پشتبامهاي پايتخت سبز ميشوند
تهران امروز: تا زماني كه خودروها دود كنند، پالايشگاهها و كارخانههاي سيمان در اطراف شهر به فعاليت مشغول باشند، وضع تهران همين است و آلودگي هوا بيشتر ميشود و كمتر نخواهد شد. اما نميتوان بيكار نشست و منتظر ماند تا آلودگي هوا بر چنبره مشكلات پايتخت افزوده شود و ميزان خسارتهاي مالي و جاني پايتخت نشينان را افزايش دهد. اگر چه كه ايجاد فضاي سبز كاري است كه توسط مديريت شهري انجام ميشود و مشاركت مردمي در آن نياز به پيش فرضها و زيرساختهايي دارد اما مردم ميتوانند خودشان آستينها را بالا بزنند و براي كاهش آلودگي هوا در اجراي طرح فضاي سبز عمودي شهر مشاركت داشته باشند. در حال حاضر به گفته مديرعامل سازمان پاركها و فضاي سبز شهر تهران طرح فضاي سبز عمودي شهر به شكل پايلوت در 50 ساختمان تهران انجام شده و نتايج آن حكايت از كاهش آلودگي هوا در اطراف اين فضاهاي سبز دارد و شهرداري براي ادامه اين راه نيازمند همكاري و مشاركت مردم است.
مديريت شهري به دنبال فضاي سبز عمودي
بسياري از مناطق تهران به دليل بافت فشرده مسكوني توانايي پذيرفتن فضاي سبز شهري را ندارند و اگر چه كه مديريت شهري در حال خريد و آزاد سازي زمين براي ايجاد پارك و بوستانهاي محلي است اما ضروري بودن موضوع افزايش سرانه سبز شهري باعث شده كه راهكار استفاده از فضاي سبز عمودي به صورت يك طرح جدي در مديريت شهري و بخصوص در سازمان پاركها و فضاي سبز شهر تهران مطرح شود. علي محمد مختاري مديرعامل اين سازمان درباره محدوديتهاي ايجاد فضاي سبز در قلب تهران كه محدوده آلوده شهر نيز هست اينگونه توضيح ميدهد: ما در بعضي مناطق شهر تهران بافت مسكوني فشرده داريم و از سوي ديگر با كمبود زمين براي توسعه فضاي سبز مواجه هستيم كه خود اين امر ضرورت اجراي طرح فضاي سبز عمودي را در تهران افزايش ميدهد. به گفته او براي توسعه فضاي سبز بايد زمينهاي بلامعارض وجود داشته باشد، تا بتوان سرانههاي فضاي سبز را در هر محله و ناحيه تامين كرد، اما در برخي مناطق مانند منطقههاي 7، 10، 11و 17 به دليل وجود بافت فشرده مسكوني، سرانه فضاي سبز به حد استاندارد نرسيده و پايين است. با در نظر گرفتن چنين مشكلاتي است كه سازمان پاركها و فضاي سبز از چند سال پيش و بر اساس دستور شهردار تهران تصميم گرفته است از فضاهاي بدون استفاده كه در حقيقت نما و پشت بامهاي ساختمانها را شامل ميشود براي توسعه فضاي سبز به شكل عمودي استفاده كند و در اين راستا براساس نظر شوراي شهر ستادي هم براي كار كارشناسي در اين زمينه تشكيل شده است. بر اساس مطالعات انجام شده اگر ساختمان بخواهد از طرح فضاي سبز عمودي استفاده كند بايد قدمت ساختمان و نوع مصالح به كار رفته در آن از نظر استحكام مورد تاييد قرار بگيرند و از اين رهگذر بخشي از ساختمانهاي تهران اين قابليت را ندارند با اين همه سازمان پاركها اين طرح را در 50 ساختمان 22 منطقه شهر، به صورت پايلوت انجام داده است تا در اين زمينه فرهنگ سازي لازم انجام شود.
فضاي سبز عمودي و شهروندان
محور اصلي توسعه پايدار شهري رجوع و بهره گيري از معماري سبز يا همان معماري محيط زيستي است، اين در حالي است كه در بسياري از شهرهاي ساخته شده به دست انسان توانايي تغيير ساختاري و بنيادين وجود ندارد و نميتوان به اصطلاح معروف كل شهر را نابود كرد و آن را بر اساس معماري محيط زيستي دوباره بنا كرد. اما معماران و شهرسازاني هستند كه ميگويند: ميتوان با اضافه كردن فضاهاي الحاقي به بناها زمينه ساز افزايش سطح فضاي سبز شهري به عنوان يكي از مولفههاي معماري محيط زيستي شد. نكته اساسي اينجاست كه نبايد معماري سبز را با گل آرايي و باغچه داري در پشت بامها و نماي ساختمانها اشتباه گرفت. ايجاد فضاي سبز در بخشهاي ياد شده تنها باعث ميشود كه سرانه فضاي سبز شهري بيشتر شده و اين شايد تنها سپر تهرانيها براي مقابله با شرايط بد آب و هوايي پايتخت باشد. با اين حساب اگر علاقهمند به ايجاد چنين فضايي در آپارتمان خود شده ايد بد نيست اين چند نكته را هم بدانيد:
بامهاي سبز مزاياي فراواني دارند كه ميتوان به كاهش سرازير شدن سيلاب شهري، تميز نگه داشتن هوا و جلوگيري از انتشار ذرات معلق در هوا، كاهش تاثير جزيره حرارتي شهرها از طريق سرد كردن بخار هواي محيط، فراهم آوردن محيط آرام براي پرندگان و جانوران، بهبود كارايي انرژي ساختمان ها، فراهم آوردن امكانات محدود براي كشاورزي شهري و كاشت گياهان دارويي و... اشاره كرد. اين در حالي است كه تمام مزاياي بامهاي سبز در گروي اجراي مناسب آن، انتخاب مكان مناسب و مشاركت گروهي همسايگان است. در حال حاضر بسياري از شركتهاي غير مجاز با تبليغات، خود را در اين امر متخصص ميدانند اما واقعيت اين است كه اين دانش نوپا در ايران هنوز به مرحله تخصص نرسيده و تنها كارشناساني از بخشهايي چون، محيط زيست، كشاورزي، معماري و شهرسازي در آن فعاليت ميكنند.
در حالي كه ايجاد يك باغچه پشت بامي نيازمند تيمي متشكل از تمام اين شاخه هاست. انتخاب يك ساختمان مناسب، نوع كاشت گياهان، گياهان انتخاب شده، نوع رسيدگي به گياهان از نظر آب، خاك و كود، نحوه مراقبت از باغچه در طول سال و بررسي ميزان تاثير وزن باغچه بر كل وزن ساختمان از مواردي است كه بايد حتما در ايجاد چنين باغچههايي مد نظر افراد قرار بگيرد. در حال حاضر گياهاني كه ميتوان در فضاي سبز بامهاي تهران مورد استفاده قرار داد به دليل
آلودگي هوا و غالب بوده پديده وارونگي هوا در نقاط مرتفع شهر كم هستند اما بهطور معمول ميتوان از چندين گياه نام آشنا و گلهاي زيبا استفاده كرد. ژوژه، شمعداني، گل مبارك مه به آن علف مريم هم ميگويند، گل انگشتانه، گل مرواريد عطري، تاج الملوك، آرابيس يا سبد نقرهاي، كروپسيس، گل گندم، آرمريا، رعناي زيبا، برونرا، گل اختر، شب بوي زرد، اوبري تا، بگونياي دائم گل، برژنيا، بومادران، گل كاغذي، گل سرخ و استيلب گلهايي هستند كه در بيشتر موارد توانايي ماقبله با شرايط بد آب و هوايي در تهران را دارند و ميتوانند در بيشتر ماههاي سال با طراوت و پر گل باشند.
