تركيه است. هواداران ناراضي چگونه مي توانند منبع درآمد زائي براي باشگاه هاي ليگ برتري ايران باشند. بگونه نظري باشگاهها در نگهداشت اسم و رسم خود منافع بلند مدت دارند ولي كنترل كيفيت يكي از معضلات بزرگ و حل نشده ورزش حرفه اي كشور است اين معضل حتي براي تيم هاي فوتبالي ليگ برتري پايتخت كه در پرتو شهرت و حمايت دولت سرمايه اي اوليه و بودجه حداقلي دارند تا لااقل در ماههاي اول از فشار هاي مالي بركنار بمانند حل نشده است. چنان مي نمايد كه نظارت دولتي در اين زمينه كمك زيادي نكرده است و براي پاسداري از استانداردها به اصول "جهاني شدن" و "رقابت" بيشتر مي توان اعتماد كرد تا صرفاً نظارت دولتها.

مسئله ديگر دخالت دولت است و نه نظارت در بسياري از كشورها، انديشه اينكه دولت ها بايد بر ورزش حرفه اي نظارت داشته باشد جنبه هدايتي و حمايتي دارد.

درحاليكه بخش خصوصي و مستقل ورزش حرفه اي، به شدت در حال رشد است. اگر دولتها در زمينه اين واگذاري سرسختي كنند نه تنها خطر از دست دادن سهم در بازار بين المللي بلكه خطر از دست دادن نخبگان ورزشي كشور را در پي خواهد داشت.

نتيجه

جهت و راه روشن است. رقابت، استانداردها را براي باشگاه هاي ليگ برتري بالا مي برد و سرعت اين روند تا اندازه زيادي بستگي به استقلال باشگاهها از دولت دارد.

دولت بايد بجاي دخالت مستقيم در ورزش حرفه اي به سياست گذاري در چهارچوب منافع ملي و نظارت دقيق بپردازد.

در اين صورت جنبه هاي نظارتي و حمايتي پررنگ تر مي شود و باشگاهها چون خود را بخشي از دولت نمي دانند بقاي خود را در حفظ و ارتقاء استانداردها در سايه رقابت مي بينند و به اين صورت جهاني شده و ورود به عرصه بين المللي را در كنار رقابت پذيري از ويژگيهاي مهم "بقاي حرفه اي" خود مي شناسند.