زنده نگهداشتن بلندمدت سلول‌ها در ازت مايع

روش انجماد در ازت مايع در منهاي 196 درجه سانتيگراد، امکاني براي نگهداري و حفظ سلول‌هاي انسان از جمله دريچه قلب، اسپرم، تخمک، جنين و خون بندناف در بانک انجماد و بهره‌برداري پزشکي به ويژه درمان و لقاح مصنوعي است.

در اين روش که سلول‌ها براي مدت بسيار طولاني در وضعيت منجمد نگهداري مي‌شوند، تمام فعل و انفعالات متابوليسم آنها تقريبا متوقف مي‌شود، اما سلول‌ها مي‌توانند پس از خروج از حالت انجماد، پروسه فيزيولوژي عادي خود را مجددا از سر بگيرند.
به عنوان نمونه جنين خارج شده از حالت انجماد را مي‌توان مجددا به رحم مادر براي ادامه رشد منتقل کرد.

در روش معمولي انجماد مي‌توان سلول‌هاي انفرادي را با چنان سرعتي منجمد کرد که آب قادر به ساخت کريستال بزرگتري نباشد که سلول‌ها را نابود کند، اما اين امر در رابطه با ارگان‌هاي چند سلولي ممکن نيست و حداکثر مي‌توان سطح آنها را منجمد کرد.
در روش نگهداري در ازت مايع، انجماد بسيار سريع سلول و همچنين ارگان در منهاي 196 درجه سانتيگراد با کمک يک ماده ضد يخ ممکن است.

از آنجا که ساخت کريستال هنگام انجماد به ديواره سلول‌ها آسيب مي‌رساند، صرفا پيدايش کريستال‌هاي تا حد امکان کوچک، مشکل آفرين نخواهند بود.
به عنوان نمونه هنگام آب شدن يخ توت فرنگي منجمد نيز مي‌توان کيفيت نابودي سلول‌ها در زمان انجماد را بسيار روشن مشاهده کرد.
از سوي ديگر ماده ضد يخ که هنگام انجماد ساختار سلول را حفظ مي‌کند، بايد با شرايط و نوع سلول‌هاي در حال انجماد دقيقا مطابق باشد و از آنجا که هر اندام بدن انسان نيز بايد با ماده ضد يخ خاص خود تامين شود، با اين روش نمي‌توان بدن انسان را منجمد کرد.

اين در حالي لست که نوعي قورباغه و پشه مي‌تواند به دليل وجود يک ماده ضد يخ (اوره) در بدن، در زمستان تا يک درجه حرارت مشخص منجمد شده و پس از خروج از حالت انجماد، به زندگي خود ادامه دهد.
از سوي ديگر شرکت‌ها و موسسات آمريکايي، جسد مرده را در ازت مايع منجمد و نگهداري مي‌کنند و طرفداران اين روش اميد دارند که روزي دوباره زنده شده و به پا خيزند.

دانشمندان آمريکايي حتي موفق شدند با روش جديد موسوم به «انجماد شيشه‌اي»، کليه خرگوش را منجمد و نگهداري کنند. اين کليه پس از آب شدن يخ آن و خروج از حالت انجماد، دچار هيچ گونه آسيب و صدمه‌اي نشده بود.
هر چند که انجماد در ازت مايع و نگهداري سلول‌هاي انسان يک روند سخت فني است، اما از اين طريق اميد اعطاي يک زندگي جاويد به انسان‌ها و درمان بيماري‌هايي وجود دارد که تاکنون ناعلاج به نظر رسيده‌اند.

اما اين اميد تا چه‌اندازه بجاست و آيا انجماد و نگهداري خون بندناف نوزاد معقول و يا سرکيسه کردن خانواده‌هايي است که به آن اميد بسته‌اند؟
در حالي که صنعت و پزشکي امروزه قادر به انجماد و نگهداري دريچه‌هاي قلب و پيوند آنها در آينده است، سوال ديگر اين است که آيا به زودي انجماد و نگهداري تمام قلب، کبد و کليه‌ها براي پيوند نيز وجود خواهد داشت؟
و بالاخره آيا فناوري انجماد با ازت مايع به دنبال ايجاد يک انقلاب در بخش عرضه اندام‌هايي است که بخش پزشکي و درمان براي پيوند نياز دارد؟

امروزه در برخي موارد خون بندناف مي‌تواند يک زندگي را نجات داده و براي درمان سرطان و بيماري‌هاي مرتبط با سيستم دفاعي بدن به کار گرفته شود، اما از ديدگاه برخي از متخصصان و کارشناسان، انجماد و نگهداري آن در بانک سلول‌هاي بنيادي به ندرت مفيد و معقول است.

پزشکان معمولا از سلول‌هاي نخاع استفاده مي‌کنند و در برخي موارد نيز سلول‌هاي بنيادي از خون بندناف را به خدمت مي‌گيرند، بدين خاطر والدين نيز تمايل به انجماد خون بندناف نوزادان خود نشان مي‌دهند تا در صورت ضرورت، اين امکان در اختيار باشد.
در اين روش پس از تولد نوزاد و قطع بندناف، خون آن به سرعت منجمد شده و مي‌توان آن را مورد استفاده قرار داد.

«کارل والته» مدير بخش علوم پزشکي و بيماري‌هاي داخلي و جراحي کودکان دانشگاه پزشکي هانوفر مي‌گويد، خون بندناف يک منبع مهم براي سلول‌هاي بنيادي است.
در هانوفر با چنين سلول‌هاي بنيادي، کودکان مبتلا به تومور غدد لنفاوي، سرطان خون شديد، بيماري‌هاي متابوليسمي و انواع تالاسمي مورد درمان و معالجه قرار مي‌گيرند.

بانک عمومي خون بندناف در چند شهر آلمان از جمله درسدن، لايپزيگ، فرايبورگ و مانهايم، اين خون و سلول‌هاي بنيادي آن را مجاني و بدون دريافت مبلغي منجمد مي‌کند و والدين مي‌توانند آن را براي استفاده عموم در اختيار بگذارند.

اما بانک‌هاي تجاري سلول‌هاي بنيادي از جمله شرکت «ويتا 34» شهر لايپزيگ وابسته به شرکت آمريکايي «کورسل»، خون بندناف را در مقابل دريافت حدود 2 هزار يورو به مدت يک سال براي صاحب خون ذخيره مي‌کند و براي نگهداري هر سال ديگر 30 يورو دريافت مي‌کند.

«سوزانه انگل هومکه» سخنگوي مطبوعاتي و معاون مديريت پزشکي «ويتا 34» مي‌گويد: در حال حاضر بيش از 32 هزار کنسرو منجمد خون بندناف در اين شرکت نگهداري مي‌شود و روند تمايل انجماد و نگهداري خون بندناف رو به افزايش داشته است.

هومکه با ابراز اطمينان از گسترش استفاده از سلول‌هاي بنيادي خون بندناف در آينده مي‌گويد: پژوهشگران در حال حاضر نيز توانسته‌اند تومورهاي چشم، بيماري‌هاي مغز، کرون روده (التهاب مزمن روده) و «ام.اس.» (مولتيپل اسکلروزيس، شايعترين اختلال سيستم اعصاب) را با سلول‌هاي بنيادي درمان کنند، بدين خاطر نگهداري خون بندناف براي نياز احتمالي در آينده معقول است.

بر پايه اعلام اين شرکت، تاکنون 5 تا 6 هزار مورد سلول بنيادي خون بندناف در سراسر جهان براي درمان سرطان استفاده شده است.
در همين حال «ولته»، اين ديدگاه هومکه را با ارزيابي بسيار خوشبينانه تکرار مي‌کند که بيماري‌هاي بسيار اندکي وجود دارند که امکان استفاده از سلول‌هاي بنيادي مغز نخاع براي درمان آنها وجود نداشته باشد.

ولته افزود: اين خطر بسيار کم و حدود يک به يک ميليون است که فرزند من به سلول‌هاي منجمد ذخيره شده نياز پيدا کند. بدين خاطر من بيشتر تمايل دارم اين خون را به يک بانک عمومي هديه کنم، تا شايد حداقل يک نفر از ميلياردها انسان ديگر در کره خاکي را بتواند نجات دهد.

ترجمه: مرتضي جواديان
منبع: شبکه «آ.ار.د» تلويزيون آلمان