هشدار جدی درباره تبعات نرخ‌های جدید بنزین/ از تشدید بازار سیاه تا تشکیل شبکه‌های جدید قاچاق!

تابناک: افزایش مصرف بنزین، رشد هزینه‌های تولید، واردات، قاچاق سوخت و محدودیت ظرفیت پالایشگاه‌ها در سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های مهم حوزه انرژی تبدیل شده است. از سوی دیگر، اختلاف میان میزان مصرف و ظرفیت تولید، ضرورت اصلاح الگوی مصرف و حرکت به سمت خودروهای کم‌مصرف و تنوع‌بخشی به سبد سوخت را بیش از گذشته مطرح کرده است.

رضا سپه‌وند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس در گفت‌وگو با تابناک درباره میزان تولید و مصرف بنزین، سیاست‌های قیمتی، طرح کرمان، قاچاق سوخت و راهکارهای کاهش ناترازی توضیحاتی ارائه داده که در ادامه بخوانید.

تابناک: شما اطلاع دقیقی از میزان تولید بنزین در کشور دارید؟ و چه بخشی از آن از پالایشگاه‌های اصلی تأمین می‌شود؟

در حال حاضر حدود ۱۳۰ تا ۱۳۲ میلیون لیتر بنزین تولید می‌کنیم. بخشی از این میزان، حدود ۱۱۵ تا ۱۱۹ میلیون لیتر، از پالایشگاه‌های اصلی کشور تولید می‌شود و بخش دیگری نیز از طریق اختلاط و تولید از نفتا در چینی‌ها تأمین می‌شود و مجموع تولید به حدود ۱۳۰ تا ۱۳۲ میلیون لیتر می‌رسد.

تابناک: در کنار تولید داخلی، همچنان واردات بنزین هم انجام می‌شود...

بله واردات هم داریم و میزان مصرفی که وجود دارد فعلاً تأمین می‌شود.

تابناک: با رشد مصرف در روزهای پایانی تابستان گویا با کمبود بنزین مواجه شده‌ایم؟

یک اشکال وجود دارد. میزان مصرف از سال گذشته تاکنون ۶ درصد اضافه نشده، اما در سال‌های قبل از جنگ رمضان، هر سال حدود ۶ درصد به مصرف بنزین اضافه می‌شد. اکنون در این شرایط، یک پالایشگاه با نهایت ظرفیت در حال فعالیت است و زمانی که به سفرهای پایانی تابستان برسیم، مقداری کمبود خواهیم داشت. برای جبران این موضوع نیز تمهیداتی دیده شده، اما نمی‌توان به این شکل روی مرز حرکت کرد که مردم دائم نگران باشند.

تابناک: آیا مشکل اصلی، بالا بودن مصرف مردم است؟

البته باید مصرف را کاهش دهیم. ما می‌گوییم مصرف مردم بالا نیست؛ مصرف خودروهای ما بالاست. اگر در اروپا و کشورهای اطراف ما میانگین مصرف حدود پنج لیتر است، در کشور ما این میزان حدود ۸ تا ۱۷ لیتر است. بنابراین اشکال کجاست؟ اشکال به خودروها و موتورسیکلت‌هاست.

تابناک: برای کاهش مصرف بنزین، آیا صرفاً باید روی کاهش مصرف تمرکز کرد یا ساختار سبد سوخت نیز نیازمند تغییر است؟

سبد سوخت ما متنوع نیست و تمرکز روی بنزین آمده است. سبد سوخت باید متنوع شود و بنزین، CNG ،LPG و برق هر کدام بخشی از این مصرف را به خود اختصاص دهند. خودروها باید کم‌مصرف و هیبریدی باشند. اگر بخواهیم مصرف را کاهش دهیم و مدیریت کنیم، ابتدا باید تنوع سبد سوخت را افزایش دهیم و خودروهای کم‌مصرف را تولید یا وارد کنیم، نه خودروهایی که پایه موتور آنها متعلق به ۲۰ یا ۳۰ سال پیش است و فقط اتاق آنها تغییر می‌کند.

تابناک: فناوری خودروهای کم‌مصرف در دنیا وجود دارد و می‌توان از آن برای کاهش مصرف داخلی استفاده کرد.

خودرویی در همین ماه‌های گذشته وارد شده که مصرف آن دو و نیم لیتر است، هیبریدی است، شاسی‌بلند و قدرتمند است و با یک باک بنزین و یک بار شارژ می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین این فناوری در دنیا وجود دارد و می‌توان از آن استفاده کرد.

تابناک: برای توسعه خودروهای کم‌مصرف و اصلاح سبد سوخت چه اقداماتی باید انجام شود؟

واردات خودروهای کم‌مصرف یکی از راهکارهاست. در مجلس دهم برای واردات خودروهای کم‌مصرف ۶۰ درصد مطرح شد و شورای نگهبان نیز آن را تأیید کرد اما در مجمع تشخیص مصلحت نظام متوقف شد. تشخیص مصلحت باید این باشد که انرژی برای آن مهم باشد، نه صرفاً خودرو زیرا اکنون ناترازی تولید خودرو نداریم بلکه ناترازی انرژی و سوخت داریم که به شرایط بحرانی تبدیل شده است.

تابناک: در کنار واردات خودرو، چه اقداماتی برای توسعه سبد سوخت باید انجام شود؟

دولت با تعرفه صددرصد، ۲ میلیارد دلار واردات خودرو برای جانبازان گذاشت که وارد شدند و اکثریت این موضوع انجام شده است. واردات خودرو از مناطق آزاد نیز گسترش پیدا کرده تا خودروهای کم‌مصرف وارد کشور شوند. تعرفه‌ها و حجم موتور نیز باید در نظر گرفته شود. توسعه CNG، توسعه LPG، توسعه جایگاه‌های شارژ خودروهای برقی و واردات خودروهای کم‌مصرف همگی باید دنبال شوند.

تابناک: توسعه CNG و LPG چقدر در کاهش مصرف بنزین مؤثر است؟

CNG از اول مرداد برای خودروهای دوگانه‌سوز رایگان شده و حتی مخزن CNG نیز به‌صورت رایگان نصب می‌شود. LPG نیز سوخت بسیار پاکی است و احتراق آن بهتر از CNG است. ما قبلاً LPG را داشتیم اما به دلایلی متوقف شد و باید توسعه پیدا کند. جایگاه‌های شارژ خودروهای برقی نیز باید توسعه پیدا کنند که این موضوع از حدود یک سال پیش آغاز شده است.

تابناک: با توجه به این راهکارها، آیا دولت دنبال افزایش قیمت بنزین است؟

روش قیمتی که در حال اجراست، یعنی این کار اجرا شده و نتیجه آن مثبت بوده است. دولت می‌خواهد همین روش قیمتی را توسعه دهد. برای نرخ چهارم که نیازهای اضطراری را پوشش می‌دهد و اقلیتی از آن استفاده می‌کنند نیز برنامه‌ریزی و مطالعه در حال انجام است. سازمان بهینه سازی انرژی گزارش داده که تمام سازمان‌ها و وزارتخانه‌های مختلف درباره این موضوع برنامه‌ریزی کنند و آن را به مردم اعلام کنند و اگر قرار شد نرخ چهارم ایجاد شود، ابلاغ شود. بنابراین تا الان هیچ برنامه‌ای برای افزایش قیمت بنزین در نرخ چهارم وجود ندارد.

تابناک: آیا قیمت‌های ۵۰ تا ۷۰ هزار تومان که درباره بنزین مطرح شده، قطعی است؟

درباره افزایش قیمت در نرخ چهارم بحث و بررسی در حال انجام است. اینکه کارت سوخت جایگاه قرار است تغییر کند و قیمت‌هایی مانند ۵۰ تا ۷۰ هزار تومان مطرح شود فعلاً منتفی است. این اعدادی که برخی افراد می‌گویند واقعیت ندارد و دولت یا سخنگوی دولت باید درباره قیمت‌های نهایی اعلام نظر کند اما درباره افزایش قیمت در نرخ چهارم بحث و بررسی وجود دارد.

تابناک: تجربه طرح سه‌نرخی بنزین در کرمان چه نتیجه‌ای داشته؟

در طرح کرمان با مطالعاتی که از خردادماه توسط شرکت ملی پالایش و پخش، استانداری کرمان و نهادهای امنیتی انجام شد، تصمیم گرفته شد سهمیه‌ای که در کارت‌های سوخت جایگاه‌ها وجود دارد بین کارت‌های سوخت مردم تقسیم شود. ابتدا ۲۰ لیتر اضافه شد و سپس ۴۰ لیتر دیگر اضافه شد؛ یعنی ۶۰ لیتر سوخت هزار و ۵۰۰ تومانی، ۵۰ لیتر سوخت ۳ هزار تومانی و ۴۰ لیتر سوخت ۵ هزار تومانی به کارت سوخت مردم کرمان اضافه شد.

تابناک: اجرای این طرح چه اثری بر مصرف بنزین در کرمان داشت؟

اول مرداد که  طرح اجرا شد بیش از یک میلیون لیتر در روز در کرمان کاهش مصرف بنزین داشتیم. به جز یکی دو شهر که نگرانی درباره قیمت ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی وجود داشت، صفی هم تشکیل نشد و مشکل سوخت نیز پیدا نکردیم.

تابناک: چه میزان از مردم از بنزین با قیمت آزاد استفاده می‌کنند؟

طبق گزارش‌هایی که ارائه شده حدود دو درصد است. بازار سیاه و قاچاق هم وجود دارد اما جامعه هدفی که از بنزین ۸۰ هزار تومان به بالا استفاده می‌کند، زیاد نیستند. عموم مردم بنزین خود را در کارت دارند و استفاده می‌کنند و مشکلی هم ندارند.

تابناک: آیا اختصاص سهمیه بنزین به کد ملی و توزیع آن میان همه مردم می‌تواند راهکار مناسبی باشد؟

این موضوع در کمیسیون انرژی در حال بررسی است. جلسات متعددی درباره سه روشی که مطرح شده برگزار خواهد شد. یک روش همان روشی است که دولت در کرمان اجرا می‌کند و دو روش دیگر نیز باید دقیقاً در کمیته‌های مختلف بررسی شوند تا به یک روش برسیم. از نظر شخصی، درباره اینکه توزیع بنزین بین آحاد ملت درست است یا خیر، دو مقوله داریم؛ یک مقوله ناترازی و یک مقوله عدالت. اگر بخواهیم با شعار عدالت منابع ملی را به شکلی توزیع کنیم که عدالت را ذبح کنیم، این عدالت نخواهد بود.

تابناک: چرا با اختصاص سهمیه بنزین به همه مردم مخالف هستید؟

ما در تأمین حدود ۱۳۵ میلیون لیتر در روز مشکل داریم و در تقسیم آن بین ۳۲ میلیون خودرو و موتورسیکلت مشکل داریم و بخشی هم قاچاق می‌شود. حالا می‌خواهیم سهمیه را برای تمام افراد تعریف کنیم و بعد مبادلات بین افراد را تعریف کنیم و قیمت آزاد هم برای آن بگذاریم. آیا بازار سیاه تشکیل نخواهد شد؟ قطعاً خواهد شد. آیا قاچاق بیشتر نخواهد شد؟ قطعاً بیشتر خواهد شد. زمانی که آن طرف مرز بنزین بین ۲۸۰ تا ۳۰۰ هزار تومان است، شما می‌خواهید قیمت داخل را چقدر تعیین کنید که شبکه‌های قاچاق سوخت بیشتری تشکیل و سوخت منتقل نشود؟ نمی‌توانید. با این کار به اسم عدالت، بنزینی را که ندارید می‌خواهید به همه برسانید؛ حتی به افرادی که خودرو ندارند.

تابناک: آیا افزایش قیمت بنزین می‌تواند به اقشار ضعیف آسیب بزند؟

سیاست‌های پوپولیستی، هر چند خوش‌رنگ و لعاب هستند و نام عدالت دارند اما می‌توانند عین ظلم در حق اقشار ضعیف باشند. اگر بنزین وارد کارت‌های مردم شود و قیمت آزاد آن افزایش پیدا کند همین الان با قیمت ۵ هزار تومان مشکل داریم؛ حالا اگر قیمت به ۱۰ یا ۱۵ هزار تومان برسد، آیا تورم ایجاد نمی‌کند؟! در حمل‌ونقل عمومی تورم ایجاد می‌کند و در تمام مسائل اثر می‌گذارد و موجب افزایش قیمت می‌شود.

تابناک: مهم‌ترین راهکار برای کاهش ناترازی بنزین از نگاه کمیسیون انرژی چیست؟

اگر طرح کرمان موفق باشد به صلاح است که در کل کشور اجرا شود. همچنین باید تنوع سبد سوخت افزایش یابد، خودروهای کم‌مصرف تولید و وارد شوند، CNG و LPG توسعه پیدا کنند، جایگاه‌های شارژ خودروهای برقی افزایش یابد و راهکارهای غیرقیمتی نیز مورد توجه قرار گیرد. توسعه این موارد یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد و سه تا چهار سال یا حتی بیشتر زمان می‌برد تا به یک حالت تعادلی در سبد سوخت برسیم.