نگاهمستقلبهفرهنگ،نگاهیتقلیلگرایانهاست
داریوش قنبری در گفت وگو با هفته نامه طنین به بررسی وضعیت و مشکلات فرهنگی استان ایلام پرداخته است:
لطفاً در ابتدای بحث توضیحی کلی درخصوص وضعیت فرهنگ در استان ایلام داشته باشید.
میتوان گفت که فرهنگ در ایلام و نیز در جاهای دیگر تا حدود زیادی از مسائل اقتصادی تبعیت میکند و اصولاً نگاه مستقل به فرهنگ نگاهی محدود و تقلیلگرایانه است بنابراین باید فرهنگ را در یک سیستم اجتماعی و به عنوان یکی از سیستمهای فرعی این سیستم کلی بررسی نمود. در مجموع مباحث فرهنگی استان ارتباط وسیعی با مسائل اقتصادی و سیاسی آن دارند و بدون توجه به این ارتباط نمیتوان تحلیل جامعی نسبت به وضعیت فرهنگ استان داشت. با این وصف مسائل و مشکلات مربوط به مقوله فرهنگ متأثر از مناسبات اقتصادی ارزیابی میشود و براین اساس میتوان اظهار داشت که مشکلات معیشتی مردم ایلام وقت چندانی برای توجه آنان به ساخت فرهنگی باقی نگذاشته و بحران اقتصادی مانع از بروز شکوفایی فرهنگی شده است بنابراین بدیهی است که تحول مثبت فرهنگی در گرو بهتر شدن وضعیت معیشتی مردم و ایجاد زیرساختهای اقتصادی در استان است.
ارزیابی شما از نحوه جذب و هزینهکرد اعتبارات فرهنگی در استان چیست؟
باتوجه به تصمیمی که از سوی دولت مبنی بر اتخاذ رویکرد فرهنگی اعلام شده اختصاص اعتبارات فرهنگی به استان ایلام هم بیشتر شده است اما نکتهای که در این میان جلبنظر میکند این است که ایده مناسبی برای نحوه هزینه این اعتبارات توسط مسئولان مربوطه دیده نمیشود و متأسفانه شاهد هدر رفتن اعتبارات فرهنگی و هزینه آنها در بخشهایی هستیم که فایده چندانی نداشته و عمدتاً بینتیجه و کمتأثیر یا حتی بیتأثیر هستند.
همانند نمایش شبهای آفتابی که اثر مثبتی بر فرهنگ استان نداشته یا طرح نسیم رحمت که به نظر من هدر دادن منابع فرهنگی استان است به همین خاطر ما از طریق مراجع مسئول خواهان توقف این طرحها شدهایم و بنابراین از راهکار تذکر و سؤال هم استفاده کردهایم و با وجود عدم توجه به خواستههای نمایندگان مردم، ما همچنان پیگیر موضوع در راستای انجام وظایف خود هستیم.
دلیل کماثر یا بیاثر بودن تحرکات فرهنگی مذکور را در چه میدانید؟
دستاندرکاران مباحث فرهنگی استان با مباحث فرهنگی ایلام بیگانهاند و در حال حاضر نیز در حال انجام یکسری کارهای صوری و بیتأثیر هستند که به احتمال قوی این اقدامات منجر به نارضایتی و بدبینی مردم نسبت به دستگاههای فرهنگی و حتی به مفهوم فرهنگ خواهد شد. الان گزارشاتی به ما رسیده که اقلام توزیع شده فرهنگی شامل کتاب و لوح فشرده نصیب زبالهدانیهای سطح شهر شدهاند و این وضعیت نشانگر عدم استقبال مردم از طرحهای فرهنگی یاد شده است چیزی که ضرر استان را به دنبال دارد. از جمله دلایل دیگر کم اثر بودن این طرحهای فرهنگی بیتوجهی به فرهنگ بومی استان و تکساحتیگرایی در عرصه فرهنگ است در حالیکه فرهنگ درخت تناوری است که نباید صرفاً آنرا در یک شاخه دید.
به نظر شما تنوع قومی چگونه میتواند باعث غنای فرهنگی شود؟
الگوهای مثبتی که در فرهنگهای قومی موجود است در صورت مورد استفاده قرار گرفتن میتواند منجر به تقویت فرهنگ ملی شوند اما متأسفانه در حال حاضر نگاه جدی و کارشناسانه به فرهنگ اقوام از سوی دستگاههای مسئول وجود ندارد و دلیل این امر نیز سیاستزدگی فرهنگ ماست که سیاستمداران ما خود را صاحبنظران فرهنگی میدانند و در واقع سیاست جایگزین فرهنگ شده است.
استانهای محروم و مناطق دور از مرکز گاه توسط برخی افراد و حتی برخی هنرمندان و نویسندگان و سینماگران متهم به بیفرهنگی و عقبماندگی فرهنگی میشوند نظر شما در این خصوص چیست؟
اصطلاح بیفرهنگی در جامعهشناسی وجود ندارد و به رسمیت شناخته نشده و اصولاً گروه بیفرهنگ وجود ندارد و بیشتر حاکی از نوعی توهین و تحقیر برای فرد یا گروهی خاص است و دلیل چنین برخوردهایی نیز ورود افراد غیرمتخصص و ناآگاه به این عرصههاست و هنرمند نیز ممکن است در زمینههایی درک درستی از فرهنگ نداشته باشد.
فکر میکنید ضعف فرهنگی استان تا چه اندازه واقعیت دارد؟
فرهنگ استان ایلام اتفاقاً بسیار غنی و چندهزار ساله است و علیرغم بیتوجهی دستگاههای مربوطه به قابلیتهای آن نسبت به بسیاری از مناطق دیگر فرهنگ مناسبی محسوب میشود که ضعف خاصی ندارد اما مشکلاتی دارد که همانطور که قبلاً اشاره کردم متأثر از مشکلات و تنگناهای معیشتی و نیز کمتوجهی به فرهنگ غنی گذشته است.
به نظر شما ابزارهای فرهنگی شامل چه مواردی است؟
در حال حاضر فرهنگ آنقدر به تکنولوژی وابسته شده که دیگر فرهنگ به ماهو فرهنگ مطرح نیست. ابزارهای آن نیز شامل کتاب و رسانههای مختلف اعم از صوتی، تصویری و نوشتاری است و از آنجا که استان ما در حال گذار از سنت به مدرنیسم است گروههای مرجع سنتی نیز همچون خانواده و ریشسفیدان در کنار مراکز آموزشی و رسانهها به عنوان ابزارهای فرهنگی شناخته میشوند.
