زراعت ديم تهديدي براي جنگل
جنگلنشينهاي ايران، مردمي محروماند، زادگاهشان كوهستاني و پوشيده از درخت است اما زميني براي كشاورزي ندارند، اگر دامهايشان را بچرانند جنگل نابود ميشود و اگر زياد در مرتع بچرخند علفزارها و بوتهزارها نابود ميشوند، اما چارهاي نيست، اگر بخواهند در زادگاهشان بمانند راهي جز خو گرفتن با شرايط ندارند مگر اينكه تلاش براي زنده ماندن را بهانهاي براي تجاوز به جنگل كنند.
حالا بيشتر جنگلنشينها همين كار را ميكنند، آنها درختان را براي تامين سوخت ميبرند و دامهايشان را در جنگل ميچرانند اما براي اينكه درآمدشان بيشتر شود كف جنگل درست زير اشكوب درختها زراعت هم ميكنند. جنگلنشيني كه شغلي غير از كشاورزي و دامداري ياد نگرفته معلوم است كاري بهتر از اينها از دستش برنميآيد، مخصوصا وقتي كه ميبيند مضر بودن جنگل براي او و خانواده و هم روستاييهايش بيشتر از نبود جنگل است.
پس بوميها، كشاورزي ميكنند و برايشان اهميتي ندارد كه زراعت آن هم درست پاي درختان جنگلي چه عواقبي دارد! يافتههاي تحقيقاتي نشان ميدهد بخش گستردهاي از جنگلهاي زاگرس مركزي زير اشكوب تودههاي جنگلي در شيبهاي مختلف، زير زراعت ديم قرار گرفته و اين در حالي است كه زراعت ديم در زير اشكوب از عمدهترين علل تخريب جنگلهاي زاگرس است كه در نهايت منجر به جنگلزدايي تدريجي، حذف گونههاي جنگلي و ايجاد كانونهاي عمده فرسايش خاك ميشود.
در حوزه رودخانه بازفت استان چهارمحال و بختياري از سطح 23هزار و 595 هكتاري جنگلهاي اين حوزه 2هزار و 805 هكتار آن زير اشكوب تودههاي جنگلي، زير زراعت ديم رفته است. اين در حالي است كه نتايج بدست آمده از مقايسه تصاوير ماهوارهاي، در فاصله سالهاي 1354 تا 1382 نشان ميدهد براثر تبديل مراتع علفي و بوتهاي به اراضي كشاورزي، مساحت زمينهاي زراعي در منطقه حفاظت شده سبزكوه نيز بيش از 5/3 برابر افزايش يافته است.
به عبارت ديگر بررسي تغييرات پوشش سطح زمين طي 3 دهه گذشته با استفاده از فناوري سنجش از دور و سيستم اطلاعات جغرافيايي درمنطقه حفاظت شده سبزكوه دراستان چهارمحال و بختياري نشان داده مساحت اراضي كشاورزي از 5/301 هكتار در سال 1354 به 9/1099 هكتار در سال 1382 افزايش يافته است. نقشه توزيع مكاني اين تغييرات نيز نشاندهنده تمركز آن در شمال غرب و شمال شرق منطقه ـ جايي كه روستاهاي بزرگ و شهرها قرار داشتهاند ـ است كه براي تامين معاش خود و نيز بر اثر توسعه و تسهيل سيستمهاي آبياري به توسعه كشاورزي روي آوردهاند.
اين در حالي است كه مطالعات انجام شده نشان ميدهد مساحت مراتع علفي منطقه سبزكوه از 9هزار و 460 هكتار در سال 1354 به 5 هزار هكتار در سال 1382 كاهش يافته در حالي كه ورود دام بيش از حد ظرفيت مجاز در مراتع در كنار عواملي چون خشكسالي باعث كاهش سطح مراتع علفي در سبزكوه شده است.
حال جنگلها در اين ميان بر سر دو راهي ماندهاند آن هم دو راهياي كه يك سويش ماندن و پابرجا ايستادن جنگل است و سوي ديگرش تلاش جنگلنشينها براي زنده ماندن كه به نظر ميرسد در اين كش و قوس جنگلها بيشتر از بوميها آسيب ببينند.
