انجمن صنف روزنامهنگاران درهزار توي مشكلات
جام جم آنلاين: آنها به خطر كردن عادت دارند، شايد صاحبان هيچ حرفهاي مانند آنان در طول سال كشته نميشوند، هرچند گاهي نيز چنان به شهرت ميرسند كه مجال نشستن بر كرسي وزارت يا پارلمان را مييابند، اما تعداد اين افراد بسيار اندك است و بيشتر آنان در گمنامي تن به خطر ميسپارند و در گمنامي ميميرند حتي گاهي در اوج افتخار نامشان در پس آثارشان پنهان ميماند، اما قدرت قلم و تصويري را كه مقابل چشم مردم آوردهاند، ميتواند آينده جمعي را متحول كند.
روزنامهنگاران همواره در معرض خطر بودهاند. سرشاخ شدن با سياستمداران از يك سو و نداشتن امنيت شغلي و پايين بودن درآمد ماهانه از سوي ديگر ازجمله چالشهاي اين حرفه است. براساس آمارهاي رسمي، در بيشتر كشورهاي دنيا بخصوص خاورميانه روزنامهنگاران بيشتري در حبس هستند و در سال 2011 تعداد روزنامه نگاران زنداني در خاورميانه از مرز 150 نفر گذشته است.
به همين دليل روزنامهنگاران به خلق سنديكاها و تشكلهاي صنفي و حقوقي رو آوردهاند تا به اين وسيله از حجم فشارهاي صنفي و حقوقي بر خود بكاهند. در ايران نيز تشكيل سنديكاها و انجمنهاي صنفي سابقه طولاني دارد با اين تفاوت كه اين تشكلها معمولا از قدرت حمايتي بالايي برخوردار نيست.
افزايش بودجه حمايت از مطبوعات در سال 90
نبود ثبات شغلي اهالي مطبوعات در بيشتر موارد به بيتوجهي دولتها در حمايت مالي و تقويت انجمنها و سازمانهاي مردم نهاد نسبت داده ميشود، دولتها معمولا به رسانههاي ديداري و شنيداري بيش از رسانههاي مكتوب توجه دارند و بخشي از اين توجه ناشي از جذابيتهاي ذاتي راديو و تلويزيون است، اما در كشورهايي كه بر محور توسعه قرار دارند و در اين محور رشد كردهاند و عنوان توسعهيافته گرفتهاند، رويكرد حمايتي به سوي نشريات و مطبوعات كاغذي و خبرگزاريهاست، چراكه سرانه مطالعه روزنامه و مجله در اين كشور از استقبال عمومي از اخبار و تحليلهاي مكتوب حكايت ميكند.
براساس اخبار رسيده، در لايحه بودجه 90 دو رديف برنامهاي براي مطبوعات و روزنامهنگاران در نظر گرفته شده و دولت حدود 5/93 ميليارد تومان بودجه براي حمايت از روزنامهنگاران و مطبوعات اختصاص داده است. اين رقم در مقايسه با رقم 5/11 ميليارد تومان در قانون بودجه سال 89 معادل 104 درصد افزايش يافته است. اين افزايش را ميتوان به فال نيك گرفت، اما نحوه تخصيص و هزينه كرد اين اعتبار مهمتر از ميزان آن است. در حال حاضر روزنامهنگاران كشور از نبود انجمن صنفي مشخص و فعال در كشور سخن ميگويند و عملكرد انجمنهاي موجود از ابعاد مختلف قابل نقد است.
انجمن روزنامهنگاران كشور رو به احتضار
براساس گزارشهاي رسانهاي موجود، اولين تشكلهاي صنفي روزنامهنگاران در كشور در جريان انقلاب مشروطه متولد شدند. در آن دوره تاريخي، آزادي بيسابقهاي در فضاي استبدادزده آن دوران ايجاد شد كه يكي از نتايج اين آزادي، تولد اولين سازمانهاي مردمي و انجمنهاي صنفي براي اقشاري مانند روزنامهنگاران بود. در سال 1300 شمسي اولين اتحاديه مطبوعاتي كشور جان گرفت، اما صفآرايي جمعي از مديران مسوول عضو اين اتحاديه مقابل حاكميت به ازهمپاشيدگي آن انجاميد.
در دوره پس از رضاخان تلاشها براي ايجاد انجمنهاي صنفي، جان تازهاي گرفت و اولين سنديكاي روزنامهنگاران در سال 1341 آغاز به كار كرد، اما اين گونه سنديكاها نيز به ادعاي روزنامهنگاران پيشكسوتي كه اين روزها دوران بازنشستگي را سپري ميكنند، از انسجام لازم برخوردار نبود و در اوج تاثيرگذاري و زماني نيز در گوشه عزلت و بيمهري قرار ميگرفت.
پس از پيروزي انقلاب نيز روزنامهنگاران تا 20 سال از وجود يك تشكل صنفي و حمايتي بينصيب بودند تا اين كه در سال 1377 انجمن صنفي روزنامهنگاران ايران تاسيس شد. اين انجمن به حكم قانون حفظ حقوق و منافع مشروع و بهبود وضعيت اقتصادي روزنامهنگاران، خبرنگاران، عكاسان، طراحان، مترجمان و ويراستاران مطبوعات را در سرلوحه اهداف خود قرار داد. عضويت نزديك به 2500 نفر در اين انجمن از عطش جامعه مطبوعاتي در تهران و شهرستانها براي بهرهمندي از حقوق و مزاياي صنفي حكايت ميكند.
در اين انجمن هرچند قدمهايي براي مسكن و ساماندهي قرارداد برخي روزنامهنگاران و بيمه بيكاري آنان برداشته شد، اما به دليل مشكلات دروني ناشي از اساسنامه و عدم انتخاب هيات مديره در موعد قانوني منحل و عملا تعطيل گرديد.
با تعطيلي انجمن صنفي روزنامهنگاران اير ان، نگاهها در خلأ نبود نهادهاي حمايتي به انجمن روزنامهنگاران مسلمان چرخيد، اما اين انجمن، هم خود را بر فعاليتهاي سياسي گذاشت و از همان ابتدا اعلام كرد كه بيش از يك نهاد صنفي يك تشكل سياسي است. بيژن مقدم سخنگوي سابق اين انجمن در گفتوگو با مهر، از نبود روزنامهنگاري حرفهاي در بعد فردي و سازماني انتقاد ميكند و از نياز قوي جامعه مطبوعاتي به يك تشكل صنفي ميگويد. به گفته وي؛ انجمن روزنامهنگاران مسلمان مراحل مختلفي را گذرانده و نوساناتي را در ميزان موفقيت و عدم موفقيت داشته است و نمي تواند كاركردهاي يك انجمن صنفي را داشته باشد.
شايد به همين دليل انجمن ديگري با نام مشابه انجمن روزنامهنگاران و خبرنگاران ايران در آخرين روزهاي سال 87 اعلام موجوديت كرد تا بلكه به پيگيري حقوق فراموش شده قشري بپردازد كه همواره از نبود مزايا و حقوق حرفهاي گلهمند بودهاند، اما از اين انجمن نيز جز جلسهاي براي تشكيل هيات مديره و بازرس و نيز چند اظهارنظر انتقادي درباره بيتوجهي به بازنشستگي زودهنگام خبرنگاران، خبري به گوش نميرسد، اين در حالي است كه مديران بخش مطبوعات در وزارت ارشاد از 3 سال قبل تاكنون همواره به حمايت از اين انجمن قول مساعد دادهاند.
اين انجمن كه بيشتر اقدامات آن بر كاغذ باقيمانده، از حداقل امكانات براي پيگيري مطالبات روزنامهنگاران برخوردار نيست و حتي مكان مشخصي ندارد، در حالي كه وزارت ارشاد از راهاندازي سراي روزنامهنگاران خبر ميدهد.
مصائب روزنامهنگاران بدون انجمن صنفي
براساس گزارشي در يك ماهنامه خبري و تحليلي كه به مقايسه دستمزد خبرنگاران داخلي و خارجي پرداخته است، در ايران ميانگين دستمزد براي خبرنگاران تازه كار 250 دلار در ماه و براي خبرنگاران حرفهاي بيش از400 دلار است؛ به عبارت ديگر خبرنگاري كه با يك سال سابقه كاري وارد حرفه روزنامهنگاري شده است، سالانه 2640 دلار حقوق و خبرنگاري كه بيش از 5 سال سابقه كاري دارد 4800 دلار دريافت ميكند.
نكته: تنها انجمن صنفي قانوني روزنامهنگاران و خبرنگاران ايران هنوز اتاقي مستقل ندارد و از 3 سال قبل اين انجمن در انتظار كمكهاي وزارت ارشاد براي حمايت از اهالي مطبوعات است
براساس آخرين آمارهاي جهاني، متوسط حقوق روزنامهنگاران در جهان 35 هزار دلار در سال برآورد ميشود. آمارهاي ديگري نشان ميدهد، كمترين ميزان دستمزد براي روزنامهنگاران آماتور و افرادي كه كمتر از يك سال سابقه كار دارند و دورههاي كارآموزي را سپري ميكنند يا تازه به اتمام رساندند، هزار دلار در ماه است. اين در حالي است كه نتايج يك تحقيق كه 4 سال پيش توسط انجمن صنفي روزنامهنگاران ايران انجام شده بود، نشان ميداد ميانگين حقوق روزنامهنگاري آماتور يا تازه كار در ايران براي مردان 260 و براي زنان 170 هزار تومان است.
خبرنگاران و روزنامهنگاران ايران از مشكل مسكن و نبود بيمه رنج ميبرند. با تعطيلي و ورشكستگي رسانهها دريافت حقوق معوقه و بيمه بيكاري با دشواري صورت ميگيرد و قطع همكاري با يك خبرنگار در مطبوعات ايران چه با علت يا بيعلت هيچ قبحي ندارد. تمام اينها نشان ميدهد كه روزنامهنگاري در اين كشور، نيازمند تشكلهاي صنفي براي بازتوليد حقوق اهالي مطبوعات است.
روزنامه نگاران در پي يك انجمن صنفي مطمئن
سراي روزنامه نگاران در حالي از سوي وزارت ارشاد تشكيل شده كه تنها انجمن صنفي قانوني روزنامهنگاران و خبرنگاران ايران هنوز اتاقي مستقل ندارد و از 3 سال قبل اين انجمن در انتظار كمكهاي وزارت ارشاد براي حمايت از اهالي مطبوعات است.
براساس تجربه كشورهايي كه در اعمال حقوق مدني سابقه طولانيتري دارند، تعداد انجمن هاي صنفي و سنديكاهاي حرفه اي بيشتري دارند منظور از راهاندازي انجمنهاي صنفي، تشكيل نهادهاي مردمي با سرمايههاي اندك ولي با حمايت و نظارت دولت براي انتقال مطالبات بخشهاي مردمي به دستگاههاي سياستگذار است. وزارت ارشاد در ارديبهشت امسال به راهاندازي سراي روزنامهنگاران پرداخته است و آنچه از اهداف اين كار منتشر شده نشان ميدهد كه دولت با اين كار درصدد ايجاد يك پاتوق براي روزنامه نگاران است حال آن كه مدت هاست وضعيت انجمن هاي صنفي و حمايتي بلاتكليف مانده است.
اين مركز از بخشهاي مختلفي تشكيل شده كه از آن جمله ميتوان به سالن برگزاري همايشهاي مرتبط با علوم رسانه و نمايشگاه عكسهاي خبري اشاره كرد. كتابفروشي تخصصي رسانه با هدف تجميع كتابهاي مرتبط با علوم رسانه، دفتر مشاوره مطبوعاتي و دفتر مشاوره صنعت تبليغات نيز از ديگر بخشهاي اين مركز به شمار ميآيند.
محمدجعفر محمدزاده، معاون مطبوعاتي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در اين باره توضيح ميدهد: دفتر حقوقي رسانه، بخشي از اين سرا را تشكيل ميدهد كه روزنامهنگاران با حضور در آن ميتوانند مشكلات حقوقي خود را با كارشناسان خبره اين مركز در ميان بگذارند. در اين دفتر، كارشناسان خبره حقوقي و قضايي، ميزبان خبرنگاران و روزنامهنگاراني ميشوند كه به هر دليل مشكلات صنفي و حقوقي در زمينه شغل و حرفه خود دارند.
مسوولان براي اين مركز، امكانات سختافزاري جديدي را تدارك ديدهاند كه از آن جمله ميتوان به اتاق مصاحبهاي با مدرنترين ابزارهاي ضبط اشاره كرد كه در اختيار روزنامهنگاران متقاضي قرار ميگيرد.
محمدزاده حضور هفتگي استادان رشته مطبوعات در سراي روزنامهنگاران و برگزاري كلاسهاي آموزشي در زمينه ارتباطات و رسانه را از ديگر برنامههاي اين مركز عنوان كرد.
به عقيده او، بحث آسيبشناسي مطبوعات ايران و بررسي راهكارهاي پيشرفت ازجمله مسائلي است كه بايد در اين مركز به عنوان يكي از دغدغههاي اصلي بهآن توجه شود. سراي روزنامه نگاران مي تواند به مكاني براي طرح مشكلات اين قشر تبديل شود به شرط اين كه از اهرم هاي حمايتي مانند انجمن ها و سنديكاهاي صنفي برخوردار شود.
در گزارش آينده پاي سخن خبرنگاران و روزنامه نگاراني مي نشينيم كه تشنه كانوني حمايتي براي طرح خواسته هايشان هستند.
