از نوفل‌لوشاتو تا پایگاه نوژه: مسیر پرفراز و نشیب پدر خودکفایی هوایی ایران

به گزارش تابناک، سرتیپ بازرگان در میان همرزمانش «پدر جهاد خودکفایی نیرو‌های مسلح» خوانده‌اند؛ عنوانی که ریشه در دورانی دارد که نیروی هوایی ارتش ایران، در میانه جنگی فرسایشی و در محاصره تحریم قطعات، ناچار به بازتولید و تطبیق فناوری نظامی خود بود.

از جمله ابتکاراتی که به نام امیر سرتیپ خلبان بازرگان ثبت شده، تلفیق موشک ماوریک با سامانه کبرا بوده است.

 اورهال، تست و بازگرداندن جنگنده‌های آسیب‌دیده به میدان رزم در دوره جنگ یکی از خدمات بی بدیل سرتیپ بازرگان است.افسری فنی و میدانی و متخصص که به لزوم  قوی شدن ایران و ایرانی باور داشت.

از همافری تا بنیان‌گذاری جهاد خودکفایی

عطاءالله بازرگان در سال‌های پیش از انقلاب، به‌عنوان همافر (درجه‌دار فنی) در نیروی هوایی ارتش خدمت می‌کرد و در پایگاه سوم شکاری تاکتیکی شاهرخی، در نزدیکی همدان، مستقر بود؛ همان پایگاهی که بعدها، پس از شهادت سرهنگ دوم خلبان محمد نوژه در عملیات کمک‌رسانی به پاوه، به «پایگاه شهید نوژه» تغییر نام یافت.

بر پایه روایت‌هایی که برخی مورخان هوانوردی ایران  بازگو کرده‌اند، سرتیپ بازرگان پیش از ورود امام خمینی به ایران، همراه گروهی از همافران به فرانسه و به نوفل‌لوشاتو رفت و با بنیانگذار فقید جمهوری اسلامی بیعت کرد؛ گروهی که پس از بازگشت به ایران بازداشت و به خاش تبعید شدند، اما با پیروزی انقلاب بهمن ۱۳۵۷ آزاد شدند و در پایگاه‌های نیروی هوایی، انجمن‌های اسلامی را پایه‌گذاری کردند.

نقطه عطف رسمی کارنامه او، اما به سال ۱۳۶۲ بازمی‌گردد، زمانی که منصور ستاری، فرمانده وقت نیروی هوایی ارتش، با همکاری افسرانی، چون سرتیپ فریدون علی مازندرانی، سرتیپ دوم پرویز ابراهیمی و سرتیپ دوم عطاءالله بازرگان، «جهاد خودکفایی نهاجا» را بنیان گذاش.

؛ نهادی که بعد‌ها به «سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی نیروی هوایی ارتش» تغییر نام داد و از آن به‌عنوان «نیروی واکنش سریع فنی در زمان جنگ» یاد می‌شود. همان سال، با دستور آیت‌الله خامنه‌ای، رئیس‌جمهور وقت، معاونت جهاد خودکفایی در نیروی هوایی شکل گرفت؛ رویدادی که به گفته بازماندگان آن دوره، شور و شعف ویژه‌ای میان نیرو‌های جوان پدید آورد.

 بر پایه خاطرات،  پیوند میان بازرگان و آیت‌الله خامنه‌ای به پیش از انقلاب و به دوران حضور برخی همافران در مشهد بازمی‌گردد؛ ارتباطی که در آن روایت، «دوجانبه» توصیف شده و بازرگان از جمله کسانی نام برده می‌شود که همواره در دسترس ایشان برای طرح پیشنهاد‌های فنی بودند.

پروژه‌های دوران جنگ: از سجیل تا قاصد

هسته اصلی شهرت فنی بازرگان، به دورانی برمی‌گردد که فرماندهی معاونت جهاد خودکفایی نیروی هوایی را برعهده داشت و کمبود قطعات و مهمات ناشی از تحریم تسلیحاتی را به میدان ابتکار عملی تبدیل کرد.

یکی از شناخته‌شده‌ترین این پروژه‌ها، طرحی موسوم به «سجیل» بود؛ تطبیق موشک سطح‌به‌هوای MIM-۲۳ هاوک با جنگنده رهگیر اف-۱۴ تامکت، با هدف جبران کمبود موشک‌های فینیکس. بر اساس گزارش‌های تخصصی نظامی، این پروژه با موفقیت به مرحله اجرا رسید و پس از آزمایش‌های لازم، به میدان‌های نبرد راه یافت.

در همین راستا، بازرگان خود در مصاحبه‌ای با نشریه صنایع هوایی، از نصب موشک روسی آر-۲۷ آلامو بر روی اف-۱۴ تامکت سخن گفته است. سال‌ها بعد، در رزمایش‌های نیروی هوایی، از شلیک موشک‌های ارتقایافته ماوریک و بمب هدایت‌شونده «قاصد» -محصول مشترک متخصصان جهاد خودکفایی- توسط جنگنده‌های اف-۴ فانتوم خبر داده شد؛ مصداقی از تداوم همان خط فکری که بازرگان از دهه ۱۳۶۰ در آن نقش داشت. روایت رسمی از او، فرماندهی بیش از ۴۰۰ پروژه در طول هشت سال دفاع مقدس را نیز در کارنامه‌اش ثبت کرده است.

نکته‌ جالب در زندگی حرفه ای مرحوم بازرگان این است که او در  پایگاه سوم شکاری شاهرخی (نوژه)، خدمت می‌کرد، در همان تیرماه ۱۳۵۹ که قرار بود کودتا صورت گیرد.

این مرکز  به‌عنوان مرکز فرماندهی طرحی برای براندازی نظام تازه‌تأسیس جمهوری اسلامی -که بعد‌ها به «کودتای نوژه» شهرت یافت- برگزیده شده بود؛ طرحی که پیش از اجرا کشف و خنثی شد.

مرحوم سرتیپ بازرگان و انجمن اسلامی پایگاه که خود از بنیان‌گذاران آن بود، از همان آغاز کشف کودتا، در روند  خنثی سازی کودتا نقش داشتند.

پس از جنگ: از معاونت نیروی هوایی تا صنایع هوایی

در سال‌های پس از پایان جنگ، بازرگان نزدیک به دو دهه معاونت نیروی هوایی ارتش را برعهده داشت و در دوره‌ای که دریاسالار شهید علی شمخانی وزیر دفاع بود، معاونت وزارت دفاع را نیز عهده‌دار شد. پس از بازنشستگی از خدمت مستقیم نظامی، به جانشینی ریاست سازمان صنایع هوایی ایران رسید و در ادامه، مدیرعاملی شرکت «توسعه فناوران هواپایه» را برعهده گرفت

 در یکی از آخرین حضور‌های عمومی ز سرتیپ خلبان بازرگان که از بیماری سخت رنج می‌برد، مراسم رونمایی از مستندی با عنوان «بمب‌ها می‌آیند» بود که به تجلیل از متخصصان مهمات دوران جنگ اختصاص داشت،

امیر سرتیپ خلبان بازرگان بخشی از تاریخ نیروی هوایی ایران است ، افسری فنی و پیشگام است که در دل تحریم و کمبود، راه‌حل‌های مهندسی برای بقای ناوگان هوایی کشور یافت و بخشی از تاریخ خودکفایی دفاعی ایران را رقم زد.