دانشگاه جامع علمی کاربردی، دانشگاهی برای مقاصد خاص!/رسالت ما تربیت نیروی متخصص است/از بازنگری خجالت نمی‌کشیم

دانشگاه جامع علمی کاربردی سال‌هاست که به عنوان متولی اصلی آموزش‌های مهارتی در کشور شناخته می‌شود؛ اما در سال‌های اخیر، پرسش‌های متعددی درباره کیفیت آموزش، اعتبار مدرک فارغ‌التحصیلان و فاصله گرفتن احتمالی از مأموریت اولیه آن مطرح شده است.

به گزارش تابناک، پایگاه خبری تحلیلی تابناک درباره تأثیرات جنگ اخیر بر دانشجویان و کلیت دانشگاه با دکتر محمدعلی اکبری، رئیس دانشگاه جامع علمی کاربردی به گفتگو پرداخته که در این گفت‌وگو دکتر اکبری ضمن دفاع از ویژگی‌های برتری دانشگاه جامع علمی کاربردی نسبت به سایر دانشگاه‌ها به موضوعاتی همچون تمرکز بر مهارت‌محوری، انعطاف‌پذیری نظام آموزشی، هزینه‌ها، بازنگری مداوم برنامه‌ها و جایگاه این دانشگاه در اشتغال فارغ‌التحصیلان پاسخ داد.

گفتگوی تابناک با رئیس دانشگاه جامع علمی کاربردی را در ادامه ببنیید و بخوانید:

تابناک: آیا خود شما حاضرید فرزندتان را برای یادگیری یک مهارت تخصصی به دانشگاه جامع علمی کاربردی بفرستید؟ یا ترجیح می‌دهید او را در یک دوره آموزشی آنلاین خارجی یا یک دوره تخصصی خصوصی آموزشگاهی ثبت نام کنید؟ 

طبیعتاً اگر با چنین سؤالی مواجه شوم، فرزندم را به یک مرکز خوب علمی کاربردی می‌فرستم. برای آن‌که نظر خود را بیشتر تبیین کنم، توضیح می‌دهم: اگر نمی‌گفتید «یک دوره تخصصی»، ممکن بود پاسخ دیگری بدهم. زیرا ما قرار است با مردم روراست و صادقانه صحبت کنیم. ببینید، دانشگاه‌ها در ایران اهداف متفاوتی برای تأسیس داشته‌اند. اگر کسی قرار است محقق شود، اگر کسی پژوهشگر شود، اگر کسی قرار است دانشمند شود، اگر کسی قرار است به تحصیلات عالیه بپردازد، چه فرزند خودم باشد و چه فرزند شما توصیه نخواهم کرد. اما اگر کسی قرار است مهارت بیاموزد، اگر کسی قرار است در زمان کوتاهی از تحصیل به شغل برسد، حتماً توصیه می‌کنم.

ما در دانشگاه جامع علمی کاربردی، مأموریت خود را انجام می‌دهیم و برابر آن مأموریت حاضریم پاسخگو باشیم و حاضریم با همان مأموریت ارزیابی شویم. خوشحالم که در دانشگاه جامع علمی کاربردی، متناسب با آن وظیفه، مهارت‌هایی آموخته می‌شود که با ضرس‌قاطع می‌گویم دانش‌آموختگان دانشگاه‌های دیگر که مدرک تحصیلی دارند، برای کاردانی، برای کارشناسی یا برای یک دوره پودمانی، همین الان کاربردی درس می‌خوانند. بنابراین برای یادگیری یک مهارت، مناسب‌ترین و ایمن‌ترین جا همین‌جاست و مایلم خادم‌شان باشم.

تابناک: دانشگاه جامع علمی کاربردی در سایت جهانی رتبه ۹۲ جهان را دارد و در داخل کشور نیز جزو رتبه‌های برتر محسوب می‌شود. آیا این کمیت موجود کافی است یا اینکه شما می‌خواهید بر کیفیت بیشتر مانور دهید؟ همچنین ادعایی که دانشگاه علمی کاربردی دارد و می‌تواند بر آن پای بفشارد، از دیدگاه شما چیست؟

رتبه همیشه بر اساس یک شاخص ارزیابی می‌شود. بله، یکی از نگرانی‌هایی که دارم این است که وقتی افراد در مورد دانشگاه‌ها صحبت می‌کنند، تصور کنند همه دانشگاه‌ها مانند یکدیگر هستند و سپس همه آن‌ها قابل مقایسه با یکدیگرند. درخواست من این است که در رسانه وزین شما این نکته را بیان کنم: ما یک دانشگاه نیستیم، بلکه یک زیرنظام متشکل از ۵۰۰ دانشگاه هستیم. بنابراین طبیعی است که در بعضی شاخص‌ها رتبه نداشته باشیم و در بعضی شاخص‌ها رتبه داشته باشیم. ما از نظر تعداد دانشجو، ابر دانشگاهی هستیم که هیچ دانشگاه دیگری نمی‌تواند بگوید من ۲۶۰ هزار دانشجو دارم. از طرف دیگر، دانشگاهی هستیم برای مقاصد خاص. اگر قرار باشد سیاست‌ها را تبیین کنم، ما دنبال توسعه مهارت هستیم. ادعای ما این است که دانشگاه اول از نظر اشتغال فارغ‌التحصیلان هستیم. کماکان دوست دارم این جایگاه را حفظ کنم، تا اینکه جایگاه رتبه اول در تولید مقاله علمی را داشته باشم. آن شغل من نیست، برنامه من هم نیست و هدف من هم نیست. بنابراین ما دنبال مهارت‌های معطوف به شغل هستیم.

تابناک: گفتید در دانشگاه جامع علمی کاربردی دنبال مهارت هستید. اکنون در مدارس بر مهارت به جای تحصیلات تأکید می‌کنند؛ یعنی بیشتر کودکان را به سمت امور مهارتی و هنری ترغیب می‌کنند. نظر شما در این بازنگری چیست؟ آیا فکر می‌کنید در آینده شاید نتوانید این کودکان را آن‌گونه که باید راضی نگه دارید؟ همین کودکان که چند سال دیگر دانشجویان کشور خواهند شد؟

برای بنده که می‌خواهم دانشگاه‌محور باشم، باید هر روز به جامعه نگاه و متناسب با آن بازنگری کنم. ما از بازنگری خجالت نمی‌کشیم و بازنگری را وظیفه خود می‌دانیم. بله، درست است. ما چرا دانشگاه را مهارتی می‌نامیم؟ برای اینکه درس، کار و زمان ما برای درس و کاربینی است و غیر از این نیست. برای اینکه نوع آموزش متفاوتی ارائه می‌دهیم. به همین دلیل در دانشگاه ما یکی از واحدهای فعال، دفتر مطالعات بازار است.

ما خودمان هر سال بازنگری می‌کنیم و بر اساس انتخاب رشته دانشجویان ممکن است رشته تحصیلی را تعطیل کنیم و بر اساس مطالعات بازار ممکن است رشته جدیدی را نیز دایر کنیم. دانش‌آموزی که امروز فارغ‌التحصیل می‌شود با دانشجویی که پنج سال پیش فارغ‌التحصیل شده، تفاوت دارد و انتظارات متفاوتی دارد. به همین جهت، بازنگری رشته‌ها، تغییر سرفصل‌ها و ایجاد رشته جدید و حذف رشته قدیمی در دانشگاه جامع علمی کاربردی، یک روند عادی محسوب می‌شود، نه یک ضعف.

تابناک: اتفاقی که جدیداً در دنیا در حال رخ دادن است، استفاده از نشانه‌های دیجیتال (دیجیتال بج) است که می‌تواند جایگزین مدرک‌های بلندمدت مهارتی شود. آیا شما جسارت تغییر نظام علمی کاربردی را با نظام نشانه‌های مهارتی دارید و اصلاً روی این موضوع کار شده است؟

ما در حوزه معاونت آموزشی دو مدیریت داریم. یکی مدیریت امور آموزشی است که مانند سایر رشته‌های کاردانی و کارشناسی یا به عبارتی حوزه مقطع‌دار ما محسوب می‌شود و مدیریت دیگر، هم‌تراز با آن، مدیریت آموزش‌های کوتاه‌مدت است که شامل دوره‌های پودمانی و دوره‌های تک‌درس می‌شود. این جسارت حقیقتاً به نام من تمام نمی‌شود؛ قبل از من، عزیزانی این مسیر را آغاز کردند اما بنده با توجه به اینکه آن را قبول دارم، ادامه می‌دهم. نکته جالب توجه اینکه فرمودید همان سؤال اول: همین الان بسیاری از دوره‌های ما با توجه به اینکه تعداد زیادی از مراکز ما در حوزه فرهنگ، هنر، بازیگری، موسیقی و غیره فعالیت دارند، کاری را انجام می‌دهیم که ما را از هر دانشگاه دیگری متفاوت می‌کند.

برنامه‌ریزی ما صرفاً آکادمیک نیست بلکه برنامه‌ریزی تعاملی داریم. برنامه‌ریزی تعاملی به این معناست که خبرگان صنعت برنامه را می‌نویسند و سپس اساتید دانشگاهی آن را در قالب مناسب درمی‌آورند. در شورای برنامه‌ریزی ما، هم استاد تمام دانشگاه حضور دارد و هم کارشناس خبره‌ای که متخصص آن حوزه است. این یکی از تفاوت‌های مهم ماست. هیچ دانشگاهی نمی‌تواند فردی با مدرک غیرآکادمیک را به عنوان استاد دانشگاه بپذیرد، اما ما این کار را انجام می‌دهیم. چرا؟ زیرا معتقدیم که برای مثال در حرفه شما، ممکن است بعضی از همکارانتان، مانند یک خبرنگار پیشکسوت، مدرک تحصیلی بالایی هم نداشته باشند اما از نظر ما صلاحیت حضور در کلاس را دارد؛ البته مشروط بر اینکه از فرایند مصاحبه ما عبور کند و ما با افتخار در خدمت‌شان خواهیم بود. به همین خاطر در دانشگاه جامع علمی کاربردی متناسب با اینکه هم‌ دوره‌های مقطع‌دار داریم و هم دوره‌های پودمانی، هم استاد دارای سواد آکادمیک داریم و هم استادی که فرد با تجربه و اهل فن است.

تابناک: فاصله رتبه‌های برتر کنکورهای سراسری با دانشجویان دانشگاه جامع علمی کاربردی که سطح علمی‌شان بسیار بالاست، از دیدگاه شما چقدر است؟ منظور از نظر سطح علمی و سواد آن‌هاست؟

ما به صراحت اعلام می‌کنیم که تمایل داریم فارغ‌التحصیلان ما نهایتاً یا در دوره کاردانی به عنوان تکنیسین آچار به دست یا در دوره کارشناسی به عنوان مهندس حرفه‌ای به سمت بازار کار بروند. راستش را بخواهید، خودمان نیز همین هدف را دنبال می‌کنیم. اما از طرف دیگر، سؤالی مطرح شد که فارغ‌التحصیلان دانشگاه جامع علمی کاربردی تا چه اندازه می‌توانند با افتخار در ادامه تحصیل موفق باشند. گرچه این یک هدف اصلی برای دانشگاه جامع علمی کاربردی نیست، سال گذشته ۷۰۰۰ دانشجوی دانشگاه جامع علمی کاربردی در دوره کارشناسی ارشد در بهترین دانشگاه‌های ایران قبول شدند. این آمار نشان می‌دهد که هر چند ما دنبال این هستیم که دانشجویان به بازار کار وارد شوند، ولی واقعیت این است که خود مهارت به فرد توانمندی می‌دهد و خودباوری ایجاد می‌کند. این افراد در عین حال که مهارت‌های عملی دارند، از دانش آکادمیک نیز برخوردارند؛ بنابراین طبیعی است که به سطوح بالاتر نیز فکر کنند.

امروز در بهترین دانشگاه‌های کشور و در همه دانشگاه‌های سطح یک تهران، دانشجویان پذیرفته‌شده از دانشگاه جامع علمی کاربردی داریم. دلیل آن این است که این افراد علاوه بر دانش آکادمیک، به واسطه نوع آموزش ما تجربه واقعی از حرفه خود نیز دارند و طبیعتاً بهتر ظاهر می‌شوند. رسالت دانشگاه جامع علمی کاربردی، تربیت نیروی متخصص است و دانشجویانی را فارغ‌التحصیل می‌کند که طبیعتاً مهارت‌ها و کارهای فنی و عملی آن‌ها بسیار بهتر از کسانی است که بیشتر دروس تخصصی یا تئوری را می‌گذرانند. کار آن‌ها عملاً عملی است.

تابناک: چرا بر دو تا چهار سال اصرار دارید که این مقدار زمان برای یادگیری مهارت تخصصی باشد، در حالی که همان مهارت را می‌توانند بیرون از دانشگاه در دوره‌ای شش‌ماهه با ده تا بیست درصد همان شهریه دانشگاه بگذرانند؟

این افراد می‌خواهند در سیستم ایرانی کار کنند. در کدام اداره حاضرند نظام حقوق ما مبتنی بر مدرک آکادمیک باشد یا خیر؟ آیا در نظام اداری همین الان در ادارات، پرسیده می‌شود که چه کسی بیشتر بلد است یا گفته می‌شود لیسانس، فوق‌لیسانس، دکترا؟ در واقع مبنای حقوق، مدرک تحصیلی است. ما مجبوریم برای اینکه حق این افراد ضایع نشود، بحث مقطع‌دار را داشته باشیم. اما در عین حال، آن بخشی که عرض کردم، دوره‌های پودمانی بدون مقطع و دارای مدرک یا سرتیفیکیت خاص خود است. اکثر افرادی که می‌خواهند در بخش خصوصی کار کنند، اکثر افرادی که می‌خواهند خوداشتغالی داشته باشند و اکثر افرادی که مهارت برای خود می‌آموزند، نیازی به مدرک تحصیلی ندارند. همین الان پزشکانی داریم که در مراکز فرهنگ و هنر و موسیقی برای خودشان دوره می‌بینند. آن‌ها نیازی به مدرک تحصیلی ندارند و در دوره پودمانی شرکت می‌کنند. صنف آرایشگران نیز می‌آیند و یک دوره آرایشگری را می‌گذرانند چون قصد استخدام با آن مدرک را ندارند، به دوره پودمانی مراجعه می‌کنند. اما کسی که می‌خواهد از مزایای مدرک برای ارتقا استفاده کند، از دوره مقطع‌دار بهره می‌گیرد.

به نظرم این انعطاف‌پذیری یکی از ویژگی‌های بارز و برگ برنده دانشگاه جامع علمی کاربردی است. اگر دقت بفرمایید، دوره‌های کوتاه‌مدت ما با استقبال ویژه‌ای روبرو می‌شود. چرا؟ برای نمونه فردی می‌آید که لیسانس کامپیوتر عمومی دارد و حالا می‌خواهد امنیت شبکه یاد بگیرد یا اپلیکیشن تولید کند. او در یک دوره کوتاه‌مدت شرکت می‌کند، با همان مدرک لیسانس استخدام می‌شود و با تخصص جدید کار انجام می‌دهد. این ویژگی ما را از هر دانشگاه دیگری متمایز می‌سازد.

سرانه هزینه‌ای که برای دانشگاه انجام می‌شود، بخش کمی از آن از دولت دریافت می‌کنیم و آن هم برای فعالیت‌های ستادی است. آمار را ممکن است باور نکنید، اما سال ۱۴۰۴، سه میلیون تومان از دولت دریافت می‌کنیم. از این مبلغ یک میلیون و سیصد هزار تومان از دولت و یک میلیون و هفتصد هزار تومان آن از جمع شهریه‌ها تأمین می‌شود. یعنی برای این عدد کسی ممکن است باور نکند. برای همین با افتخار می‌گویم که دانشگاه جامع علمی کاربردی ارزان‌ترین سیستم آموزشی ایران است. ایران با افتخار از این سیستم پشتیبانی می‌کند. از طرف دیگر، چون مراکز ما شهریه دریافت می‌کنند که پایین‌ترین سرانه تحصیلی در آموزش عالی کشور متعلق به دانشگاه جامع علمی کاربردی است. همه را ببینید و هزینه را بررسی کنید. بنابراین هزینه‌ای که دانشگاه جامع علمی کاربردی دریافت می‌کند، یعنی کل پولی که در سال گذشته گرفته، به اندازه یک دانشگاه با ۲۵۰۰ نفر دانشجو بیشتر نبوده است. کل پولی که دولت به دانشگاه جامع علمی کاربردی داده، به اندازه بودجه یک دانشگاه دولتی با ۲۵۰۰ نفر دانشجو بوده است. این سیستم یکی از افتخارات آموزش عالی ایران است. بخشی که از دولت دریافت می‌کنیم نیز صرفاً برای فعالیت‌های ستادی و نظارت ملی است.

ما دانشگاهی هستیم که در سراسر کشور، در اکثر شهرستان‌های ایران مرکز داریم. دانشگاهی که دم‌دست مردم است، دانشجوی ما بومی است و دانشجو در محل زندگی خود تحصیل می‌کند. به جای اینکه مردم را به نزدیکی دانشگاه بیاوریم، دانشگاه را نزدیک مردم برده‌ایم. از این جهت، این سیستم چابک، این سیستم منعطف و این سیستم بسیار کم‌هزینه است. میزان هزینه‌ای که از دانشجویان دریافت می‌کنیم، طبیعتاً متناسب با تعداد واحدهای درسی آن‌هاست، ولی کماکان حواس ما هست که حتی اگر قرار باشد شهریه‌ای اضافه داشته باشیم، همچنان مایلیم پایین‌ترین شهریه را در میان دانشگاه‌های کشور داشته باشیم.

گفتگو: مهتاب بهرامی آسترکی