تابناک گزارش میدهد
آغاز رسمی «کریدور ترامپ» با اعلام نخست وزیر ارمنستان؛ سهم «صفر» ایران از زنگزور
اعلام آغاز رسمی پروژه «مسیر ترامپ» از سوی نخستوزیر ارمنستان، در حالی است که ایران سهمی از معادلات جدید قفقاز جنوبی ندارد.

به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، اظهارات اخیر نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان درباره آغاز رسمی پروژه «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» (TRIPP ، نشانهای از ورود توافق واشنگتن به مرحله اجرایی است.
پاشینیان در جریان گفتوگو با رو لبردیان، معاون رئیس شرکت انویدیا، اعلام کرد که ارمنستان قصد دارد بهصورت رسمی آغاز این پروژه را اعلام کند.
او همچنین از برنامه ایروان برای اتصال شبکه برق این کشور به جمهوری آذربایجان و ترکیه خبر داد؛ موضوعی که ابعاد پروژه را فراتر از ایجاد یک مسیر حملونقل و ترانزیتی نشان میدهد.
به گفته نخستوزیر ارمنستان، این کشور هماکنون از طریق شبکه برق به گرجستان و ایران متصل است و در حال سرمایهگذاری برای افزایش کارآمدی انتقال برق است.
با این حال، نکته قابل تأمل آن است که در چشمانداز جدید ایروان، توسعه ارتباطات انرژی با ترکیه و جمهوری آذربایجان نیز جایگاه ویژهای پیدا کرده است؛ دو کشوری که تا پیش از این، به دلایل سیاسی و امنیتی، روابط ارمنستان با آنها با محدودیتهای جدی مواجه بود.
پروژهای فراتر از یک کریدور حملونقلی
پروژه TRIPP در چارچوب توافقی شکل گرفت که ۸ اوت ۲۰۲۵ در واشنگتن و با حضور دونالد ترامپ، «الهام علیاف» رئیس جمهور آذربایجان و «نیکول پاشینیان» نخست وزیر ارمنستان اعلام شد.
بر اساس این توافق، ارتباط زمینی میان جمهوری آذربایجان و منطقه نخجوان از طریق استان سیونیک ارمنستان برقرار خواهد شد.
این مسیر علاوه بر جاده و راهآهن، ظرفیت ایجاد خطوط انتقال انرژی، ارتباطات مخابراتی و زیرساختهای اقتصادی را نیز دارد.
اهمیت این پروژه برای آمریکا صرفاً اقتصادی نیست و واشنگتن با ورود مستقیم به معادلات ارتباطی قفقاز جنوبی، عملاً در حال تثبیت جایگاه خود در منطقهای است که طی دهههای گذشته روسیه بازیگر اصلی آن محسوب میشد.
از سوی دیگر، ترکیه و جمهوری آذربایجان نیز با اتصال مستقیمتر به یکدیگر، میتوانند ظرفیتهای ترانزیتی و اقتصادی خود را افزایش دهند.
تحولات هفتههای اخیر نیز نشان میدهد که این توافق از مرحله اعلام سیاسی عبور کرده است. در هفتم نوامبر ۲۰۲۶، آمریکا، ارمنستان و جمهوری آذربایجان گروههای فنی سهجانبهای را برای پیشبرد پروژه تشکیل دادند.
نخستین گروهها بر حملونقل و انتقال برق متمرکز هستند. همچنین پارلمان ارمنستان در اکتبر توافق چارچوب همکاری با آمریکا را تصویب کرد.
بر اساس ساختار اعلامشده، شرکت توسعهدهنده پروژه برای ۴۹ سال با سهم ۷۴ درصدی آمریکا و ۲۶ درصدی ارمنستان فعالیت خواهد کرد.
این موضوع نشان میدهد که واشنگتن نهتنها در سطح سیاسی، بلکه در ساختار اقتصادی و مدیریتی این طرح نیز حضور پررنگی خواهد داشت.
ایران؛ همسایه متصل، اما غایب از معادله جدید
اما در این میان، جایگاه ایران قابل تأمل است. پاشینیان در اظهارات خود از اتصال شبکه برق ارمنستان به ایران و گرجستان نام برد، اما وقتی از برنامههای توسعهای جدید سخن گفت، ترکیه و جمهوری آذربایجان را بهعنوان مقاصد اتصال بعدی شبکه برق ارمنستان معرفی کرد.
به بیان دیگر، ایران در وضع موجود یکی از طرفهای ارتباط انرژی ارمنستان است، اما در طراحی و مدیریت پروژه جدید TRIPP جایگاهی ندارد.
اتصال موجود برق میان ایران و ارمنستان، بهخودیخود به معنای مشارکت تهران در پروژه جدید یا برخورداری از منافع اقتصادی آن نیست.
در حالی که آمریکا، ارمنستان و جمهوری آذربایجان برای تعیین جزئیات اجرایی، حملونقل و انتقال برق سازوکار مشترک تشکیل دادهاند، نام ایران در این ساختار سهجانبه دیده نمیشود.
از سوی دیگر، اتصال شبکههای برق ارمنستان به ترکیه و جمهوری آذربایجان میتواند به شکلگیری یک شبکه منطقهای جدید منجر شود که در آن، ظرفیت مبادلات انرژی میان سه کشور افزایش مییابد.
چنین وضعیتی میتواند فرصتهای اقتصادی و نقش ترانزیتی ایران را در آینده تحت فشار قرار دهد؛ بهویژه اگر زیرساختهای جدید بدون مشارکت تهران توسعه پیدا کنند.
تغییر موازنه به زیان موقعیت ترانزیتی ایران؟
یکی از نگرانیهای اصلی تهران، کاهش اهمیت مسیرهای ارتباطی ایران در صورت تکمیل پروژههای جایگزین در قفقاز جنوبی است.
ایران طی سالهای گذشته به دلیل بسته بودن مرزهای زمینی ارمنستان با ترکیه و جمهوری آذربایجان، از موقعیت مهمی برای ارتباط با نخجوان و انتقال کالا میان جمهوری آذربایجان و ترکیه برخوردار بود. اکنون با ایجاد مسیر مستقیم از خاک ارمنستان، بخشی از این مزیت جغرافیایی ممکن است تضعیف شود.
البته نباید تصور کرد که با اجرای TRIPP ، تمام ظرفیت ترانزیتی ایران از بین خواهد رفت. مسیرهای ایران همچنان برای ارتباط با خلیج فارس، دریای عمان و شبکه حملونقل شمال ـ جنوب اهمیت دارند.
اما مسئله اصلی این است که رقبای منطقهای ایران در حال ایجاد زیرساختهایی هستند که بدون نیاز به عبور از خاک ایران، امکان اتصال مستقیمتر به یکدیگر را فراهم میکنند.
در واقع، ایران در این پروژه نه سهامدار است، نه در ساختار تصمیمگیری حضور دارد و نه تاکنون سهم مشخصی از منافع اقتصادی و ترانزیتی آن برای تهران تعریف شده است.
حتی در بخش انتقال برق نیز اگرچه ارتباط موجود ایران و ارمنستان پابرجاست، برنامه اعلامشده ایروان برای توسعه شبکه با ترکیه و جمهوری آذربایجان، بدون اشاره به مشارکت ایران پیش میرود.
مرکز مطالعات کارنگی نیز پیشتر در بررسی پیامدهای ژئوپلیتیکی TRIPP تأکید کرده بود که یکی از نگرانیهای ایران، کاهش اهمیت مسیرهای ارتباطی خود با نخجوان و قفقاز جنوبی است؛ موضوعی که میتواند بر درآمدهای ترانزیتی و اهرمهای ژئوپلیتیکی تهران اثر بگذارد.
ایران چه چیزی به دست آورد؟
واقعیت این است که در معادله جدید قفقاز جنوبی، دستکم تا این مرحله، ایران دستاورد مشخصی از پروژه TRIPP نداشته است. در حالی که آمریکا با سهم ۷۴ درصدی در شرکت توسعهدهنده پروژه، ارمنستان با سهم ۲۶ درصدی و جمهوری آذربایجان با مشارکت مستقیم در مذاکرات فنی و زیرساختی، هرکدام جایگاهی در این معادله دارند، ایران صرفاً از بیرون نظارهگر روندی است که میتواند بر منافع بلندمدت آن تأثیر بگذارد.
این وضعیت بیش از هر چیز ضرورت بازنگری در دیپلماسی اقتصادی و ترانزیتی ایران در قفقاز جنوبی را نشان میدهد. تهران نمیتواند صرفاً با تأکید بر موقعیت جغرافیایی خود، انتظار داشته باشد که کشورهای منطقه برای استفاده از ظرفیتهای ایران صف بکشند.
در شرایطی که رقبای منطقهای با سرمایهگذاری، توافقهای چندجانبه و ایجاد زیرساختهای مشترک در حال تغییر نقشه ارتباطی منطقه هستند، ایران نیز باید برای حضور مؤثر در طرحهای اقتصادی و انرژی منطقه ابتکار عمل داشته باشد.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
در حق هر کسی خوبی کردیم با بدی جواب داد.
همه کشورها فقط منافع خودشون حفظ میکنند
ارمنستان کثیف
اونوقت ما با افغانستان هم تو ترانزیت مشکل داریم
بعد از جنگ ، انشاالله باید کلک الهام رو بکنیم
آقای پزشکیان چی شد ؟ چرا به آمریکا وهم پیمانش جمهوری آذربایجان میدان دادید وکنار کشیدید ؟!
قرار بود حتی با قدرت نظامی نگذاریم
کثیفتر از این الهام علیاف من تاحالا ندیدم. از روبه بو هم به ایران خنجر میزنه
اگر نظر بدهیم منتشر می کنید؟
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.