پاسخ ایران در خلیج فارس یک‌صحنه سینمایی نیست/جنگ روانی و نمایش ترس داخلی واشنگتن

به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، ناو آبراهام لینکلن می‌تواند وارد خلیج فارس شود، می‌تواند قدرت‌نمایی کند و حتی می‌تواند تهدید کند؛ اما خلیج فارس جایی نیست که ناو هواپیمابر تعیین‌کننده نهایی باشد. اینجا، جغرافیا، تجربه و اراده، وزن بیشتری از فولاد و عرشه دارند. و دقیقاً به همین دلیل است که هر بار نام این ناو بر زبان‌ها می‌افتد، بیش از آنکه نشانه آمادگی برای جنگ باشد، یادآور این‌حقیقت است که بازدارندگی هنوز کار می‌کند. 

همه پایگاه‌ها در منطقه خلیج فارس در صورت بروز جنگ زیر ضربه موشک می‌روند. به خاطر همین دستور تخلیه داده شده است. اکنون بیشتر نظامیان آمریکایی در هتل‌ها مستقر شده‌اند، در دوحه، امارات و بحرین. آنها از پایگاه‌ها خارج شده‌اند و بخشی از آنها به اروپا فرستاده شده‌اند.

سخنان پنجشنبه گذشته دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در خصوص اعزام یک ناوگان بزرگ به سمت ایران، بار دیگر نگرانی‌ها را در منطقه از وقوع یک درگیری احتمالی افزایش داد. این‌خبر در شرایطی منتشر می‌شود که شماری از شرکت‌های هواپیمایی اروپایی نیز پروازهای خود به منطقه را تا اطلاع ثانوی لغو کرده اند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در حدود یک هفته قبل دستور داد تا ابرناو آبراهام لینکلن از دریای چین جنوبی به حوزه استحفاظی سنتکام در غرب آسیا بیاید؛ پس از آن، بنگاه‌های تبلیغاتی استکبار، چنین تبلیغ کردند که حمله آمریکا به ایران، قریب‌الوقوع است؛ اما این حمله انجام نشد و به دلایلی نیز که در ذیل ذکر می‌شود انجام نخواهد شد.

تهدیدات رسانه‌ای و روانی روزهای اخیر بیشتر نشان‌دهنده تلاش برای ایجاد هراس در اذهان عمومی است تا بازتاب واقعیت نظامی. ایران با انبار موشکی قدرتمندی که تخمین زده می‌شود شامل هزاران موشک بالستیک و کروز با بردهای مختلف است، دیگر نیازی به ترس از حضور ناو هواپیمابرها در آب‌های منطقه ندارد.

نابودی ناوهای پرهزینه با هزینه‌ای کم

تحلیلگران نظامی معتقدند که استراتژی «مقاومت نامتقارن» که تحت رهبری شهید تهرانی مقدم شکل گرفت، امروز ایران را قادر ساخته تا با هزینه‌ای بسیار پایین‌تر از هزینه ساخت و نگهداری یک ناو هواپیمابر، توانایی مقابله با این غول‌های دریایی را داشته باشد. یک ناو هواپیمابر آمریکایی میلیاردها دلار هزینه دارد در حالی که موشک‌های ایرانی با هزینه‌ای کم می‌توانند تهدید جدی برای آن ایجاد کنند.

اگر آبراهام لینکلن وارد خلیج فارس شود، اولین واکنش ایران نه شلیک است و نه نمایش هیجانی؛ بلکه فعال شدن کامل شبکه پایش، رصد و کنترل منطقه است. ایران خلیج فارس را نه با یک چشم، بلکه با شبکه‌ای از حسگرها، دیده‌بانی ساحلی، شناورهای شناسایی، هواگردها و تجربه عملیاتی چند دهه‌ای می‌بیند. این مرحله، مرحله شناخت است؛ شناختی که برای طرف مقابل، خود به‌تنهایی یک عامل بازدارنده روانی محسوب می‌شود. (1)

نگرانی‌ها درباره ابعاد و گستره واکنش ایران ظاهراً نقش محوری در تصمیم‌گیری ترامپ داشته است. متحدان آمریکا در خلیج فارس که نگران آسیب‌پذیری خود در برابر حملات ایران بودند، از ترامپ خواستند فعلاً از حمله به ایران خودداری کند.

برخی گزارش‌ها حاکی است که ترامپ نمی‌خواهد وارد یک درگیری طولانی با ایران شود، در حالی که هنوز گزینه تغییر رژیم را مدنظر دارد. همزمان، در واشنگتن و تل‌آویو نگرانی‌هایی وجود دارد که دارایی‌های نظامی کافی برای مقابله با واکنش احتمالی ایران در منطقه فراهم نیست. (2)

نمایش قدرت در خلیج فارس

اگر آمریکا با چنین ناوی به ایران حمله کند، پاسخ ایران نه یک صحنه سینمایی لحظه‌ای، بلکه یک فرآیند فرسایشی خواهد بود؛ فرآیندی که هدفش تغییر رفتار دشمن است، نه صرفاً نمایش قدرت. این همان نقطه‌ای است که بسیاری از تحلیلگران غربی در آن دچار خطا می‌شوند: تصور می‌کنند جنگ، یک رویداد است؛ در حالی که برای ایران، جنگ یک روند است.

در خصوص وضعیت نیروهای آمریکایی در منطقه، هنوز ابهامات زیادی از جمله ترکیب دقیق نیروهای مستقر و نقش احتمالی اسرائیل و دیگر متحدان آمریکا در صورت تصمیم ترامپ به حمله باقی مانده است. آنچه مشخص است این است که پیش از آغاز اعتراضات، آمریکا علاوه بر توانمندی‌های نظامی موجود، تعداد محدودی جنگنده را در چند پایگاه در خاورمیانه مستقر کرده بود و علاوه بر آن، سه ناوشکن کلاس «آرلی برک» مجهز به موشک هدایت‌شونده و احتمالا یک زیردریایی در آب‌های منطقه فعالیت داشتند.

انگشت روی ماشه برای اهداف مشروع

در هفته‌های گذشته حجم زیادی از تجهیزات و نیروهای نظامی تازه به منطقه وارد شده است، اما هنوز روشن نیست ترکیب فعلی این نیروها تا چه اندازه توان پشتیبانی از یک جنگ فرسایشی و طولانی را دارد و چه نیروها و امکانات دیگری ممکن است در روزها یا حتی هفته‌های آینده و پیش از آغاز هرگونه عملیات به منطقه اعزام شود.

در عین حال، احتمال آغاز عملیات در هر لحظه وجود دارد و به همین دلیل، وضعیت کنونی بسیار نامشخص و مبهم توصیف می‌شود. حتی یک عملیات محدود با هدف ضربه زدن به زیرساخت ها نیز مستلزم آماده‌سازی حجم گسترده‌ای از سناریوهای احتمالی و تمهیدات مختلف خواهد بود.

بعداز سخنان ترامپ ایران هشدار داد آماده‌تر از همیشه و انگشت روی ماشه منتظر است. هرگونه حمله نظامی به ایران، تمام پایگاه‌های ایالات متحده در منطقه را به «اهداف مشروع» تبدیل خواهد کرد. ایران به واشنگتن و اسرائیل هشدار داد که از هرگونه اشتباه محاسباتی خودداری کنند. 

در ماه جاری میلادی، واشنگتن پس از تهدید تهران نسبت به حمله به پایگاه‌های ایالات متحده در خاورمیانه، برخی نیروهای خود را از این پایگاه‌ها خارج کرد.

عراقچی وزیر امورخارجه کشورمان در پیامی اعلام کرد؛اگر تهران مورد حمله قرار گیرد، «با تمام توان خود پاسخ خواهیم داد»؛ او گفت: «یک رویارویی تمام‌عیار مطمئنا شدید خواهد بود و بسیار طولانی‌تر از جدول زمانی خیالی که اسرائیل و نیروهای نیابتی آن سعی در ارائه آن به کاخ سفید دارند، طول خواهد کشید.»

اگرچه هیچ نشانه‌ای از درگیری قریب‌الوقوع وجود ندارد، بازیگران منطقه‌ای به طور فزاینده‌ای خود را برای یک منازعه آماده می‌کنند.

همه اینها نشان می‌دهد ترامپ به دنبال آن است که از طریق استقرار نیروهای نظامی در نزدیکی مرزهای دریایی ایران، پیام معتبری به ایران بفرستد. این پیام ابتدا برای آن است که ایران در چارچوب دیپلماسی مشکلات خود را با آمریکا حل کند و اگر دیپلماسی جواب ندهد، همان‌طور که اشاره شد به احتمال زیاد ترامپ متوسل به اقدام نظامی خواهد شد.

آمریکا معتقد است ایران در صورت مورد حمله قرار گرفتن، جنگ را منطقه‌ای خواهد کرد و از این رو به همراه متحدان خود و مشخصا اروپا و اسرائیل درصدد است تا حد امکان از منطقه‌ای شدن جنگ جلوگیری کند.

در هر صورت به نظر می‌رسد فعلا آمریکا از نظر نظامی در حال آماده‌سازی نیروهای خود در منطقه است و احتمال اینکه به این زودی‌ها به اقدام نظامی گسترده علیه ایران متوسل شود، کم است.

ایران در خلیج فارس بازنده نیست

خطای راهبردی این است که ایران خود را در موقعیت از پیش‌باخته یا ناگزیر از تقابل تصور کند. سیاست عقلانی، نه تسلیم است و نه شتاب‌زدگی در واکنش، بلکه تلاش برای کاهش تنش و مدیریت بحران است. در فضای سیاست خارجی، گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال محاصره یا مسدود شدن تنگه هرمز از سوی آمریکا مطرح می‌شود. این سناریوها از نظر نظری قابل طرح هستند، اما در عمل با سدهای جدی روبه‌رو هستند. 

بسته شدن تنگه هرمز به معنی توقف نفت و گاز کل منطقه خواهد بود. نه فقط ایران، بلکه عربستان، کویت، عراق، قطر و امارات از این موضوع متضرر می‌شوند. این‌کشورها درواقع متحدان آمریکا و شرکای راهبردی غرب هستند و حاضر نیستند چنین هزینه‌ای را بپردازند. علاوه بر این، اقتصاد جهانی نیز توان تحمل شوک ناشی از انسداد این گذرگاه حیاتی انرژی را ندارد. از این رو، نمی‌توانیم این سناریوها را به‌طور کامل جدی بدانیم.

جنگ روانی روزهای اخیر که با اعزام "ناوگان دریایی" آمریکا به منطقه ۵ همراه شده، بیش از آنکه تهدیدی جدی باشد، نمایشی از ترس داخلی واشنگتن محسوب می‌شود. جمهوری اسلامی ایران با داشتن تعداد قابل توجه موشک بالستیک و کروز، و البته مهمتر از آن فناوری و دانش ساخت آن، از جمله سیستم‌های پیشرفته‌ای که می‌توانند با دقت بالا اهداف دریایی را هدف قرار دهند، دیگر در موقعیت دفاعی سنتی قرار ندارد. نیروی دریایی سپاه و ارتش با به‌کارگیری زیردریایی‌های کلاس فاتح و غدیر در مقابل گروه‌های ناو هواپیمابر آمریکا ، استراتژی مقابله نامتقارن خود را به خوبی اجرا می‌کند. (3)

نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران تحرکات دشمنان را صرفا در مرحله اقدام رصد نمی‌کنند؛ بلکه شکل‌گیری و نشانه‌های اولیه هرگونه تهدید علیه امنیت ملی کشور به دقت تحت‌نظر است و بر اساس ارزیابی‌های میدانی تصمیم مقتضی در زمان مناسب اتخاذ خواهد شد.

متاسفانه سابقه و عملکرد کشورهای منطقه نشان می‌دهد که آنها نفوذ کافی را در واشنگتن برای تغییر تصمیم‌های کاخ سفید ندارند و نفوذ لابی طرفدار اسرائیل در واشنگتن به مراتب بیشتر از آنهاست. لذا به نظر می‌رسد خاورمیانه شاهد تحولات چشم‌گیری در ماه‌های آینده خواهد بود.

در پایان

تحلیل واقع‌بینانه نشان می‌دهد که ایران با توانمندی‌های موشکی فعلی، قادر به ایجاد بازدارندگی مؤثر در برابر هرگونه تجاوز نظامی است. این توانایی‌ها نتیجه مستقیم برنامه‌ریزی‌های بلندمدتی است که به دست شهید حسن تهرانی مقدم و همفکرانش آغاز شد. امروز، ناو هواپیمابرها دیگر نماد قدرت بی‌چالش نیستند، بلکه خود به اهدافی حساس و پرهزینه تبدیل شده‌اند که نیازمند محافظت شدیدی هستند.

جنبه روانی تهدیدات اخیر باید در چارچوب جنگ اطلاعاتی و روانی تحلیل شود، نه به عنوان بازتاب واقعیت نظامی. ایران با ترکیبی از توانایی‌های موشکی، اطلاعاتی و دیپلماسی هوشمندانه، ثابت کرده که می‌تواند امنیت ملی خود را بدون نیاز به ناو هواپیمابر یا سیستم‌های دفاعی غربی تضمین کند.

علی معروفی آرانی پژوهشگر حوزه صهیونیسم و یهودیت

منابع: 

۱-خبرگزاری تابناک،کدخبر 1353486 تاریخ5بهمن 1404
۲- بی بی سی، تیتر اخبار،4بهمن 1404، اخبار صبح
۳- ایسنا ،کدخبر 1403073022739تاریخ 30مهر1403