اعتراض سرپرستان خانوار به تغییر ناگهانی دهک‌ها/ خطای آماری یا سیاست پنهان وزارت رفاه؟

در روزهایی که دولت اجرای مرحله دوم طرح کالابرگ الکترونیکی را آغاز کرده، بخشی از جامعه هدف این سیاست حمایتی نه‌تنها احساس حمایت نمی‌کند، بلکه با نوعی سردرگمی و شوک مواجه شده است؛ شوکی که ریشه آن به تغییر ناگهانی دهک‌های درآمدی بازمی‌گردد، بی‌آنکه توضیح روشنی به مردم داده شده باشد.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک، تاکنون دو مرحله از چهار مرحله طرح کالابرگ الکترونیکی به اجرا درآمده است. بر اساس اعلام رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، مرحله دوم این طرح از روز چهارشنبه ۱۵ بهمن‌ماه کلید خورد و دهک‌های چهارم تا هفتم از روز ۲۰ بهمن و سایر خانوارها نیز از ۲۵ بهمن‌ماه امکان استفاده از اعتبار کالابرگ خود را پیدا کردند. اما حالا آنچه در عمل رخ داده، فاصله‌ای معنادار با آن چیزی دارد که روی کاغذ و در اطلاعیه‌های رسمی وعده داده شده بود.

بسیاری از سرپرستان خانوار که در مرحله نخست، مطابق دهک‌بندی اعلامی وزارت رفاه، در موعد مقرر به فروشگاه‌ها مراجعه و از اعتبار کالابرگ استفاده کرده بودند، در مرحله دوم نیز با همین فرض و با این تصور که تغییری در وضعیت دهک درآمدی آن‌ها ایجاد نشده، راهی فروشگاه‌ها شدند. اما در کمال ناباوری، هنگام استفاده از اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ، با پیام «عدم امکان استفاده» مواجه شدند.

یکی از شهروندان در گفت‌وگو با تابناک می‌گوید: «در مرحله اول در دهک ششم قرار داشتیم. طبق اعلام وزارت رفاه، روز ۲۰ بهمن برای خرید به فروشگاه مراجعه کردم، اما گفتند اعتبار به ما تعلق نمی‌گیرد. بعد که سامانه را بررسی کردم، دیدم در کمتر از یک ماه، دهک خانوار ما از ۶ به ۹ تغییر کرده است!» وی با تأکید بر اینکه در این فاصله زمانی کوتاه هیچ تغییری در وضعیت شغلی، درآمدی یا دارایی خانواده‌اش رخ نداده، می‌پرسد: «چطور ممکن است یک خانوار در عرض چند هفته، آن هم بدون هیچ تغییر اقتصادی ملموس، سه دهک بالاتر برود؟»

این گلایه محدود به یک مورد یا یک شهر خاص نیست. پیام‌های رسیده از مخاطبان تابناک نشان می‌دهد که تعداد قابل توجهی از سرپرستان خانوار با تجربه‌ای مشابه روبه‌رو شده‌اند؛ تجربه‌ای که در آن، دهک درآمدی آن‌ها بی‌سروصدا تغییر کرده است!

این در حالی است که دهک‌بندی، مبنای اصلی سیاست‌های حمایتی دولت است و هرگونه خطا، ناپایداری یا تغییر ناگهانی در آن، مستقیماً معیشت خانوارها را هدف می‌گیرد.

آنچه امروز به‌روشنی دیده می‌شود، سردرگمی هزاران خانوار است که بر اساس دهک‌بندی‌های قبلی برای خرید برنامه‌ریزی کرده بودند، اما ناگهان خود را در دهک های بالاتر دیده اند! این وضعیت نه‌تنها اعتماد عمومی به سیاست‌های حمایتی را تضعیف می‌کند، بلکه این پرسش جدی را پیش می‌کشد که:

• دهک‌بندی‌های وزارت رفاه بر اساس کدام داده‌ها و با چه فاصله زمانی به‌روزرسانی می‌شوند؟ هفتگی و ماهانه است؟
• آیا خطاهای سیستمی یا ناهماهنگی بین پایگاه‌های اطلاعاتی وجود دارد؟
• چرا تغییر دهک‌ها بدون اطلاع‌رسانی قبلی به خانوارها اعمال می‌شود؟
• و مهم‌تر از همه، سازوکار اعتراض و بازبینی برای خانوارهایی که خود را ناعادلانه حذف‌شده می بینند، چیست؟

همچنین نکته قابل تأمل آن است که حتی در سطح حاکمیت نیز نسبت به سازوکار فعلی دهک‌بندی‌ها انتقادهایی مطرح شده است. در روزهای اخیر، رئیس مجلس شورای اسلامی به‌صراحت از وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره شیوه دهک‌بندی خانوارها انتقاد کرده و خواستار بازنگری در این رویه شده است.