ميدان اقتصادي سوريه براي ايران

هفته گذشته فرصتي دست داد تا به منظور بازديد از برخي پروژه‌هاي ايران در سوريه به همراه تعدادي از خبرنگاران رسانه‌ها راهي کشور سوريه شويم، هرچند جنبه معنوي سفر بر ساير جنبه‌هاي آن مي‌چربيد. بالاخره سوريه با وجود و جاي دادن بخشي از تاريخ به ويژه تشيع در دل خود براي ما بسيار درخور توجه است.

سوريه کشوري است که تنها حزب آن يعني «بعث» حاکميت را دردست دارد و آن‌هم در دست علويون است؛ هرچند اکثريت مردم سوريه سني مذهب هستند و اقليتي از مسيحي هم در خود جاي داده است.

حجت‌الاسلام‌والمسلمين سيد احمد موسوي، سفير ايران در سوريه که روز اول سفر با ايشان ديدار کرديم، روابط دو کشور را بسيار استراتژيک و رو به گسترش مي‌داند، اما خود اذعان مي‌کرد ايران هنوز از مزاياي موجود در سوريه استفاده چنداني نکرده است، بنابراين معتقد بود که ايران بايد مناسبات اقتصادي‌اش را با سوريه افزايش دهد. چيزي که به گفته سفير، دکتر بشار اسد، رئيس جمهور سوريه بر آن تاکيد دارد و اعلام کرده که نظرات سياسي دو کشور بسيار نزديک و نيازي به مذاکره و بيان ندارد، بايد مناسبات اقتصادي دو کشور افزايش يابد.

سطح فرهنگ عمومي و نيز توان هر کشوري غالبا در ابتداي ورود به ويژه اگر به پايتخت آن وارد شوي، خودنمايي مي‌کند و همه اعضاي تيم اعزامي از همان ابتدا، در فرودگاه و پس از آن در گشت زني در اطراف حرم حضرت زينب (س) که توفيق زيارت آن بزرگوار در همان ابتداي ورود نصيبمان شد، هم نظر بودند که کشوري به مراتب پايين‌تر از ايران است؛ به گونه‌اي که توان خدمت رساني به اين همه زايران ايراني را ندارد و حتي نتوانسته در اين مدت چند ساله سر و ساماني به بازارها و مراکز خريد زوار که خود محل درآمد براي شهروندان است، بدهند.

با اين حال سفير ايران از لغو رواديد بين دو کشور سخن مي‌گفت که تعداد زوار ايراني را از 500 هزار نفر در سال به يک ميليون نفر در سال رسانيده است.
اما ميزان خدمت رساني به زوار بسيار نازل و نامناسب بود تا جايي که بيم تهديد سلامت زوار مي‌رود.

موسوي، سازمان حج و زيارت را مسوول ساماندهي زوار مي‌دانست و تعداد پرسنل سفارتخانه را پاسخگوي ميزان کارهاي محوله يا مورد انتظار از سفارت نمي‌دانست. وجود کار مهمتري چون روابط سياسي و اقتصادي و پيگيري‌هاي مربوطه را مهمتر مي‌خواند. اين در حالي بود که برخي از کاهش تعداد پرسنل سفارت‌خانه در ماه گذشته گلايه مي‌کردند.

سفير کشورمان که از برنامه وزارت نيرو در اعزام خبرنگاران به سوريه و بازديد آنها از پروژه‌ها ابراز خرسندي مي کرد، در بيان افزايش مناسبات اقتصادي دو کشور به فروش خودروهاي سايپا به سوريه اشاره کرد که بيش از 50 درصد تاکسي‌هاي سوريه، پرايد ساخت ايران است، البته اين رخداد را در دمشق مي توان به وضوح ديد. از سوي ديگر، خودرو «سمند» با عنوان «شام» به بازار خودرو سوريه وارد شده است، اما عضو ايراني هيات مديره و نماينده ايران خودرو در ديداري که از کارخانه مونتاژ «شام» داشتيم، پايين آمدن نرخ تعرفه‌هاي واردات خودرو در سوريه در قبال کاهش بسيار کم تعرفه واردات قطعات را مشکل اصلي پيش روي اين شرکت که 40 درصد ايراني و 60 درصد سوري بيان کرد. به گفته وي تعرفه واردات خودرو در سوريه از 140 درصد به 45 درصد رسيده است. اکنون قطعات سمند از ايران به سوريه وارد و در آنجا مونتاژ شده و خودرو سمند با نام شام وارد بازار سوريه مي‌شود. ظرفيت توليد اين کارخانه اکنون 2500 دستگاه در سال است که برنامه افزايش آن به 5 هزار دستگاه در سال در دست انجام است.

اکنون ارزش پروژه‌هاي تعريف شده ميان دو کشور پنج ميليارد دلار است که از سوي کميته عالي مشترک ايران ـ سوريه نهايي خواهد شد. اکنون ارزش پروژه‌هاي شرکت‌هاي ايراني بيش از 3 ميليارد دلار است که يك ميليارد و ششصد ميليون دلار آن به بهره برداري رسيده است و مابقي تا يك سال آينده به بهره برداري خواهد رسيد.

کشور سوريه هم اکنون با کمبود نيروي برق روبه‌رو است؛ از سوي ديگر بشار اسد که حرف اول و آخر را در سوريه مي‌زند و بسيار هم نزد شهروندانش محبوب به نظر مي‌آيد، بيشتر از گذشته دنبال توسعه کشورش است. از سوي ديگر جمعيت سوريه افزايش روز افزون دارد؛ بنابراين پيش بيني مي‌شود در آينده نياز بيشتري به نيروي برق داشته باشد بنابراين شرکت «مپنا» از سوي ايران احداث و راه‌اندازي نيروگاه 480 مگاواتي تشرين را در دست دارد. آقاي مهندس مدرس، مدير عامل مپنا در سوريه بسيار خوشحال بود که مهندسان ايراني توانسته بودند 40 روز زودتر از قرارداد نيروگاه را به اتمام برسانند تا موجب فخر ايراني‌ها در سوريه باشد. اين نيروگاه که تا 98 درصد پيشرفت فيزيكي داشته شامل دو توربين گازي و يك توربين بخار است، که دو واحد توربين گازي اين نيروگاه هريك 160 مگاوات و يك واحد توربين بخار آن با 160 مگاوات در مجموع 480 مگاوات برق توليد خواهند كرد.

مدير شركت ايراني سازنده اين نيروگاه در تشرين سوريه گفت: سوخت اصلي اين نيروگاه گاز و سوخت جايگزين آن گازوئيل است.
ديگر نقطه قوت اين پروژه، علاوه بر كوتاه بودن زمان اجراي قرارداد، ساخت آن با تجهيزات ايراني است.

به گفته مدرس تاكنون سه ميليون و هفتصد هزار نفر ساعت بدون هيچ گونه حادثه‌اي در اين پروژه كار انجام شده است. که اين خود بسيار حايز اهميت است.
شرکت کاوه که توليد شيشه را در دست دارد، به عنوان بخش کاملا خصوصي در سوريه حضور يافته است. سوريه دو شرکت توليد شيشه نيز دارد اما نياز سوريه بيش از اين است. علاوه برآن مدير عامل کاوه در بازيدي که از اين شرکت و کوره آن داشتيم، چشم به بازارهاي عربي داشت و اميد داشت با توليد در سوريه و بهره گرفتن از امتياز نبود تعرفه بين کشورهاي عربي، بخشي از توليداتش را به کشورهاي همسايه سوريه صادر نمايد.

اين شرکت آماده بهره برداري بود و فقط نيازمند سوخت (گاز) بود. سوريه قول تحويل سوخت با بهاي داخلي سوريه داده بود، اما اکنون به ايشان گفته بودند که بهاي گاز به صورت بين‌المللي محاسبه خواهد شد. که در اين صورت اصلا از لحاظ اقتصادي به صرفه نبوده و به گفته مدير کارخانه بايد جمع مي‌کردند و برمي‌گشتند، البته اين کار در کلام آسان است نه براي سرمايه‌گذاري که با رقم ميلياردي هزينه و سرمايه‌گذاري کرده است. الحمدالله در همان روز جلسه‌اي با مقامات سوري داشتند که بعدا مطلع شديم دستور سوري‌ها براي حل مشکل اين کارخانه هم صادر شده است. اين را هم بگذاريد به ميمنت حضور خبرنگاران ايراني در سوريه.

«سايبر بين الملل» ديگر شرکت ايراني است که به صورت خصوصي در سوريه وارد شده و احداث تونل انتقال بخشي از آب فرات (سد حافظ اسد) به زمين‌هاي منطقه حلب براي مصرف کشاورزي را بر عهده دارد. طول اين تونل شش و نيم کيلومتر است.
حجم انتقال آب اين تونل 50 مترمکعب در ثانيه است و 65 هزار هکتار از زمين‌هاي جنوب حلب را سيراب و زير کشت خواهد برد. عرض اين تونل پنج و نيم متر و در عمق 40 متري زمين ايجاد شده است.

به گفته حميد عزيزي، مدير عامل شرکت سايبر بين‌الملل در سوريه بالا رفتن تعرفه واردات سيمان و بتن در سوريه مشکلي مالي براي شرکت ايجاد کرده است زيرا براي احداث تونل نياز به نوع خاصي بتن است که در سوريه توليد نمي‌شود و اين سبب شده تا شرکت سايبر بين‌الملل سود چنداني از اين پروژه نداشته باشد، اما برند بين‌المللي براي اين شرکت حايز اهميت بسيار است تا بتواند در مناقصه‌هاي بين المللي در ساير کشورها حضور يابد.

سوريه که از ميزان نزولات آبي کمي برخوردار است، درصدد است تا با احداث سد و انتقال آب، زمين‌هاي بيشتري را زير کشت برده، حداکثر استفاده را از آبهاي ورودي به سرزمينش ببرد اين در حالي است که حدود 50 درصد از مردم سوريه کشاورز مي باشند.
فرات از کوه‌هاي ترکيه سرچشمه مي‌گيرد و با عبور از سوريه وارد عراق شده و پس از الحاق به رود دجله در منطقه القرنه عراق، رود شط العرب را تشکيل مي‌دهد که در ايران پس از پيوستن به کارون، اروند رود را ايجاد مي‌کند و به خليج فارس مي‌ريزد.

کشورهاي ترکيه، سوريه و عراق توافق‌هايي را درباره ميزان آبي که بايد تحويل هر کشور دهند، دارند اما هميشه عراق، سوريه را متهم به ناديده گرفتن اين توافق‌ها مي‌کند.

مقامات سوري، سوريه را کشور دوم ايراني‌ها مي خواندند و با احترام از آن ياد مي کردند، مردمانش هم بسيار قانع و از سطح زنگي بسيار پاييني برخوردار بودند و با ايراني‌ها محترمانه برخورد مي‌کردند. وزيران برق، ري (آبياري يا آبخيزداري) که تامين آب کشاورزي را برعهده دارد و نيز معاون وزير مسکن سوريه که علاوه بر مسکن و شهرسازي مسئوليت تامين اب شرب و نيز دفع فاضلاب شهرها را برعهده دارد،در ديدارهايي که با آنها داشتيم همگي عنوان مي‌کردند «به کشور دومتان خوش آمديد» و مي‌گفتند شرکت‌هاي ايراني مانند شرکت‌هاي سوري هستند و ما با آنها اين گونه برخورد مي‌کنيم. قوانين داخلي سوريه و نه مقررات بين المللي را در مورد آنها به اجرا مي‌گذاريم و اين مساله را دستور موکد بشار اسد مي‌دانستند.