افکار عمومی و قدرت مانور دیپلماسی
مذاکره در زمان جنگ، چیزی جز ادامه میدان نبرد در عرصه دیپلماسی نیست. موفقیت در این عرصه به عوامل متعددی وابسته است: شرایط میدان جنگ، تابآوری اقتصادی، انسجام سیاسی و مهمتر از همه، پشتیبانی مردمی. حضور بیش از ۳۱ میلیون نفر در پویش «جانفدا» نشان داد که ملت ایران در این جنگ تنها نیست.
برخی مواضع شتابزده و هیجانی در فضای داخلی، پیام اختلاف را به بیرون مخابره میکند. این کار، قدرت مانور تیم مذاکرهکننده را کاهش میدهد. در شرایط جنگی، انسجام داخلی مهمترین پشتوانه دیپلماسی است؛ هر صدایی که این تصویر از همگرایی را مخدوش کند، عملاً به نفع دشمن عمل کرده است.
هرچه رفتار یک طرف در مذاکرات پیشبینیپذیرتر باشد، قدرت چانهزنی او محدودتر میشود. وقتی فضای داخلی هرگونه انعطاف تاکتیکی را با واکنش تند مواجه کند، عملاً دامنه انتخاب سیاستمداران تنگ میشود. این یعنی «خودتحریمی راهبردی»؛ محدودیتی که نه از سوی دشمن، بلکه از درون خودمان ایجاد میشود.
درست مانند میدان نبرد که فرمانده جزئیات عملیات را فاش نمیکند، در دیپلماسی نیز آشکارسازی محاسبات، خطقرمزهای غیراعلامی و سناریوهای مذاکراتی، توان مانور را از بین میبرد. افشای اطلاعات نظامی قدرت سخت را کم میکند؛ باز کردن ابعاد دیپلماسی در معرض دید عموم نیز قدرت نرم مذاکرهکنندگان را تضعیف میکند.
در شرایطی که ترامپ نیازمند یک پنجره خروج از بحران است و ایران قصد اعطای امتیاز راهبردی ندارد، «ابهام سازنده» ابزار هوشمندانهای است. این رویکرد به طرف مقابل اجازه میدهد بدون دریافت امتیاز واقعی، شکست خود را برای افکار عمومیاش توجیه کند. در عین حال، ایران اصول خود را حفظ کرده و قدرت مانور دیپلماتیکش دست نخورده باقی میماند.
بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهشهای مجلس
