وضعیت قرمز طلای سرخ ایران

دست اندرکاران طلای سرخ کشورمان، قاچاق پیاز زعفران را یکی از عوامل مهم توسعه تولید این محصول در افغانستان و به خطر افتادن این صنعت در خراسان می دانند.

به گزارش مهر از مشهد، در حالی که امسال کشاورزان افغانی، موفق به برداشت بیش از دو تن زعفران مرغوب از مزارع خود شده اند که در سال های گذشته، این رقم تنها به چند کیلوگرم محدود بود.

تولید کنندگان این محصول در خراسان رضوی معتقدند کف قاچاق پیاز زعفران به ویژه به ولایت هرات که در مجاورت این استان قرار دارد، بخشی از بازار جهانی این محصول را به افغانستان منتقل خواهد کرد.

در این راستا، مسئولان اداره کشاورزی هرات از تولید بیش از 1.5 تن زعفران در سال زراعی جدید و توزیع ٦٠ تن پیاز این محصول میان کشاورزان در این ولایت خبر داده اند.

این رخداد در حالی روی داده است که بخشی از نیاز این کشور به پیاز زعفران، از راه قاچاق از کشورمان تأمین شده است.

قاچاق پیاز؛ تکذیبیه ای که تأیید شد

ماجرای قاچاق پیاز زعفران به افغانستان در چند سال گذشته، همواره یکی از نگرانی های عمده کشاورزان و تولید کنندگان خراسانی بوده است.

این امر هرچند در آغاز با تکذیب مسئولان وقت روبه رو شده، طولی نکشید که برخی مسئولان آن را تأیید کردند، تا جایی که غلامحسین شافعی، رئیس شورای ملی زعفران ایران اذعان می‌دارد: این امر واقعیت دارد که در سال‌های اخیر، پیاز زعفران به افغانستان قاچاق می‌شده است.

در این راستا، شواهد می گوید، تنها در سال 81 بیش از 28 تن پیاز زعفران، غیرقانونی وارد افغانستان شده و در پانزده شهر استان هرات کشت شد.

زعفران افغانستان وارد بازار مصرف ایران شد

یک سال بعد کشت همین پیازهای خارج شده از زمین های قاین، تربت حیدریه، کاشمر، گناباد، فردوس و بسیاری از شهرهای دیگر تنها در یک استان کوچک افغانستان 824 کیلوگرم زعفران خالص به ارمغان آورد که بخشی از آن، روانه بازار صادراتی از جمله کشور خودمان نیز شد.

بعدها  گفته شد 110 تن پیاز زعفران که بخش عمده ای از آن به صورت رسمی و قاچاق از ایران خارج شده بود، در سیزده استان افغانستان توزیع و زیر کشت قرار گرفت.

به همین دلیل بود که نماینده وقت طالقان و ساوجبلاغ در شهریور سال 85، از پیشی گرفتن کمیت و کیفیت زعفران افغانستان از ایران در پنج سال آینده خبر داده بود.

حسین نژادفلاح در آن زمان اعلام کرده بود: پیاز زعفران در حجم زیاد به افغانستان می رود و جایگزین کشت تریاک می شود، به همین علت افغانستان در حال پیشرفت در این بخش از کشاورزی است.

در آخرین مورد، دبیر کمیسیون مبارزه با قاچاق کالا و ارز خراسان رضوی نیز از کشف نزدیک هشت هزار کیلوگرم پیاز زعفران قاچاق، توسط هنگ مرزی تایباد، خبر داده است.

تقی باغدار خاطرنشان ساخته است: پیازهای قاچاق به طرز ماهرانه ای در زیر بار یک دستگاه تریلی افغانی جاسازی شده بود که با تیزهوشی مأموران کشف و ضبط شد.

کشت جایگزین خشخاش، دردسری برای کشاورزان ایرانی
 
و امروز می بینیم که کشاورزان افغان با مزه کردن دلارهای زعفرانی، به تدریج با توسعه کشت این محصول با پشتوانه دولت های خارجی، در تلاشند تا بخشی از بازار دردانه صادراتی ایران را در بازار جهانی طلای سرخ به خود اختصاص دهند.
 
بررسی های میدانی خبرنگار مهر نشان می دهد، با روی کار آمدن دولت جدید در افغانستان، کشت زعفران به جای خشخاش در این کشور، در دستور کار دولتمردان قرار گرفته است.

 
 
در این راستا دولت افغانستان قصد دارد، برای تشویق کشاورزان این کشور برای کشت زعفران به جای خشخاش، تسهیلات مناسبی را در اختیار آنها قرار دهد.

این اتفاق در حالی روی می دهد که  یک موسسه تحقیقاتی آمریکا اعلام کرده است، زعفران هرات از لحاظ کیفیت رنگ و طعم، مقام نخست جهان را داراست.
 
در این راستا از افغانستان خبر می رسد، که فرانسه نیز می کوشد، در کنار آموزش کشاورزان، دستگاه‌هاى مدرن بسته‌بندى زعفران را به این کشور بدهد.

زعفران به دلیل کشت و برداشت آسان، نیاز به آب کم و همچنین سازگاری با محیط جغرافیایی افغانستان به ویژه غرب افغانستان و از همه مهمتر، قیمت بالای آن کشاورزان افغان را واداشته تا کشت آن را سال به سال بیشتر کنند.

کشاورزان افغان بر این باورند، این گیاه با قیمت بالایی که دارد، می تواند جایگزین مناسبی برای دیگر محصولات کشاورزی که قیمت کمتری دارد باشد.

در این باره، مدیر کشاورزی ایالت هرات افغانستان می گوید: امروزه در 27ولایت افغانستان با سطحی بالغ بر360 هکتار از زمین های کشاورزی، زعفران کشت می‌شود.

بشیر احمد احمدی با اشاره به اینکه کشت زعفران از 35 سال پیش در افغانستان رواج داشته است، ادعا می کند: پیاز زعفران از ایران در سال81 قانونی و به عنوان کشت جایگزین به افغانستان راه یافته است.

احمدی درباره آمار تولید این محصول نیز اظهار می دارد: تولید زعفران امسال افغانستان نزدیک دو تن بود و با برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته و حمایت سازمان‌های بین‌المللی و برخی کشورها به ویژه ایران، این رقم را افزایش خواهیم داد.

مدیر کشاورزی ایالت هرات افغانستان با اشاره به کسب استانداردهای بین المللی در تولید و عرضه طلای سرخ، ادامه می دهد: هم اکنون کشاورزان افغان به طور میانگین در هر هکتار ده کیلوگرم زعفران تولید می کنند.

کشت زعفران اولویت‌ اروپایی ها

بی‌تردید از گذشته‌های دور، ایران مهمترین کشور تولیدکننده زعفران در دنیا بوده و هم اکنون نیز بخش عمده ای از نیاز بازار جهانی زعفران از ایران تأمین می‌شود، به گونه‌ای که ایران با بیشترین میزان تولید زعفران، در رتبه نخست جهانی است.

 

متأسفانه در سال‌های گذشته، طلای سرخ ایران، شاهد فراز و نشیب‌های بسیاری بوده که قاچاق پیاز زعفران به کشوری نظیر افغانستان در کنار شوک های قیمتی و چالش های چون تقلبات و نبود برند، از جمله مهمترین مسایل پیش روی آن به شمار می‌آید. به گفته کارشناسان، این موضوع  می‌تواند برای بازار زعفران ایران، خطرناک و گران تمام شود.

از سوی دیگر، اظهارات مقامات بخش کشاورزی افغانستان نشان می دهد، کشورهای اروپایی برای گسترش کشت این محصول، به افغانستان کمک می‌کنند.
 
در این راستا، کشورهای فوق به تازگی پیازهایی را که به صورت ژنتیکی تولید شده‌اند، از کشور هلند به افغانستان وارد کردند، چرا که هم اکنون توسعه کشت زعفران، از اولویت‌های کاری کشورهای اروپایی در افغانستان است.

هشدار افغانستان در تدارک  تولید شصت تن زعفران

در این باره، رئیس اتحادیه صادر کنندگان زعفران ایران، با تأکید بر صیانت از این محصول استراتژیک می گوید: زعفران در بین محصولات زراعی از جایگاه خاصی برخوردار بوده و نقش مهمی در ارز آوری و معشیت کشاورزان دارد.

غلامرضا میری با اشاره به تهدید های فرا روی زعفران می افزاید: مزارع در وضعیت کنونی در سال برای 108 هزار بهره بردار برای حدود نیم میلیون خانواده کار فراهم می کند.

وی ادامه می دهد: طلای سرخ سالانه سیصد میلیون دلار برای کشورمان ارزآوری دارد؛ از این روی، نباید گذاشت بازار آن به دست رقبا بیفتد.

رئیس اتحادیه صادر کنندگان زعفران با اشاره به تلاش سازمان ملل برای جایگزینی کشت زعفران به جای خشخاش در افغانستان، تصریح می کند: مسئولان این کشور، در قالب یک برنامه چهار ساله، برای تولید شصت تن زعفران، برنامه ریزی کرده اند و این زنگ خطری برای طلای سرخ ایران به شمار می آید.

وی اضافه می کند: بخشی از این پیاز ها از ایران قاچاق و بخشی نیز توسط هلند و ایتالیا به افغانستان اهدا شده است.

وی می گوید: به هر حال، از چند سال گذشته، قاچاق پیاز زعفران به افغانستان آغاز شده و این عمل می تواند، آینده اقتصادی زعفران کشور را با چالش روبه رو کند.
 
پیاز زعفران هر کیلو گرم دویست تومان

کشت طلای سرخ که از دیرباز در مناطق شرقی کشور به ویژه خراسان رضوی و جنوبی متداول بوده است، اکنون مهمترین وسیله ارتزاق بسیاری از روستاییان این مناطق به شمار می آید.

از سوی دیگر، با خشکسالی های پی در پی سال های اخیر، وابستگی کشاورزان خراسانی به کشت زعفران، بیش از گذشته افزایش یافته و در حال حاضر این محصول تنها منبع درآمد برخی از روستاییان به شمار می آید.

در این باره، یکی از زعفرانکاران با بیان این که طلای سرخ بیش از هر چیز به مدیریت نیازمند است، می گوید: بارها شاهد بودم که به دلیل نوسانات قیمت ها، بعضی از کشاورزان با خارج کردن پیاز ها آن را را کیلویی دویست تومان به واسطه ها فروخته اند.

وی ادامه می دهد: کشاورزانی که از تولید زعفران منتفع نمی شوند، پیازهای خود را از زمین بیرون آورده و به صورت قاچاق به تاجران افغانی می فروشند؛ غافل از آنکه افغانستان به علت اقلیم مساعد، نیروی کار ارزان و حمایت کشورهایی نظیر آمریکا در آینده، می تواند آینده اقتصادی تولید زعفران را به خطر بیندازد.
 

وی با تأکید بر این نکته که طلای سرخ در انتظار نرخ عادلانه است، می افزاید: کشاورزان از متولیان انتظار دارند، با در پیش گرفتن سیاست ها و مصوبات اثر از این محصول مهم نگهداری  کنند.

وی می گوید: درآمدهای ارزی ناشی از تولید، توزیع و صادرات زعفران، توجه خاص به این محصول را طلب می‌کند و با توجه به اینکه خراسان جنوبی و رضوی، تولید کننده عمده زعفران کشور است، لازم است برای حفظ، حمایت و تقویت کشاورزان، متولیان  پیگیر امور مربوطه باشند.

رقبا از افغانستان تا مراکش

بنا بر آمارهای سازمان خوار و بار جهانی، ایران نزدیک 81 درصد زعفران جهان را به خود اختصاص داده است و اسپانیا با 12 درصد تولید جهانی پس از ایران در رتبه دوم قرار دارد و هم اکنون، بیشترین تولید زعفران جهان به ایران اختصاص دارد و پس از ایران، کشورهای اسپانیا، هند، یونان و مراکش قرار دارند.

تلاش ایران برای افزایش سهم خود در بازارهای جهانی، در حالی صورت می گیرد که کشورهای تولیدکننده زعفران در اروپا، ایران را رقیب سرسختی برای خود می دانند و به دنبال راهکاری برای محدود کردن بازار فروش زعفران ایرانی در اروپا هستند.

البته این همه ماجرا نیست، زیرا زعفران کاران هندی، مراکشی و اسپانیایی نیز اقدام به افزایش سطح زیر کشت کرده اند.
 
در چنین شرایطی، گویا حفظ موقعیت و میدان‌داری ایران در کشت زعفران، تنها با سیاستگذاری درست و مدیریت علمی بازار جهانی زعفران امکان پذیر خواهد بود، چرا که  در صورت نبود برنامه‌ریزی و نبود استراتژی مناسب در کشور برای زعفران، به‌ طور قطع افغانستان در آینده ای نه چندان دور، یکی از رقبای جدی ایران در تأمین زعفران دنیا خواهد بود.