ترکیه و اعراب در پی عملیاتی کردن ایده ایران!

سرویس بین الملل ـ پس از شکست مذاکرات اعراب و رژیم صهیونیستی درباره سرنوشت صلح خاورمیانه و تجری سردمداران صهیونیست در ادامه شهرک سازی در زمین های اشغالی و همچنین ناامیدی کشورهای عربی از تفاهم با تل آویو، بار دیگر نقش ایران در پازل مناسبات منطقه روشن و زمزمه های لزوم شرکت ایران در معادلات منطقه از سوی اعراب به گوش می رسد.

به گزارش «تابناک»، «عمروموسی»، دبیر کل اتحادیه عرب در اظهاراتی ـ در عربی ترین نشست سران کشورهای منطقه ـ در الجزایر، از لزوم تفاهم با ایران و گفت وگو با تهران برای حل «مسائل حل نشده» سخن به میان آورده و آشکارا اعلام کرد: متأسفانه، کشورهای عربی در جلوگیری از اقدامات رژیم اسرائیل شکست خورده‌اند.

دبیرکل اتحادیه عرب به سران کشورهای عربی توصیه کرد، احتمال شکست روند سازش را هم بررسی کنند. «عمرو موسی» با اشاره به موضع جهانی در مخالفت با شهرک‌سازی رژیم صهیونیستی در مناطق فلسطینی از جمله، بیت‌المقدس اشغالی اعلام کرد: ما به تلاش برای بازپس‌گیری حقوق غصب شده اعراب پایبندیم.

بر پایه این گزارش، اما در این میان، «موسی» نتوانست از نقش ایران در منطقه و تلاش ایران برای ثبات منطقه به راحتی بگذرد و در ادامه سخنان خود بر ضرورت گفت وگوی اعراب و جمهوری اسلامی ایران درباره مسائلی که هنوز درباره آن تفاهم پیدا نکرده‌اند، تأکید کرد.

وی پای را از این فراتر نهاده و پیشنهاد ایجاد منطقه هم‌جوار عربی که ترکیه و ایران را نیز در برگیرد، ارایه داد؛ پیشنهادی که با واکنش حاشیه نشین های خلیج فارس همراه شد.

عربستان و امارات در رأس مخالفین این پیشنهاد هستند و البته این پیشنهاد موافقینی نیز در جهان عرب دارد که از آن میان، می توان به بیشتر کشورهای آفریقایی و یا عراق و لبنان اشاره کرد.

اظهارات کهنه کارترین سیاستمدار جهان عرب، در حالی است که زمزمه هایی از ترکیه برای ایجاد «خاورمیانه بزرگ اسلامی» به گوش می رسد.

گفته می شود، ترکیه عملگرا، حتی در این راستا مذاکراتی نیز با برخی کشورهای منطقه از جمله اردن و برخی کشورهای آفریقایی داشته است.

هر چند ایده تشکیلات جدید سیاسی منطقه ای با محوریت کشورهای عربی اسلامی، ایران و ترکیه، پیشنهاد جدیدی نیست، تلاقی این ایده با پیشنهاد جدید «عمروموسی» این پیام را با خود دارد که نوعی خواست عمومی در منطقه برای تحقق نظام جدید منطقه ای و کنار گذاشتن اختلافات دو و چندجانبه به چشم می خورد.

البته این پیشنهادها در حالی مطرح می شود که دستگاه دیپلماسی ما در این چهارچوب در حالتی انفعالی است؛ هرچند ایران در طرح موضوعی با این مضمون پیشگام بوده است.

طرح موضوع تشکیل «اتحادیه آسیای جنوب غربی»، شامل کشورهای حوزه خلیج فارس، آسیای مرکزی و قفقاز، در چهارچوب اهداف سند چشم انداز بیست ساله ایران، نزدیک به یک دهه است که مطرح شده؛ اما متأسفانه، چه در دولت های گذشته و چه در دولت دهم، این موضوع در دستور کار وزارت امور خارجه قرار نگرفته است.

با نگاهی به مخالفت های برخی کشورهای عربی با طرح توسعه «اتحادیه عرب» و همچنین گستردگی ایده مطرح از سوی ترکیه با نام «خاورمیانه اسلامی»، فرصت مناسبی است که ایران موضوع «اتحادیه آسیای جنوب غربی» را با جدیت پیگیری کند. برتری این اتحادیه نسبت به دو پیشنهاد دیگر این است که نخست؛ توسعه اتحادیه عرب با حفظ نام آن تقریبا موضوع ناممکنی است، زیرا این اتحادیه، ماهیتی نژادی دارد و با هر ملاحظاتی هم که باشد، توان جذب کشورهایی چون ایران، ترکیه و آسیای مرکزی را ندارد.

دوم آنکه «خاورمیانه بزرگ اسلامی» به واسطه تنوع گسترده جغرافیایی و تنوع بالای نظام های سیاسی و همچنین میزان توسعه یافتگی کشورهای اسلامی خاورمیانه، در عمل امکان موفقیت این ایده را به حداقل می رساند.

اما ویژگی های منحصر بفرد منطقه آسیای جنوب غربی به واسطه وجود بلوک های تعریف شده همانند؛ کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، آسیای میانه و قفقاز و کشورهای توسعه یافته ای چون ایران و ترکیه، زمینه همکاری را هموارتر می کند؛ ضمن آنکه در پیش گرفتن دیپلماسی فعال از کشورمان و جذب چند کشور عربی منطقه همانند عمان، قطر، لبنان، سوریه و حتی اردن و بحرین، می تواند مخالفت کشوری چون عربستان را کمرنگ کند.
افزون بر این که آسیای مرکزی و قفقاز، ترکیه و کشورهای شبه قاره دارای زمینه های مناسبی برای جذب دارند.

در مجموع، به نظر می رسد، تلاشی پررنگ از سوی اعراب و ترکیه برای ایجاد نظامات سیاسی، اقتصادی و امنیتی در منطقه در حال شکل گیری است، در حالی که تحرک خاصی از سوی ایران دیده نمی شود، به همین منظور، ایران باید با رویکردی فعالانه، از اینکه مهره تأثیرگذاری برای بازی دیگران باشد، خود محور شکل گیری نظم جدید در منطقه باشد.