آینهخانه مفخم؛ میراثی که باید بیشتر دیده شود!
به گزارش خبرنگار تابناک در استان خراسانشمالی، در میان بناهای تاریخی خراسانشمالی، کمتر اثری را میتوان یافت که به اندازه آینهخانه مفخم، تاریخ، هنر، معماری و هویت این استان را در خود جای داده باشد. بنایی باشکوه که نه تنها یکی از شاخصترین یادگارهای دوره قاجار در شمال شرق ایران است، بلکه امروز به عنوان یکی از مهمترین ظرفیتهای گردشگری خراسان شمالی، نقش مهمی در معرفی فرهنگ، تاریخ و تمدن این استان به گردشگران داخلی و خارجی ایفا میکند.
آینهخانه مفخم در قلب شهر بجنورد، یادگار روزگاری است که این شهر مرکز حکومت ایل شادلو بود. این بنای ارزشمند در کنار عمارت مفخم، کلاهفرنگی، حوضخانه و دیگر بناها، مجموعه بزرگ دارالحکومه مفخم را تشکیل میداد؛ مجموعهای که در دوره ناصرالدینشاه قاجار به دستور یارمحمدخان شادلو مشهور به سردار مفخم احداث شد و مرکز تصمیمگیریهای سیاسی و اداری منطقه به شمار میرفت. امروزه از آن مجموعه باشکوه، تنها عمارت مفخم و آینهخانه باقی ماندهاند که همچنان شکوه معماری قاجار را به نمایش میگذارند.
معماری که روایتگر هنر ایرانی است
آنچه آینهخانه مفخم را از بسیاری بناهای تاریخی متمایز میکند، تلفیق کمنظیر هنرهای معماری ایرانی با شیوههای نوین معماری دوره قاجار است. بسیاری از پژوهشگران، طراحی این بنا را به میرزا مهدیخان شقاقی (ممتحنالدوله)، از نخستین معماران ایرانی تحصیلکرده اروپا، نسبت میدهند؛ موضوعی که در ترکیب عناصر سنتی و نوگرای معماری بنا نیز قابل مشاهده است.
نمای بیرونی ساختمان با کاشیکاریهای رنگارنگ، نقوش اسلیمی، طرحهای گیاهی، تصاویر انسانی و هندسی، چشم هر بینندهای را مجذوب خود میکند. اما شاهکار اصلی بنا، تالار آینه آن است؛ فضایی که با آینهکاریهای ظریف، تزئینات هنرمندانه و تصاویر رجال سیاسی و شخصیتهای دوره قاجار، جلوهای کمنظیر از هنر ایرانی را به نمایش گذاشته و دلیل نامگذاری این بنا نیز همین تالار باشکوه است.
از دارالحکومه تا موزه مردمشناسی
آینهخانه مفخم روزگاری محل برگزاری نشستهای رسمی، دیدارهای حکومتی و مراسم تشریفاتی سردار مفخم بود، اما امروز کاربری آن تغییر یافته و به یکی از مهمترین موزههای استان تبدیل شده است.
این بنا پس از مرمت، به موزه مردمشناسی و باستانشناسی بجنورد تبدیل شد؛ جایی که بازدیدکنندگان علاوه بر تماشای معماری چشمنواز ساختمان، با فرهنگ اقوام مختلف خراسان شمالی، شیوه زندگی گذشتگان، آثار تاریخی، صنایعدستی، پوشاک سنتی، ابزارهای قدیمی و پیشینه تمدنی این خطه نیز آشنا میشوند. همین ویژگی سبب شده است آینهخانه تنها یک اثر تاریخی نباشد، بلکه روایتگر هویت فرهنگی استان نیز باشد.
ویترین معرفی خراسانشمالی
خراسان شمالی استانی با تنوع کمنظیر قومی، فرهنگی و طبیعی است؛ از کرد، ترک، ترکمن، فارس و تات گرفته تا موسیقی مقامی، فرش دوروی ابریشم دویدوخ، طبیعت بکر، روستاهای هدف گردشگری و آثار تاریخی ارزشمند.
در این میان، آینهخانه مفخم به دلیل قرار گرفتن در مرکز استان و دسترسی آسان، میتواند نخستین مقصد گردشگران برای شناخت ظرفیتهای خراسان شمالی باشد. بسیاری از مسافران با بازدید از این مجموعه، تصویری جامع از تاریخ، فرهنگ و هنر استان به دست میآورند و سپس برای بازدید از دیگر جاذبههای استان مانند باباامان، بشقارداش، روستای اسفیدان، قلعه جلالالدین، شهر تاریخی بلقیس، دویدوخ و دیگر مناطق گردشگری برنامهریزی میکنند.
ظرفیتی فراتر از یک بنای تاریخی
کارشناسان گردشگری معتقدند آینهخانه مفخم میتواند به محور اصلی گردشگری فرهنگی خراسان شمالی تبدیل شود. برگزاری نمایشگاههای صنایعدستی، جشنوارههای فرهنگی، نشستهای علمی، شبهای موسیقی مقامی، نمایشگاههای عکس و هنرهای تجسمی، میتواند این مجموعه را به فضایی پویا و زنده برای حضور گردشگران تبدیل کند.
از سوی دیگر، قرار گرفتن این بنا در کنار عمارت مفخم، امکان شکلگیری یک مجموعه گردشگری کامل را فراهم کرده است؛ مجموعهای که اگر با خدمات مناسب، راهنمایان گردشگری، معرفی چندزبانه و تبلیغات گسترده همراه شود، میتواند سهم قابل توجهی در افزایش ماندگاری مسافران در بجنورد داشته باشد.
میراثی که باید بیشتر دیده شود
آینهخانه مفخم تنها یک ساختمان تاریخی نیست؛ این بنا شناسنامه معماری قاجار در خراسان شمالی و نمادی از هویت تاریخی مردم این دیار است. حفاظت از این اثر، معرفی هرچه بیشتر آن در سطح ملی و بینالمللی و استفاده از ظرفیتهای آن برای توسعه گردشگری فرهنگی، میتواند نقشی مؤثر در رونق اقتصاد گردشگری استان ایفا کند.
بیتردید هر گردشگری که قدم به تالار آینه این بنای باشکوه میگذارد، نهتنها با معماری چشمنواز قاجاری روبهرو میشود، بلکه سفری کوتاه به تاریخ، فرهنگ و اصالت خراسان شمالی را تجربه میکند؛ تجربهای که آینهخانه مفخم را به یکی از ارزشمندترین جاذبههای گردشگری شرق ایران تبدیل کرده است.
