رودربایستیبادولتمهمترینمانعانجاموظیفهمجلس
مردم، نماینده را 21 وزیر میبینند!
نورالله حیدری دستنایی، نماینده اردل، فارسان، کیار و کوهرنگ میگوید: یکی از آسیبهای مهم مجلس، نحوه انتخابات آن است که در آن، کاندیداها کاملاً از صحبت کردن در حیطه قانونگذاری و نظارت دور میشوند و با مطرح کردن مشکلات مردم، رأی را از ایشان میگیرند و خود را درگیر انتظاراتی میکنند که مردم از مدیران اجرایی دارند و طبیعتاًً از وظیفه اصلی خود غافل میشوند.
او میافزاید: همین مسئله از جانب مردم هم هست، یعنی در فرهنگ عمومی جامعه ما این طور جا افتاده که یک نماینده موفق، یک استاندار موفق، 21 وزیر موفق، یک رئیسجمهور موفق و... است. مردم انتظاراتی را که از همه دستگاه دولت باید داشته باشند، به طور یکجا از نماینده دارند. آنها از نماینده قانونگذاری و نظارت نمیخواهند، بلکه میخواهند بودجه بگیرد و بیاید یک طرح را شخصاً راه بیندازد. حیدری اضافه میکند: ساختار درونی مجلس هم مانع دیگری است. ما الان کمیسیونهایی در مجلس داریم، اما الزاماً تخصصی نیستند. مثلاً در کمیسیون آموزش و پرورش، افراد غیرمتخصص در حوزه آموزش و پرورش هم هستند. این در حالی است که ما باید سیکل انتخاب نمایندگان را طوری انجام دهیم که به طور متوازن، از تمام اصناف و بخشهای کشور در مجلس نماینده داشته باشیم تا کمیسیونها بتوانند به معنای حقیقی، تخصصی کار کنند.
این نماینده مانع دیگر را استقلال و تعامل قوا میداند: قوای کشور مرز مشخصی ندارند که شاهد این امر، تشکیل کارگروه حل اختلاف مجلس و دولت است که خود، گویای تداخلات موجود بین این قواست.
به گفته او، اگر مجلس بخواهد بر قانون مصوب خود نظارت کند، متهم به کارشکنی میشود و اگر هم نظارت نکند، متهم به محافظه کاری .
مجلس مشکل خاصی برای انجام وظیفه ندارد
عبدالمحمد بابا احمدی میلانی، نماینده لردگان میگوید: مجلس برابر قانون اساسی میتواند به انجام وظیفه بپردازد و از حدود و ثغور قانون اساسی نمیتواند عدول کند.
به عقیده او، تداوم هر سیستم و به جریان افتادن هر حاکمیت، بستگی به جایگاه قانونی آن دارد که این را پارلمان هر حکومت مشخص میکند.
بابا احمدی معتقد است در طول دوران پس از انقلاب، همه جریانهای مختلفی که بر سر کار بوده اند، نسبت به قانون اساسی پایبند بودهاند. به گفته او، در مجلس هشتم هم با مدیریت مؤثر آقای لاریجانی، همه مسائل نظام بر طبق قانون اساسی بررسی شده و مجلس، جامعالبین، باصلابت و مقتدر بوده است. البته این نماینده میپذیرد که مجلس هشتم بینقص هم نبوده اما عملکرد آن را در مجموع، رضایت بخش میداند و اذعان میکند: تاکنون، همیشه محسنات آن بر معایبش چربیده است.
بابا احمدی اضافه میکند: اگر نمایندگان مجلس، دقیقاً به وظایف خود طبق قانون اساسی عمل کنند، ما مشکل خاصی در انجام وظایف خود نخواهیم داشت. البته او اذعان میکند: برخی خلأهای قانونی، مانع از کار مجلس میشود، مثلاً در بحث مواد مخدر، ما دقیقاً مواد قانونی نداریم که قوه قضاییه طبق آن با مجرمان برخورد کند. این قبیل مسائل ایجاب میکند که مجلس به دنبال قانونی کردن تعریفهای این حوزهها باشد.
قوا در انجام وظیفه خود، با یکدیگر اصطکاک دارند
سیروس برنا بلداجی، نماینده بروجن میگوید: به نظر میرسد هنوز آنچنان که باید و شاید، کارکرد و صبغه نظارتی مجلس به حد اثربخشی نرسیده است. بدین معنا که دلایل مختلفی، از جمله عدم دعوت به موقع از نمایندگان و ناظران مجلس در مجامع و شوراها یا برخی از تشریفات نمادین، باعث شده تا مجلس بر اساس ظرفیت نظارتی که قانون در اختیارش قرارداده، نتواند آنچنان که بایسته است، به انجام امور نظارتی خود بپردازد.
او میافزاید: همچنین در بعد قانون گذاری، مشکلات متعددی وجود دارد، از جمله فراوانی و تکثر قوانین که باعث شده آنچنان که باید، زمینه تنقیح قوانین مهیا نگردد یا در عمل، بعضی از قوانین جدید ناسخ قوانین پیشین گردند. این در حالی است که بنا بر اطلاعات موجود از پارلمانهای دیگر کشورهای جهان، برخی از پارلمانها در طول سال، سه تا چهار ماه بیشتر جلسه ندارند. برنابلداجی ادامه میدهد: قطع نظر از اینکه قانون اساسی، مبتنی بر ساختار تفکیک قوا، شأن و وظایف قوای سه گانه نظام را دقیقاً مشخص و تعریف نموده، اما همچنان مجلس از حیث انجام وظیفه نظارتی در اصطکاک با قوای دیگر، به ویژه قوه مجریه با مسائلی مواجه است که از جمله میتوان به مسائل اخیر بین دولت و مجلس اشاره کرد که امید میرود با ورود مقام معظم رهبری به مثابه فصل الخطاب، این اختلافات تعیین تکلیف گردند.
رودربایستی با دولت، نظارت مجلس را بیاثر میکند
نصرالله ترابی قهفرخی، نماینده شهرکرد میگوید: اگر برای مجلس دو وظیفه اصلی تصور کنیم، یعنی قانونگذاری و نظارت، مانع تحقق قانونگذاری، عدم وجود عقبه کارشناسی برای نمایندگان است. نماینده یک عقبه فکری باید داشته باشد که بر اساس آن، مطالعات، برنامه ریزیها و... خود را تدوین کند.
او معتقد است: مرکز پژوهشها تکافوی نیاز مجلس را نمیکند، بلکه به صورت کلی نظر میدهد و نمیتواند از نظر علمی، نماینده را حمایت کند. از طرفی، مشغلههای دیگر نماینده هم باعث میشود که نتواند همه وقت خود را به قانونگذاری اختصاص دهد. علاوه بر این، کمیسیونها هم نمیتوانند به شکلی که باید، طرحها و لوایح را بررسی کارشناسانه کنند و به صورت پخته آنها را به صحن ارائه دهند. به عقیده ترابی، در بحث نظارتی، رودربایستی مجلس با دولت و بیاثر شدن ابزارهایی مثل سؤال، تذکر و... باعث میشود یك نماینده نتواند نظارت مؤثری بر مصوبات خود اعمال کند. وی میافزاید: در استانها گزارشهای مناسب و کارآمدی به نمایندگان ارائه نمیشود تا با توسل به آنها، نماینده بتواند چهره مشخصی از نحوه اجرای قوانین ترسیم کند. ترابی اضافه میکند: سیستم داخلی مجلس و امکانات محدود نماینده - که متکی به شخص است- باعث میشود نماینده نتواند از عهده وظایف سنگین خود برای نمایندگی چند ده یا صد هزار نفر برآید.
به گفته او، عدم باور به قانون و فرهنگ قانون گریزی و اینکه هر کس خود را برتر از قانون میداند، یکی دیگر از موانع قانونگذاری است. نماینده شهرکرد چنین نتیجهگیری میکند: ما در انجام هر دو وظیفه، دچار نقصان هستیم. در حالی که منافع ملی و مصالح مملکت میطلبد که همه تلاش کنند این ابزارها قویتر شوند و نواقص سر راه وظایف مجلس مرتفع شوند.
در مجموع، به نظر میرسد روابط دولت با مجلس در حال حاضر، مهمترین چالش پیش روی نمایندگان برای انجام وظیفه خود، به ویژه در بُعد نظارتی آن است.
البته مجلس هشتم میکوشد با استفاده از سازوکارهایی مثل کارگروه حل اختلاف دولت و مجلس، برگزاری نشستها و جلسات بحث و گفتوگو بین نمایندگان و مدیران دولتی و احیاناً سؤال یا تذکر، به وظایف خود از طریق مسالمت آمیز و تعاملی عمل کند، اما به هر حال، اهرمهای نظارتی دیگری نیز در قانون برای نمایندگان تعریف شده که در صورت لزوم، امکان استفاده از آن را دارند.
