جزئيات دخل و خرج خانوارهاي ايراني

گزارش نتايج بررسي بودجه خانوار در مناطق شهري ايران در سال 1388 از سوي بانك مركزي منتشر شد.

اين گزارش كه هزينه و درآمد خانوارهاي ساكن مناطق شهري ايران در 75 شهر و 8هزار و 617 خانوار نمونه را بررسي كرده نشان مي‌دهد كه در سال مورد بررسي، متوسط هزينه ناخالص سالانه يك خانوار شهري حدود 127 ميليون و 139 هزار ريال (ماهانه حدود 10 ميليون و 595 هزار ريال) بوده كه نسبت به سال قبل از آن 1/10 درصد افزايش داشته است.

در سال مورد بررسي متوسط درآمد پولي و غيرپولي ناخالص سالانه يك خانوار شهري هم حدود 123 ميليون و 949 هزار ريال (ماهانه حدود 10 ميليون و 329 هزار ريال) اعلام شده كه 8/71 درصد آن را درآمد پولي ناخالص و 2/28 درصد آن را درآمد غيرپولي تشكيل داده است. بنابراين گزارش، در سال 1388 كل درآمد پولي و غيرپولي ناخالص خانوار نسبت به سال قبل از آن 5/9درصد افزايش داشته است. ميزان افزايش درآمد پولي ناخالص خانوار معادل 7/11 درصد و درآمد غيرپولي 3/4 درصد بوده است.

به اين ترتيب در سال 1388 خانوارهاي ايراني در دخل و خرج خود 3 ميليون و 190 هزار ريال كسري بودجه داشته‌اند. از كل مبلغ هزينه‌هاي خانوار حدود 30 ميليون و 168 هزار ريال معادل 7/23 درصد سهم گروه هزينه خوراكي‌ها و آشاميدني بوده كه نسبت به سال 1387 معادل 8/9 درصد افزايش داشته است.

يافته‌هاي اين بررسي مويد آن است كه در بين درآمدهاي پولي ناخالص خانوار، درآمد از مزد و حقوق بخش دولتي و عمومي 5 درصد، درآمد از مزد و حقوق بخش خصوصي 8/9 درصد، درآمد از مشاغل آزاد غيركشاورزي 9/1 درصد، درآمدهاي متفرقه 4/36 درصد و درآمد حاصل از فروش كالاهاي دست دوم 4/7 درصد نسبت به سال قبل از آن افزايش و درآمد از مشاغل آزاد كشاورزي كاهش داشته است.

همچنين نتايج اين بررسي نشان مي‌دهد كه در بين درآمدهاي غيرپولي، بيشترين سهم (معادل 79 درصد) به ارزش جاري مسكن شخصي (مالك‌نشين) اختصاص داشته كه معادل 3/22 درصد از كل درآمدهاي پولي و غيرپولي را تشكيل داده است. درآمدهاي پولي شامل درآمد از مزد و حقوق (بخش دولتي و خصوصي)، درآمد از مشاغل آزاد (كشاورزي و غيركشاورزي)، درآمدهاي متفرقه و درآمد حاصل از فروش كالاهاي دست دوم مي‌شود.

درآمد غيرپولي هم عبارت است از ارزش اجاري مسكن شخصي در برابر خدمت و رايگان و همچنين ارزش كالاها و خدمات در برابر مزد و حقوق، رايگان، توليد براي مصرف در خانه از محل كسب كشاورزي و غيركشاورزي.

بررسي هزينه‌هاي خانوار در سال 1388 نشان مي‌دهد از كل مبلغ 127 ميليون و 139 هزار ريال هزينه كل سالانه، 7/23 درصد (حدود 30 ميليون و 168 هزار ريال) سهم گروه هزينه خوراكي‌ها و آشاميدني‌ها بوده كه نسبت به سال 1387 معادل 8/9 درصد افزايش داشته است.

در بين اقلام گروه هزينه خوراكي‌ها و آشاميدني‌ها، بيشترين سهم از كل هزينه ناخالص معادل(3/6 درصد) متعلق به هزينه انواع گوشت بوده و پس از آن به ترتيب هزينه ميوه‌هاي تازه با 5/4 درصد، آرد، رشته و غلات با 6/2 درصد، شيرو فرآورده‌هاي آن و تخم پرندگان با 5/2 درصد و سبزي‌هاي تازه با 4/2 درصد، بيشترين سهم را به خود اختصاص داده‌اند.

نتايج اين بررسي‌ همچنين نشان مي‌دهد كه 4/31 درصد از كل هزينه ناخالص يك خانوار (حدود 39 ميليون و 879 هزار ريال) در سال 1388 مربوط به گروه هزينه مسكن، آب،‌ برق، گاز و ساير سوخت‌ها بوده كه نسبت به سال قبل از آن 4/4 درصد افزايش داشته است.

براساس نتايج اين بررسي از كل هزينه‌هاي ناخالص خانوار، 1/5 درصد به گروه بهداشت و درمان، 6/11 درصد به گروه هزينه حمل و نقل، 3/2 درصد به گروه هزينه ارتباطات، 7/2 درصد به گروه هزينه تفريح و امور فرهنگي، 2/2 درصد به گروه هزينه تحصيل، 2/2 درصد به گروه هزينه رستوران و هتل، 8 درصد به گروه هزينه كالا‌ها و خدمات متفرقه اختصاص داشته است.

يافته‌هاي اين بررسي نشان مي‌دهد كه در مقايسه با سال 1387، هزينه گروه‌هاي بهداشت و درمان 9/23 درصد، حمل و نقل 5/10 درصد، تفريح و امور فرهنگي 5/22 درصد، تحصيل 7/7 درصد، رستوران و هتل 7/14 درصد و كالاها و خدمات متفرقه 1/17 درصد افزايش و هزينه گروه ارتباطات 4/1 درصد كاهش داشته است.

بعد خانوار

در سال مورد بررسي، بعد خانوار (متوسط تعداد افراد) 76/3 نفر بود كه نسبت به سال قبل از آن كاهش داشته است. توزيع خانوارها بر حسب تعداد افراد نيز نشان مي‌دهد كه خانوارهاي يك نفري 8/5 درصد، دو نفري 2/15 درصد، سه نفري 7/23 درصد، چهارنفري 8/27 درصد، پنج نفري 4/15 درصد، شش نفري 9/6 درصد، هفت نفري 3 درصد، هشت نفري 3/1 درصد، 9 نفري 5/0 درصد و ده نفري و بيشتر 4/0 درصد از كل خانوارها را به خود اختصاص داده‌اند.

تحصيلات

در سال 1388 توزيع افراد شش ساله و بيشتر خانوارها بر حسب ميزان سواد نشان مي‌دهد كه 4/12 درصد بي‌سواد، 6/1 درصد قادر به خواندن و نوشتن، 21 درصد داراي تحصيلات ابتدايي، 7/46 درصد داراي تحصيلات راهنمايي و متوسطه و 3/18 درصد داراي تحصيلات دانشگاهي بوده‌اند.

براساس نتايج اين بررسي‌، افراد با تحصيلات ابتدايي و راهنمايي و متوسطه در مقايسه با سال 1387 كاهش و درصد افراد بي‌سواد، قادر به خواندن و نوشتن و با تحصيلات دانشگاهي افزايش داشته است.

اشتغال

نتايج اين بررسي گوياي آن است كه در بين افراد شش ساله و بيشتر خانوارها 8/29 درصد شاغل، 9/3 درصد بيكار (درصد افراد بيكار با نرخ بيكاري متفاوت است.) 4/9 درصد با درآمد بدون كار، 4/25 درصد محصل، 3/26 درصد خانه‌دار و 2/5 درصد متعلق به ساير گروه‌ها بوده‌اند.
طبق يافته‌هاي فوق، سهم افراد شاغل و محصل در مقايسه با سال 1387 كاهش و سهم افراد بيكار، با درآمد بدون كار و خانه‌دار افزايش داشته است.

نحوه تصرف مسكن

بررسي نحوه تصرف محل سكونت خانوارها در سال مورد بررسي نشان مي‌دهد كه 5/65 درصد از خانوارها در مسكن شخصي (مالك‌نشين)، 9/24 درصد در مسكن اجاره‌اي، 1/1 درصد در مسكن در برابر خدمت و 5/8 درصد در مسكن رايگان سكونت داشته‌اند.

بررسي تسهيلات محل سكونت خانوارها در سال 1388 نيز نشان مي‌دهد كه حدود 5/98 درصد خانوارها از آب لوله‌كشي، 6/99 درصد از برق، 4/90 درصد از گاز شهري، 2/33 درصد از سيستم فاضلاب شهري، 1/91 درصد از تلفن، 6/96 درصد از آشپزخانه، 98 درصد از حمام، 8/70 درصد از كولر ثابت، 4/10 درصد از سيستم حرارت مركزي (شوفاژ)، 2/1 درصد از پكيج و 1/4 درصد از انباري بهره‌مند بوده‌اند.

لوازم زندگي مورد استفاده خانوارها

نتايج بررسي بودجه خانوارهاي ايراني در سال 1388 حاكي است: 6/36 درصد خانوارها در اين سال از اتومبيل شخصي، 19 درصد از موتورسيكلت، 8/16 درصد از دوچرخه، 7/67 درصد از چرخ خياطي، 4/60 درصد از راديو ضبط و ضبط صوت، 6/13 درصد از راديو، 1/99 درصداز تلويزيون، 8/58 درصد از ويدئو، 1/41 درصد از رايانه، 8/14 درصد از دوربين فيلمبرداري، 66 درصد از يخچال، 3/69 درصد از فريزر، 8/53 درصد از پنكه، 99 درصد از اجاق گاز، 1/89 درصد از جاروبرقي، 78 درصد از ماشين لباسشويي و 7/86 درصد از تلفن همراه، استفاده‌ كرده‌اند.

هزينه و درآمد در استان‌ها

بررسي متوسط هزينه ناخالص سالانه يك خانوار ساكن در مناطق شهري استان‌هاي مختلف نشان مي‌دهد كه استان تهران با حدود 177 ميليون و 371 هزار ريال (ماهانه حدود 14 ميليون و 781 هزار ريال) بيشترين و استان سيستان و بلوچستان با حدود 81 ميليون و 731 هزار ريال (ماهانه حدود 6 ميليون و 811 هزار ريال) كمترين هزينه را به خود اختصاص داده‌اند. از نظر متوسط درآمد ناخالص سالانه يك خانوارشهري، استان تهران با حدود 179 ميليون و 239 هزار ريال (ماهانه حدود 14 ميليون و 937 هزار ريال) بيشترين و استان خراسان شمالي با حدود 77 ميليون و 344 هزار ريال (ماهانه حدود 6 ميليون و 444 هزار ريال) كمترين درآمد را دارا بوده‌اند.

كسري بودجه خانوار طي 10 سال گذشته

گزارش بانك‌ مركزي از متوسط درآمد و هزينه خالص خانوارهاي ايراني طي سال‌هاي 1379 تا 1388 نشان مي‌دهد كه طي 10 سال موردنظر، هر ساله ميزان هزينه‌هاي خانوار نسبت به درآمدهاي آن بيشتر بوده است. براساس اين بررسي، مجموع درآمدهاي پولي و غيرپولي خالص سالانه يك خانوار ايراني در سال 1379 معادل 23 ميليون و 571 هزار و 895 ريال بوده است. در حالي كه ميزان درآمد يك خانوار ايراني در سال 1388 به رقم 116 ميليون و 679 هزار و 610 ريال افزايش يافته است. متوسط هزينه خالص سالانه يك خانوار ايراني در سال 1379 معادل 27 ميليون و 171 هزار و 256 ريال و اين رقم در سال 1388 معادل 119 ميليون و774 هزار و 381 ريال گزارش شده است.