آش همان آش و كاسه همان كاسه
به خيال خودت سوار اتوبوسهاي خصوصيشدهاي، اما علت استقبال اينچنيني از اتوبوسهاي ريالي را نميداني، اتوبوس مملو از مسافر است؛ ديگر گذشت آن زماني كه شعار ميدادند، «ايستادن روي پله اتوبوس ممنوع!»
حالا با شنيدن اين شعار لبخند ميزني و كنار مسافر ديگري روي آخرين پله اتوبوس ريالي ميايستي، سر و صدا ميشنوي، انگار قسمت خانمها ولوله به پا شده؛ يا همديگر را هل ميدهند يا از يكديگر تقاضا ميكنند كه جلوتر بروند و كمي مهربانانهتر بايستند؛ اما ديگر دوستانه ايستادن در اتوبوسهاي ريالي معنا ندارد.
تقاضا بالاست؛ تقاضايي از سر دلشوره براي دير نرسيدن و تاخير نخوردن در سر كار، دانشگاه، مدرسه، انجام كارهاي روزمره و... جنس اين تقاضا سر و دست شكستن براي سوار شدن به اتوبوسهاي خصوصي نيست.
تقاضايي از سر اجبار و از نوع مچاله شدن درون اتوبوسهاي خصوصي آن هم با پرداخت كرايه 150 توماني است، تقاضايي كه از ضعفي به نام كمبود ناوگان حمل و نقل عمومي نشأت ميگيرد.
خداحافظي با پرده و فرش قرمز
5 سال از زماني كه پاي اتوبوسهاي ريالي به ناوگان حمل و نقل عمومي شهرمان باز شد ميگذرد، از پهن بودن قاليچههاي قرمز رنگ و پردههاي رنگارنگ در اتوبوسهاي ريالي ذوق ميكردند و گاهي هم كه باد خنك كولرها به صورتشان ميخورد و براي سفر مجدد با اتوبوسهاي ريالي در روزهاي آينده، در ذهن خود نقشه ميكشيدند.
اما حالا به جاي آن كه براي استقبال روزافزون مردم از اتوبوسهاي خصوصي برنامهريزي و كاستيها برطرف شود، كيفيت خدمترساني در آنها روزبهروز نامطلوبتر ميشود.
پردهها به بهانه انتقال ويروسي مانند و با در تهران جمع شده و بعد از رد شدن خطر، مجدد نصب نشده است؛ سطلهاي زباله كوچكي كه در زير هريك از صندليها جانمايي شده بود ناپديد شده و ديگر از قاليچههاي يكدست و قرمز پهن شده در كف اتوبوسها خبري نيست.
كولرها نيز به دليل آن كه موتور اتوبوس كشش لازم را ندارند روي مردم خاموش شدهاند و تنها در برخي مسيرها كه اغلب در شمال شهر هستند، روشن بوده و تعداد كمي از مردم را راضي نگه داشته است.
شنيدن صحبت شهروندان در مورد وضعيت فعلي خدمترساني در اتوبوسهاي ريالي نيز جاي تامل دارد.
حتما شما هم اين ضربالمثل را شنيدهايد كه گفتهاند: «شنيدن كي بود مانند ديدن»
اگر مسوولان شركت واحد اتوبوسراني و حتي صاحبان شركتهاي خصوصي، سوارشدن بر اين اتوبوسها را به ماشين شخصي كولردار خود يا ماشينهاي گشت شركت واحد ترجيح داده و در ساعت اوج ترافيك از اين وسيله براي رفتوآمد يا نظارت ميداني از اين اتوبوسها استفاده كنند بخوبي به مشكلات آن واقف ميشدند و حال با گذشت 5 سال از آغاز خدمترساني اين اتوبوسها، شاهد افت كيفيت و وجود مشكلات فراوان آنها در سيستم حمل و نقل عمومي نبوديم.
دانشجويي كه روزي 2 بار از ميدان منيريه تا ونك را با اتوبوسهاي خصوصي طي ميكند، ميگويد كه چطور هميشه مجبور است در ميان مسافران له شود يا در آخرين پله اتوبوس بايستد تا زودتر به مقصد برسد.
او تجربههاي ناخوشايندي از ماندن پايش لاي در اتوبوسها نيز داشته و توضيح ميدهد: اغلب رانندههاي بخشي خصوصي يا عجله دارند كه هر چه سريعتر در اتوبوس را آن هم بدون توجه به آينه ببندند و راهي شوند يا آن كه در ابتداي مسير به حدي معطل ميكنند تا روي در و ديوار اتوبوس هم مسافر سوار شود.
كيفيت ؛ واژه گمشده
دراين ميان برخي شهروندان نيز معتقدند با گذشت چند سال از فعاليت اتوبوسهاي خصوصي در سامانه حمل و نقلي شهرها، اين اتوبوسها مدتهاست فقط كلمه خصوصي بودن را يدك ميكشند و كيفيت خدماتدهي آنها مانند اتوبوسهاي بليتي است.
كارمندي كه هر روز با اتوبوسهاي ريالي در مسير امام حسين ـ وليعصر و بعكس تردد ميكند ميگويد: اوايل تمام رانندهها لباس فرم مخصوص ميپوشيدند، اما متاسفانه كل شبكه اتوبوسراني بخش خصوصي در اين زمينه هماهنگ نيستند؛ اگرچه يك رنگ بودن مد نظر نيست، اما اكثر رانندهها در بسياري از خطوط، لباس فرم را كنار گذاشته و اغلب با لباس عادي و نامناسب اقدام به رانندگي ميكنند.
او ادامه ميدهد: سيستم اتوبوسهاي «ريالي و نوع خدمترساني آنها» تنها لفظ خصوصي گرفته و وقت زيادي از مردم ميگيرد، چرا كه بايد طي مسير و انتهاي خط در يك صف عريض و طويل بايستيم تا كرايه پرداخت كنيم و اين كار توسط خود راننده انجام ميشود، اما اگر دريافت پول مانند اولين سال اجراي طرح، توسط كمك راننده انجام ميشد، موجب اتلاف وقت طولاني مسافران نميشد.
شهروند ديگري ميگويد: هنوز معلوم نيست چه تفاوتي ميان اتوبوسهاي دولتي با خصوصي وجود دارد؟ كيفيت اتوبوسهاي بليتي با رياليها هيچ تفاوتي ندارد و تنها تفاوت موجود در رنگ اتوبوسهاست، وضعيت نظافت صندليها هم چه در اتوبوسهاي ريالي و چه در بليتي چنگي به دل نميزند.
حكايت روزهاي تعطيل
بسياري از مسافران اتوبوسهاي خصوصي معتقدند شايد سوار شدن به اين اتوبوسها براي مسافتهاي طولاني بهصرفه باشد، اما براي مسافري كه قرار است تنها يك يا 2 ايستگاه را تا رسيدن به مقصد با اين اتوبوسها طي كند، به صرفه نيست.
يكي از موارد گلايه مسافران نحوه خدمات رساني اتوبوسراني در روزهاي تعطيل است.
فاصله زماني طولاني تا رسيدن اتوبوس به ايستگاه يكي از اين مواردي است كه با راهاندازي اتوبوسهاي ريالي ابعاد ديگري به خود گرفته به طوري كه حالا ديگر مسافران معترضند كه چرا در روزهاي تعطيل بيشترين تعداد اتوبوسهايي كه به ايستگاهها اعزام ميشوند، ريالي هستند و شايد به همين دليل بتوان روزهاي تعطيل را روز داغ بودن بازار كار و كاسبي اتوبوسهاي خصوصي ناميد.
اما در مقابل اين اظهارنظرها برخي شهروندان نيز هستند كه اتوبوسهاي خصوصي را كمكي به افزايش ظرفيت ناوگان حمل و نقل عمومي ميدانند.
خانم جواني از وجود اتوبوسهاي ريالي فارغ از كاستيهاي آن، رضايت دارد و ميگويد: اين سيستم با وجود كاستيها و مشكلاتش، قابل تحمل است و بعيد ميدانم اگر اين اتوبوسها وجود نداشتند، سيستم حمل و نقل عمومي جواب ميداد. در واقع اين سخن بسياري از شهروندان است كه معتقدند اگرچه كيفيت خدماترساني اتوبوسهاي خصوصي نسبت به اتوبوسهاي بليتي مزيت چنداني ندارد، اما از آنجا كه بسياري از اين اتوبوسها جايگزين اتوبوسهاي بليتي در برخي مسيرها شدهاند، توانستهاند از حجم ازدحام مسافران درون ايستگاهها كاسته و باري از دوش حمل و نقل عمومي شهر بردارند.
خصوصيسازي به هر قيمتي
هرچند هنوز هيچ گزارش مستندي از استقبال و رضايت شهروندان از وضعيت خدماترساني اتوبوسهاي خصوصي منتشر نشده است، اما مسوولان ترافيكي شهرداري همواره در پاسخ به انتقاداتي كه در زمينه اين اتوبوسها مطرح ميشود، تاكيد ميكنند: اتوبوسراني موظف است در راستاي اصل 44 حدود 60 درصد كل ناوگان را به بخش خصوصي واگذار كند و 40 درصد باقيمانده را به ناوگان دولتي اختصاص دهد.
نكته: برخي شهروندان معتقدند با گذشت چند سال از فعاليت اتوبوسهاي خصوصي در سامانه حمل و نقلي شهرها، اين اتوبوسها مدتهاست فقط كلمه خصوصي بودن را يدك ميكشند و كيفيت خدماتدهي آنها مانند اتوبوسهاي بليتي است
آنها معتقدند: در حال حاضر حدود 34 درصد از كل ناوگان اتوبوسراني خصوصي شده و اگر به سقف 60 درصد نرسد، از سوي دستگاههاي ناظر مواخذه ميشوند.
اين اظهارنظر و اعلام مواضع از سوي اين مسوولان با وجود آن كه ميدانند و ميبينند كه رضايت مردم از اتوبوسهاي ريالي حداقلي است، همچنان قوت دارد و كمينگري اولين و آخرين حرف و اقدامشان در اين زمينه شده است.
در حال حاضر اتوبوسهاي بخش خصوصي با مبلغ ناچيز به رانندهها واگذار ميشود، چرا كه دولت 5/82 درصد از هزينه خريد يك اتوبوس را از سهم مردم و بيتالمال پرداخت ميكند و باز هم مردم بابت سوار شدن در اين اتوبوسهاي بدون كيفيت كه تفاوتي با اتوبوسهاي بليتي ندارند، كرايه ميپردازند.
از سوي ديگر، اگرچه رانندگان اتوبوسها اغلب درآمد خوبي هم طي يك ماه كسب ميكنند، اما آن دسته از رانندگاني كه در زيرمجموعه شركتهاي خصوصي فعاليت ميكنند، نارضايتيهايي نيز بابت پرداخت مبالغي به شركتهاي تابعه خود دارند. در عين حال همچنان سهم مردم از اين اتوبوسها نارضايتي و گلهمندي بوده است.
آنچه مشهود است اين است كه به هر حال وضعيت ناوگان اتوبوسراني خصوصي در تهران بسيار مناسبتر از سيستم تاكسيراني بخش خصوصي است، چرا كه اتوبوسهاي ريالي با يك مبدا و مقصد مشخص و نرخهاي معيني فعاليت ميكنند و صدالبته اين كه فعاليت اينگونه نيز بدون حاشيه صورت نميگيرد و اعتراضات و نارضايتي مردم از نحوه خدمترساني در اتوبوسهاي ريالي همچنان به قوت خود باقي است.
اشتياق يا اجبار
رئيس جامعه مهندسان حمل و نقل ايران، در اين ارتباط به «جامجم» ميگويد: متاسفانه با آغاز طرح اتوبوسهاي خصوصي در تهران پيشبيني شد كه اين اتوبوسها نتوانند رضايت شهروندان را كسب كنند، اما در حال حاضر اجبار باعث شده كه مردم از اين سيستم استقبال و استفاده كنند.
دكتر رياضي معتقد است: تجربه ثابت كرده كه هيچ وسيلهاي جاي خودروي شخصي كولردار، آسايش و راحتي آن را نميتواند بگيرد، حال بايد فكري كرد تا اتوبوسها جذاب و پرمزايا باشد تا مردم استفاده از اين سيستم را به سوار شدن در اتومبيل شخصي خود ترجيح دهند؛ حتي اگر لازم است در اين اتوبوسها خدمات جالبي مانند ارائه قهوه، چاي آماده يا روزنامه و مجله در نظر گرفته شود تا مفهوم اتوبوس خصوصي براي مردم جنبه عملي بگيرد.
دبير كميته حمل و نقل عمومي انجمن فارغالتحصيلان دانشگاه شريف نيز ميگويد: لازم است شركتهاي خصوصي با يك برنامهريزي جامع، به طور هفتگي يا ماهانه از مسافران نظرسنجي كرده و با جمعبندي نظرات آنان در مورد عملكرد خدمترساني اتوبوسها آنها را اعمال كنند.
دكتر محمد رئوفي تاكيد ميكند: اين حق مسافران است كه از برنامه زمانبندي حركت اتوبوسها و ميزان انتظارشان در ايستگاه اتوبوسهاي ريالي باخبر باشند، اما متاسفانه چنين امكاني وجود ندارد.
اتوبوسهاي ريالي افزايش مييابد
در حالي كه برخي اظهارنظرها نشان از وجود نقطه ضعفهايي در سيستم خدماتدهي اتوبوسراني خصوصي دارد، اما در چنين شرايطي مسوولان شهري و شوراي شهر تهران از توسعه اتوبوسهاي ريالي در ناوگان حمل و نقل عمومي خبر ميدهند.
سخنگوي شوراي اسلامي شهر تهران با اشاره به توسعه اتوبوسهاي ريالي در سطح شهر معتقد است كه هنوز تا رسيدن به وضع مطلوب در حمل و نقل عمومي فاصله داريم.
به گفته خسرو دانشجو، از مدتها قبل بحث اضافه شدن ظرفيت اتوبوس به ناوگان اتوبوسراني مورد نظر مديريت شهري بوده است و بر اين اساس احداث خطوط پرسرعت يا همان بي.آر.تي نيز در دستور كار مسوولان شهرداري تهران قرار دارد.
ضرورتي به نام افزايش كيفيت
هرچند ورود بخش خصوصي به عنوان يكي از راهكارهاي توسعه ناوگان و ارتقاي كيفيت خدماتدهي به مسافران در سيستم حمل و نقل عمومي كلانشهرها همواره مورد تاكيد مسوولان حوزه ترافيك قرار دارد، اما نبايد فراموش كرد كه ورود بخش خصوصي به ناوگان حمل و نقل عمومي از آنجا كه سرويسهاي خصوصي محسوب ميشوند و نه عمومي، پس بايد كيفيت خدماترساني آنها به مسافران نيز متناسب با هزينهاي كه شهروندان بابت استفاده از خدمات اين ناوگان پرداخت ميكنند، باشد.
از سوي ديگر نظارت جديتر شركت اتوبوسراني بر عملكرد شركتهاي خصوصي اتوبوسراني و نظارت بيشتر مجموعه شوراي شهر در جايگاه نظارتي بالاتر و درخواست ارائه توضيحات از مسوولان شركت اتوبوسراني درخصوص مشكلات و نواقص موجود و حتي تخلفات احتمالي، ضرورتي است كه مسوولان ذيربط نبايد از آن غافل شوند.
به نظر ميرسد اگر قرار باشد 60 درصد از ظرفيت حمل و نقل عمومي شهر تهران به اتوبوسهاي خصوصي اختصاص داده شود، در صورتي كه نقاط ضعف موجود برطرف نشود بتدريج ماهيت اين سيستم زير سوال رفته و در حق شهرونداني كه براي استفاده از اين اتوبوسها به جاي بليت كرايه نقدي پرداخت ميكنند تا در مقابل لذت بهرهمندي از خدمات با كيفيت را بچشند، اجحاف خواهد شد.
