افزايش مصرف بدون مجوز داروهاي مخدر
دارو شبيه شمشير دو لبه است، هم درمان است و هم ميتواند درمان نكرده، مشكلات پروسه درمان را چند برابر كند، اگر مخدر باشد، تيزي شمشيرش بيشتر هم ميشود، به همين خاطر است كه در قوانين بهداشتي همه كشورها، دارو بدون تجويز پزشك قابل فروش نيست.
اين وسط در كشور ما كه مصرف خودسرانه و نادرست دارو هشدار هميشگي بوده، اين مشكل خودش را بيشتر نشان ميدهد خصوصا كه مصرف مخدرهايي مانند استامينوفن كدئين و ترامادول در ليست 4 داروي پرمصرف كشور قرار دارند.
با اين تفاسير وزارت بهداشت نيز در اطلاعيههايي هر سال اعلام ميكند كه فروش ترامادول، استامينوفن كدئين و الكل سفيد، بدون تجويز پزشك ممنوع است.
براساس اين ممنوعيت وزارت بهداشت، تحويل اين سه قلم دارو بدون نسخه پزشك خلاف مقررات است و با متخلفان برخورد قانوني خواهد شد.
دانشگاههاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني كشور نيز بر همين اساس موظف شدهاند در بازرسيهاي ادواري از داروخانهها، موارد تخلف را بررسي و مدنظر قرار دهند.
اما ظاهرا اين اطلاعيهها كاري از پيش نميبرد، نه مردم آنقدر آموزشديده هستند تا نسبت به مصرف بدون تجويز پزشك هوشيار باشند و نه داروخانهها خودشان را از سود فروش بدون نسخه اين داروها محروم ميكنند.
برهمين اساس است كه مدير گروه روانپزشكي دانشگاه علوم بهزيستي اعلام ميكند: وزارت بهداشت قاطعيت لازم براي كنترل فروش بدون نسخه داروها را ندارد.
دكتر فربد فدايي در گفتوگو با فارس، ادامه ميدهد: مصرف بدون نسخه داروي مخدر ترامادول بين نوجوانان و جوانان افزايش يافته و وزارت بهداشت و نظام پزشكي براي جلوگيري از فروش بدون نسخه و مصرف بيرويه اين داروها بايد قاطعيت بيشتري نشان دهند.
او با بيان اينكه داروهايي مانند ترامادول كه جنبه مخدر و اعتيادآور هم دارند صرفا بايد با نسخه پزشك به بيماران خاصي داده شود، اظهار ميكند: در اين زمينه حتي پزشك هم در تعداد نوشتن دارو بايد احتياط كند به نحوي كه بيمار براي دوره زماني محدود، از دارو استفاده كند.
به گفته فدايي متاسفانه گاهي ديده ميشود، نوجوانان و جوانان بدون آنكه علتي براي مصرف دارو داشته باشند به صورتهايي به دارو دسترسي پيدا ميكنند كه مطمئنا داروسازان متعهد جز با نسخه پزشك و كنترل مشخصات بيمار اين دارو را در اختيار مراجعه كننده قرار نميدهند.
فدايي با بيان اينكه به هر حال موارد سوء مصرف اين داروها اخيرا زياد شده است، تصريح ميكند: معلوم نيست اين داروها چگونه بدون نسخه پزشك در اختيار نوجوانان و جوانان قرار ميگيرد چرا كه اين دارو جنبه اعتيادآوري قوي دارد و ترك آن نيز بسيار دشوار است.
متهم رديف اول؛ داروخانه
وقتي كه دستورالعمل ممنوعيت فروش بدون نسخه برخي داروها به همه داروخانهها ارسال ميشود اما باز هم مردم براي خريد بدون نسخه اين داروها چندان به دردسر نميافتند، اين موضوع نشانگر آن است كه از يك سو نظارت وزارت بهداشت بر داروخانهها چندان سفت و سخت نيست و از سوي ديگر، داروخانهها از فروش بدون نسخه اين داروها سود ميبرند. مسوول آزمايشگاه ارزيابي شناختي مركز ملي مطالعات اعتياد با تاييد همين مطلب ميگويد: فروش ترامادول در داروخانههاي كشور بدون نسخه انجام ميشود و بايد در نظر داشت كه اين داروخانهها از فروش داروي ترامادول درآمد زيادي كسب ميكنند.
حامد اختياري با بيان اينكه آمار مصرف ترامادول و ديگر داروهاي مخدر مانند كدئين را بايد معاونت دارو و غذا اعلام كند، اظهار ميكند: متاسفانه چون درآمد مجموعههاي داروساز از اين داروها زياد است خيلي اوقات آماري در اين زمينه وجود ندارد و اين معاونت غذا و داروست كه بايد بگويد سالانه چه ميزان ترامادول در كشور فروخته ميشود.
عوارض ترامادول
هشدارها درخصوص مصرف ترامادول وقتي جديتر ميشود كه در سمينار كنترل سوءمصرف ترامادول اعلام ميشود ميزان مصرف شكل خوراكي ترامادول در فاصله سالهاي 82 تا 86، 24 برابر شده است. ترامادول داروي ضد درد با مكانيسم اثري مشابه مخدرها نظير مورفين و مورفين لايتهاست. عوارض ترامادول مانند عوارض همه مواد مخدر يعني كاهش قوه قضاوت، رفتارهاي بدون مهار و پرخاشگرانه، سستي اراده، قطع ارتباط با واقعيت و گاهي نيز توهم و هذيان است و در مواردي در جرائم پرخاشگرانه و تصادفات خطرناك رانندگي اين دارو نقش زمينهاي دارد.
به گفته مسوول آزمايشگاه ارزيابي شناختي مركز ملي مطالعات اعتياد، افرادي كه ترامادول مصرف ميكنند مانند اعتياد به انواع ديگر مواد مخدر خانواده ترياك است اما اعتياد آنها مقداري پيچيدهتر است.
اختياري تصريح ميكند: به طور كلي هنگام ترك اعتياد به مواد افيوني، تشنج در معتاد مشاهده نميشود اما به دليل اينكه در مصرف ترامادول تأثيرات مختلفي در مغز وجود دارد و عوارض خاصي در آن ايجاد ميشود، تشنج و مشكلات ديگر در بيماران معتاد به داروي مخدر ترامادول ديده ميشود.
او ميگويد: اعتياد به اين مواد اعتياد سنگيني است و نياز به درمان با داروهاي مختلف دارد. يكي از اشكالات موجود اين است كه متأسفانه گاهي اوقات با تستهاي عادي اعتياد از طريق ادرار، اعتياد فرد به ترامادول مشخص نميشود.
فرهنگسازي در كنار نظارت
به گفته پزشكان، مصرف داروهاي ضد درد بويژه ترامادول با تجويز پزشك خانواده در مواردي حتي در افراد جوان و در سنين 17 ـ 16 سال هم مشاهده شده است.
اين درحالي است كه مصرف خودسرانه اين دارو و داروهاي مسكن كدئيندار، خطرات و عوارض زيادي مانند اعتياد دارد. لازم است بدانيد داروهاي ضد درد قوي، نسبت به مسكنهاي معمولي اعتيادآورتر هستند.
با اين تفاسير از يك سو فرهنگسازي براي مردم واجبتر از پيش ميشود و از سوي ديگر با ادامه اين روند، وظيفه نظارتي وزارت بهداشت بيش ازگذشته زير سوال ميرود.
