فرار به جلوی اوباما؛ حکایت دم خروسی که پنهان کردنی نیست

سرویس بین الملل ـ سخنان اخیر «باراک اوباما»، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا درباره مسائل خاورمیانه، با آنکه بازخوردهای متنوع و بعضا متضادی را به همراه داشت، از منظری متفاوت، نوعی فرار رو به جلوی واشنگتن در برابر سیر تحولات این منطقه به شمار می رود.

به گزارش «تابناک»، رئیس جمهور ایالات متحده در سخنان روز پنجشبه گذشته خود، به گونه ای سخن گفت که گویی، همواره مدافع ملت های منطقه خاورمیانه در برابر حاکمان مستبد بوده و به نوعی، تلاش کرد خود را در کنار ملت ها توصیف کند؛ موضوعی که با نگاهی به رفتارهای ایالات متحده در نیم قرن اخیر در قبال تحولات خاورمیانه، به هیچ وجه هضم شدنی نیست.

«اوباما» که تلاش می کرد همانند گذشته، چهره ای متفاوت از کشورش در مقایسه با زمان حاکمیت جمهوری خواهان به مردم منطقه خاورمیانه نشان دهد، هیچ اشاره ای به این موضوع نکرد که حکومت های مستبد عربی منطقه، جز با حمایت ایالات متحده نمی توانستند سال ها بر مردمان خود حکومت کنند و روشنتر این که چرا اکنون نیز این حکومت ها از حمایت واشنگتن برخوردارند؟

«اوباما» در سخنانی تناقض آمیز، نخست تلاش کرد ایران را عامل ناآرامی های منطقه نشان دهد و در ادامه با ادعای همراهی با مردم برخوردهای حکومت های عربی با معترضین را محکوم کرد؛ اما نگفت که چرا همچنان روابطش را با حکومت های ضد مردمی منطقه مستحکم نگه داشته و اینکه جز محکوم کردن در بیان به طور عملی چه اقدامی علیه این حکومت ها انجام داده است.

در همین باره، خبرگزاری «رویترز» در تحلیلی نوشت: اوباما در سال 2009 به دانشگاه قاهره رفت و در یک سخنرانی تأثیرگذار، نقطه عطفی در تحولات منطقه را نوید داد. او قول حمایت از دمکراسی را داد که گمان می کرد می تواند به لطف فشارهای خارجی بر قانونگذاران تجاوزگر مصر و عربستان به تحقق آن کمک کند.

اما اوباما پنجشنبه شب، در حالی در ساختمان وزاتخارجه از حرکت های اعتراضی در جهان عرب و حذف دولتمردان مستبد تونس و مصر سخن گفت که تا به امروز، تغییرات دمکراسی خواهانه در بحرین، یمن، سوریه یا لیبی با شکست روبه رو شده است. این شکاف عمیق، نشان از آمریکای گیج و سراسیمه ای دارد که تلاش می کند حرکت های شکل گرفته را به سوی نتایجی همسو با اهداف سیاست خارجه خود (منزوی ساختن ایران، اطمینان از منابع نفتی خلیج فارس و بالا بردن سطح روابط کشورهای عربی با اسراییل) سوق دهد.

این خبرگزاری افزود، شکست اوباما در پایان بخشیدن به شهرک سازی ها در زمین های اشغالی، موجب قطع امید بسیاری از اعرابی شده است که دو سال پیش تا اندازه ای به سیاست های او امیدوار بودند و به باور تحلیلگران عربی، سخنان او هرچند تأثیرگذار اما بسیار دیر بیان شد و در واقع بازتابی از بیم و نگرانی آمریکا از پیامدهای قیام های مردمی اخیر بود.

او در شرایطی از اهمیت دمکراسی و احترام به حقوق فردی در مصر و تونس سخن گفت که تحلیلگری از مرکز مطالعات سیاسی و استراتژیک در قاهره می گوید: «به دلیل سابقه طولانی واشنگتن در حمایت از حسنی مبارک، فعالان سیاسی دیدگاه مثبتی نسبت به ایالات متحده ندارند.

هرچند واشنگتن در روزهای پایانی حکومت رییس جمهوری سابق مصر از انقلاب این کشور حمایت کرد، برای کاخ سفید امنیت اسراییل نیز اهمیت بسیاری دارد و سخنان او تغییری در این رویکرد نشان نمی داد».

رییس جمهوری آمریکا، با انتقاد از رفتار دولت بحرین، متحد عرب خود و این ادعا که ایران تلاش می کند از آشفتگی های منطقه به سود خود بهره برداری کند، گفت: «ما همواره بر این مسأله پافشاری کرده ایم که بازداشت های جمعی و فشارهای ظالمانه با حقوق جهانی شهروندان بحرینی مغایرت دارد».

این در حالی بود که به اقدام عربستان در اعزام نیروهای نظامی خود برای سرکوب این اعتراضات اشاره ای نکرد. در واقع، این تناقض بزرگی است که امروز باورها را به سخنان اوباما کمرنگ می کند.

عربستان ده ها سال است که از طرفداران اصلی سیاست آمریکا در منطقه است و تحلیلگران به بهت و حیرت قانونگذاران سعودی از موضع اوباما در برابر مبارک اشاره می کنند.

یک کارشناس مصری در این باره تصریح می کند: حتی اگر خیزش مردمی نیز نباشد، اوباما باید به مسأله دمکراسی در کشورهایی چون عربستان نیز بپردازد.

رویترز در ادامه می نویسد: اوباما در اظهارات خود، از یک سو به شکل گیری کشور مستقل فلسطینی اشاره کرد و از سوی دیگر، بر اهمیت امنیت و لزوم به رسمیت شناخته شدن اسراییل در هر معاهده صلحی تأکید ورزید.

شادی حمید از مرکز بروکینز در قطر درباره سخنان اوباما می نویسد: «رهبران عرب از آن استقبال نخواهند کرد؛ دمکراسی خواهان عرب از آن استقبال نخواهند کرد. این شیوه اوباما است که همه را جذب و سرانجام همه را ناامید می کند».

بنا بر این گزارش، رئیس جمهور ایالات متحده، با نزدیک شدن به انتخابات آتی ریاست جمهوری دچار وضعیتی ویژه شده، زیرا از یک سو باید منافع اقتصادی سنتی کشورش درباره حکومت های عربی خاورمیانه را ـ که عموما غیر دمکراتیک هستند ـ حفظ کند و از سوی دیگر، هواداران دمکرات خود را که خواهان موضع گیری صریحتر او در برابر نقض صریح حقوق مدنی شهروندان معترض عربی است، راضی نگه دارد.

هرچند «اوباما» در مجموع تلاش کرد با فرار رو به جلو، اذهان ملت های عرب منطقه خاورمیانه از همراهی چندین دهه ای آمریکا با حکومت های سرکوبگر منطقه را منحرف کرده و از سویی، عنصر مذهب در این اعتراضات را کمرنگ کند، واکنش سرد ملت های منطقه و فعالان جنبش های عربی به این سخنان، حکایت از آن دارد که در صورت تعلل واشنگتن از دوری جستن از حاکمان مستبد کشورهایی چون عربستان سعودی، بحرین و یمن حکومت های آینده در این کشورها در روابط خود با واشنگتن تجدیدنظر جدی کرده و منافع ایالات متحده را در خطر قرار خواهند داد.