4 داروي پر تجويز در كشور
مديركل نظارت بر دارو و مواد مخدر سازمان غذا و داروي وزارت بهداشت با هشدار نسبت به تهديد مقاومتهاي دارويي در جهان در پي مصرف نادرست دارو، در عين حال گفت: مصرف دارو در كشور غيرمنطقي است نه بيرويه.
دكتر محمدرضا شانه ساز در آستانه هفته سلامت در گفتوگو با ايسنا، با اشاره به شعار روز جهاني بهداشت «داروهاي ضد ميكروبي؛ يك تهديد جهاني» گفت: مقاومت به داروهاي ضد ميكروبي يك معضل جهاني است و تنها مربوط به ايران نيست. اين موضوع ميطلبد كه به صورت جهاني در اين زمينه فكر شود.
وي با اشاره به نگرانيهاي ايران در مورد مقاومت به داروهاي ضد ميكروبي از چند سال گذشته، ادامه داد: بر اين اساس كميتههاي تجويز و مصرف منطقي دارو در تمام دانشگاههاي علوم پزشكي كشور فعال شد.
شانه ساز مصرف بي رويه آنتي بيوتيكها را از نگرانيهاي اصلي در زمينه مصرف دارو عنوان كرد و گفت: 50 درصد نسخ تجويزي پزشكان داراي آنتي بيوتيك است كه با توجه به وضعيت بهداشت عمومي كشور، اين ميزان مصرف آنتي بيوتيك رقم بالايي است؛ هر چند كه استانداردي در اين زمينه در دنيا وجود ندارد. از طرف ديگر داروخانهها با اصرار بيماران براي دريافت آنتي بيوتيك مواجهند.
وي ادامه داد: مصرف نابجاي آنتي بيوتيكها سبب ميشود كه در طولاني مدت باكتريها و ويروسها نسبت به اين داروها مقاوم شده و به دنبال تغيير ژنوم، نميتوانند در درمان بيماريها موثر شوند. بر اين اساس به ناچار بايد سال به سال آنتي بيوتيكهاي جديد به كار گرفته شوند؛ به طوري كه بسياري از بيماريهاي عفوني ساده كه چند سال گذشته با پني سيلين درمان ميشدند امروزه حتي با آنتي بيوتيكهاي گران قيمت نيز قادر به مقابله با آنها نيستيم. اگر اين روند ادامه يابد در چند سال آينده براي بسياري از بيماريهاي عفوني در سطح دنيا دارويي وجود نخواهد داشت.
شانهساز پنجمين علت مرگ و مير در آمريكا و اروپا را مصرف بيرويه دارو عنوان كرد و افزود: عوارض اقتصادي ناشي از مصرف بي رويه دارو در آمريكا سالانه 30 ميليارد دلار و در اروپا 79 ميليارد پوند است.
آنتي بيوتيكها بالاترين داروهاي تجويزي كشور از نظر ريالي
وي ادامه داد: در ايران دارو زياد مصرف نميشود بلكه بد مصرف ميشود. به طوري كه گروهي از داروها مانند كورتنها، مسكنها و آنتي بيوتيكها به صورت زياد مصرف ميشوند و گروه ديگري از داروها مانند داروهاي ديابت، داروهاي قلب و عروق، فشار خون، چربي خون، اعصاب و روان و ... با وجود تجويز پزشك مصرف نميشوند و در اين زمينه با مشكل جدي روبرو خواهيم بود؛ چرا كه اين بيماران با مصرف نكردن داروهايشان سبب ميشوند تا بيماري آنها به مراحل حاد و خطرناك برسد و هزينههاي زيادي را به بيمار و نظام سلامت تحميل كند.
وي تاكيد كرد: در درجه اول مردم بايد بدانند كه داروهاي تجويزي پزشك را بايد درست مصرف كرده و نبايد آنها را قطع كنند. همچنين لازم است از مصرف خودسرانه مسكنها، آنتي بيوتيكها و كورتنها خودداري كنند.
شانهساز افزود: دگزامتازون تزريقي، قرص سرماخوردگي بزرگسالان، استامينوفن و كپسول آموكسي سيلين از نظر تعدادي، بيشترين داروهاي تجويزي كشور را تشكيل ميدهند. همچنين آنتي بيوتيكها از نظر ريالي بالاترين داروهاي تجويزي كشور هستند. از ميان 10 داروي اول كشور چهار مورد از آنها آنتي بيوتيك است.
وي با اشاره به برنامه كنترل نسخ پزشكان گفت: تا پايان سال 88 حدود 289 ميليون نسخه پزشك در كشور بررسي شد كه در منطقه رقم بالايي است. اين موضوع نشان دهنده نظارت بر موضوع مصرف دارو در كشور است بازخورد بررسي نسخ پزشكان نيز براي پزشكان ارسال ميشود.
من یک سری سرماخورده بودم . کمی تب داشتم.
2 بسته کدئین به من دادند.
در صورتی که تو خونه استامینوفن معمولی داشتم و 3 تا دونه مصرف کردم و کافی بود.
و نیازی به 2 بسته کدئین نبود.
- کلمه عمومی دارو بیش از چند هزار ترکیب شیمیایی، بیولوژیک و گیاهی را در بر میگیرد و نمیتوان با بالا یا پایین بودن مصرف چند قلم محدود در مورد منطقی یا غیر منطقی بودن مصرف کل داروها اظهار نظر نمود.
- آمار اعلام شده نیاز به کمی اصلاحات دارد و بطور میانگین داروهای مسکن و تب بر، داروهای آنتی اسید معده و داروهای خوراکی ضد دیابت و ضد فشار خون بیشترین مصرف عددی در کشور را دارند که این آمار متفاوت از الگوی بیماریها در کشور نیست. آنچیزی که ویژه کشور ماست، ایجاد نوعی مونوپولی دارویی است. بعبارتی وزارت بهداشت با ایجاد یک فهرست محدود دارویی تحت عنوان فهرست رسمی دارویی، تنوع اقلام دارویی بویژه انواع مسکن عمومی و ضدسرماخوردگی که در سایر کشورها بدون نسخه در سوپرمارکتها نیز در دسترس هستند را کم مینماید. لذا مصرف حداقل اقلام موجود، بالا میرود بعبارتی مردم بجای مصرف 100قلم داروی متنوع، یک قلم را بمیزان 100 برابر مصرف نموده اند.
- برای اعلام زیاد یا کم بودن هر چیزی نیاز به یک معیار سنجش استاندارد می باشد با توجه به اینکه هیچ مقاله معتبری در منابع علمی که میزان مصرف مقداری ایران را با یک استاندارد خاص مقایسه نموده باشد، وجود ندارد، اظهار نظر قطعی در مورد غیر منطقی بودن مصرف، غیر مستدل است.
- میزان مصرف هر دارو به موارد مصرف، دوز مصرف و جمعیت بیمار بستگی دارد لذا صرفا بالا و پایین بودن مصرف دوز مشخصی از یک دارو مبین مطلب خاصی نیست. بعنوان مثال میزان مصرف همین استامینوفن یا سرماخوردگی اعلام شده که در مجموع حدود یک و نیم میلیارد عدد قرص میباشد، با توجه به دوز مصرف آن معادل 342هزار نفر در روز میباشد که برابر با نیم درصد جمعیت کشور میباشد. آیا سرماخوردگی یا سردرد ساده نیم درصد جمعیت کشور غیر منطقی محسوب میشود؟!
- اعلام میزان عددی مصرف داروها دارای یک خطای بزرگ آماری است. در این آمار هر عدد قرص به علاوه هر عدد شربت به علاوه هر عدد آمپول سه عدد دارو محسوب میشود، لذا مصرف قرصها در این روش بیش از حد جلوه میکند.
- رتبه مصرف عددی دگزامتازون در سطح کشور 98 و رتبه ریالی آن 15 میباشد و این دارو رتبه اول در نسخ پزشکان را دارد. در این مورد نیز چون مصرف با تجویز پزشک صورت گرفته است پس نمیتوان آن را مصرف خودسرانه نامید. از سوی دیگر این دارو تنها داروی ضدالتهاب سهل الوصول کشور میباشد که دامنه مصرف وسیعی دارد و کم و زیاد بودن مصرف آن در ارتباط با موارد مصرف آن معنی پیدا میکند.
متاسفانه امروزه مصرف غیر منطقی در کشور ما بطرف داروهایی سوق پیدا میکند که بیماران و خانواده های آنها در این ارتباط هیچ نقشی ندارند و نظام درمانی کشور نیز نه تنها مانع آن نیست بلکه از آن حمایت هم میکند و آن مصرف داروهای نوترکیب و مونوکلونال آنتی بادیها و داروهای بسیار گران قیمتی است که در بیماریهای صعب العلاج و لاعلاج تجویز میشوند و خانواده بیماران به بهای حداکثر چند ماه بیشتر زنده ماندن یک بیمار آنهم بر روی تخت بیمارستان، با هزینه های سرسام آوری مواجه میشوند که کل خانواده ی بیماران را به قعر فقر سوق میدهد و جالب است که طبق آمار عدالت در سلامت سال 81 در تهران حدود 10درصد خانواده های تهرانی با این هزینه های کمر شکن مواجهند و جالب تر اینکه وزارت بهداشت بجای ممانعت از ورود چنین داروهایی که بیشتر برای چرخیدن چرخ صنایع چندملیتی داروسازی تولید میشوند، هر روز بودجه های پژوهشی و یارانه های خود را به تولید این اقلام اختصاص میدهد در حالیکه نه ملت از آن سودی میبرد نه دولت.
برای متولیان آمار ارقام دارویی نیز این نکته قابل ذکر است که کافیست میزان یارانه اختصاص یافته دولت و بیمه به برخی اقلام دارویی از قبیل اینترفرونهای بتا و فاکتور 7 و 8 را به میزان فروش ریالی داروها اضافه کنید آنگاه مشاهده میکنید که رتبه اول فروش ریالی دارویی کشور بجز کمکهای غیر مستقیم، در اختیار اینتروفرونها و سایر داروهای خاص و گرانقیمت است که نیاز به منطقی کردن مصرف دارند نه آموکسی سیلین و چند داروی مسکن ارزان قیمت که اگر سودی ندارند عوارض قابل توجهی نیز برای فرد و جامعه نیز ندارند.
لذا در این میان بزرگنمایی و تلاش برای محدود کردن مصرف چند مسکن که هم از درد بیماران میکاهد و هم چرخ چند کارخانه داروسازی کشور را میچرخاند، کمی نیاز به تفکر بیشتر دارد.
عبداللهی
دانشجوی مدیریت و اقتصاد داروی علوم پزشکی تهران
آیا این مطلب درسته؟



