بازار نفت در سایه تنشهای خاورمیانه
پارسا ملکی، سرویس انرژی تابناک: با افزایش تنشهای ژئوپلیتیک در خاورمیانه، بهویژه پس از گمانهزنیها درباره احتمال فشار آمریکا بر صادرات نفت ایران، بازار نفت جهانی بار دیگر در محور توجه قرار گرفته است. هرچند هیچ اعلام رسمی درباره اعمال «محاصره دریایی» علیه صادرات نفت ایران منتشر نشده، دادههای بازار نشان میدهد که حتی احتمال چنین سناریویی باعث تغییر انتظارات قیمت و نوساناتی در بازار جهانی نفت شده است.
در روزهای اخیر، قیمت نفت خام برنت که شاخص اصلی بازار جهانی انرژی است، در محدودهای بین حدود ۶۰ تا ۶۷ دلار در هر بشکه نوسان داشته است. دادههای رسمی بازار نشان میدهد که در ۸ بهمن نفت برنت حدود 66.95 دلار معامله شده است، سطحی که نسبت به ماه قبل افزایش ملایمی داشته است.
بازار نفت در هفتههای اخیر تحت تأثیر چند عامل قرار گرفته است. نخست، تنشهای سیاسی در ایران و سطح گمانهزنی درباره واکنشهای احتمالی آمریکا باعث شده معاملهگران «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیک» را در قیمتگذاری خود لحاظ کنند. این شاخص نشاندهنده این است که سرمایهگذاران حاضرند بهخاطر ترس از اختلالات احتمالی در عرضه، قیمت نفت را در سطوح بالاتر حفظ کنند، حتی اگر در عمل عرضه فیزیکی کاهش نیافته باشد.
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای حملونقل نفت جهان است و حدود ۲۰ درصد نفت خام دریایی جهان از این گذرگاه عبور میکند. این گذرگاه در سالهای گذشته بارها محور نگرانیهای بازار بوده و هرگاه احتمال اختلال در عبور نفت از آن افزایش یافته، قیمتها نیز به دنبال افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک بالا رفتهاند.
در عین حال، دادههای آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که صادرات نفت ایران در ماههای اخیر بهدلیل تحریمها و دیگر عوامل به حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است، رقمی که نسبت به کل عرضه جهانی (بیش از ۱۰۴ میلیون بشکه در روز) کمتر است اما در شرایط حساس بازارهای منطقهای قابل توجه است.
علاوه بر این، تحولات بازار نفت نشان میدهد که حتی بدون بروز اختلال فیزیکی در عرضه، بازار نسبت به “ریسک سیاسی” واکنش نشان میدهد. تحلیلهایی که از سوی شبکههای خبری و تحلیلگران بازار انرژی منتشر شده، از جمله گزارشهای اقتصادی که تغییرات قیمت آتی نفت را دنبال میکنند، حاضرند تا «افزایش ریسک موقتی» را یکی از عوامل فزاینده قیمت در هفتههای گذشته معرفی کنند.
در همین حال، برخی تحلیلگران اشاره میکنند که بازار نفت در چند هفته اخیر هر بار که نگرانیها درباره تنش سیاسی کاهش یافته، واکنش نشان داده و قیمتها تا حدی افت کردهاند، نشانهای از این که افزایش قیمتها بیشتر بهخاطر ریسک و واکنش کوتاهمدت معاملهگران بوده است تا کاهش قابلتوجه عرضه.
در سطح بینالمللی نیز بانکها و مؤسسات تحقیقاتی نیز چند سناریو برای آینده بازار نفت ارائه دادهاند؛ در حالی که سناریوهای “رشد ریسک ژئوپلیتیک” میتواند قیمتها را بالا ببرد، سناریوهای “بازگشت آرام تنشها” یا افزایش عرضه از سوی کشورهای دیگر میتواند مانع از جهش شدید قیمتها شود. این دیدگاهها نشان میدهد که چشمانداز بازار نفت در سال ۲۰۲۶ ترکیبی از ریسکهای سیاسی و دادههای بنیادی عرضه و تقاضا خواهد بود.
پیامدهای این وضعیت فراتر از بازار نفت خام است. افزایش قیمت نفت معمولاً به افزایش هزینههای سوخت، بالارفتن هزینههای حملونقل و فشار تورمی در اقتصادهای واردکننده انرژی منجر میشود، موضوعی که سیاستگذاران و بانکهای مرکزی را در سراسر جهان با چالش مواجه میکند.
در نهایت اگرچه سناریوی «محاصره دریایی مستقیم» علیه صادرات نفت ایران هنوز تحقق نیافته است، خودِ احتمال آن کافی بوده تا بازار نفت در هفتههای اخیر نسبت به ریسکهای منطقهای واکنش نشان دهد. این واقعیت نشان میدهد که در سال ۲۰۲۶، بازار انرژی تحت تأثیر تلاقی پیچیدهای از عوامل ژئوپلیتیک، دادههای اقتصادی و انتظارات معاملهگران قرار دارد؛ ترکیبی که ادامه نوسانات و واکنشهای قیمتی را در پی خواهد داشت.
