ابهام 4 میلیاردی در یک مرکز فرهنگی و ریشه یابی آن

سرویس فرهنگی ـ در حالی که پرونده اختلاس چهار میلیاردی از موسسه شبستان دانش در یکی از دادگاه های قوه قضائیه باز است، معضلات متعدد دیگری هم به دبیرخانه ناظر بر فعالیت های موسسه یاد شده وارد است.

به گزارش «تابناک»، برای رسیدن به معضلات و ریشه یابی اختلاس صورت گرفته در موسسه «ش ـ د»، از زیرمجموعه های این ستاد، آوردن روندی که تا وقوع این مورد پشت سر گذاشته شده، در روشن شدن دلایل رخداد یاد شده، الزامی به نظر می رسد؛ هر چند خبرنگار «تابناک»، در درج این گزارش، استعلام های متعددی از برخی نهادهای مربوطه از جمله وزارت ارشاد داشته، راه برای پاسخگویی مدیران باز است.

شکل گیری و فعالیت ها

اوایل دهه هفتاد بود که شورای عالی انقلاب فرهنگی، برای انجام فعالیت های فرهنگی و هنری بر پایه مبانی اسلامی در مساجد، مصوبه ای داشت که در واقع، آغازگر راه اندازی کانون های فرهنگی هنری در مساجد کشور شد.

بنا بر این مصوبه، مقرر شد با همکاری دستگاه هایی چون آموزش و پرورش، بسیج، فرهنگ و ارشاد اسلامی، تربیت بدنی و... و زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در کنار مساجد، مراکزی با نام «کانون های فرهنگی  ـ هنری»، دایر شود که به نوعی، با بهره گیری از دریای گسترده معانی و مفاهیم مستتر در آیات و روایات قران و احادیث اهل بیت (ع) و به طور کل موازین شرعی اسلام، محل تمرکزی برای هنرمندان علاقه مند به این نوع ارزش ها شده، مأمنی شایسته نیز برای آموزش نوجوانان و جوانان به جامعه و به ویژه خانواده ها معرفی شود.

این مصوبه، مانند بسیاری دیگر از مصوبات این چنینی، باعث تشکیل دبیرخانه ای شد که با عنوان ستاد عالی نظارت و هماهنگی بر کانون های فرهنگی هنری مساجد کشور، وظیفه برنامه ریزی و هدایت و تأمین اعتبارت اولیه کانون های مساجد را عهده دار شد.

از آن زمان تا سال 84، نزدیک به 1800 کانون فرهنگی ـ هنری از 54000 مسجد کشور راه اندازی و با امکانات اولیه مجهیز شد.

در این باره باید گفت، فاصله معناداری که بین تعداد مساجد و کانون های فرهنگی ـ هنری دیده می شد، حاصل کم کاری دستگاه هایی بود که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را در اجرای این مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی تنها گذاردند و به نوعی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بدون آنکه محل اعتبار مشخصی برای این ستاد داشته باشد، به عنوان تنها متولی و حامی، حرکت را ادامه داد.

و به این ترتیب، کار به جایی رسید که ستاد عالی کانون های مساجد، هر ساله مبالغ بسیار ناچیزی به این کانون ها می پرداخت، به گونه ای که در بسیاری از کانون ها، بودجه پرداختی دولت، حتی کفاف پرداخت هزینه های حداقلی آب و برق و تلفن را هم نمی داد و به نوعی بیشتر با کمک های مردمی اداره می شد تا بودجه های دولتی.

البته ناگفته نماند، با این بودجه کم، فعالیت های به نسبت مناسبی هم انجام شد که به نوعی، محصول آن در چندین جشنواره ملی و با حضور نوجوانان و جوانان هنرمند عضو کانون های مساجد از سراسر کشور به ظهور و بروز رسید؛ ضمن اینکه با این بودجه کم، خبرگزاری تخصصی حوزه دین، با نام «شبستان» به عرصه اطلاع رسانی کشور راه یافت و برنامه هایی چون تلاوت نور که قرائت روزانه یک جزء قرآن کریم در مساجد را موجب شد و یا برنامه هایی در زمینه عکس و تئاتر بروز یافت و می رفت که به تدریج به عنوان مقری برای فعالیت علاقه مندان به کارهای ارزشی شناخته شود.

دولت نهم و رشد ده برابری بودجه

با تغییر دولت، حسین صفار هرندی و دوستانش با توجه به نگاه ارزشی خود، اهمیت بسیاری برای کانون های فرهنگی هنری مساجد قایل شدند و بودجه آن را تا چندین و چند برابر افزایش دادند، به گونه ای که بودجه حدود یک میلیاردی ستاد عالی کانون های فرهنگی ـ هنری مساجد، ناگهان تا حدود چهارده میلیارد افزایش یافت و به تدریج در چهار سال دولت نهم به این مبلغ افزوده هم شد.

وزیر و معاونانش در مناسبت های گوناگون بر توجه ویژه به این کانون ها تأکید کردند و شرایط را به سمتی پیش بردند که به نظر می رسید، به زودی نه تنها تعداد این کانون ها رشد چشمگیری می یابد، بلکه ده ها و حتی صدها هنرمند و اثر هنری نیز از این روند عاید فرهنگ و هنر و در نتیجه کشور می شود.

اما از آنجا که این ستاد، به نوعی نیمه دولتی به شمار می رفت و ردیف مشخص بودجه نداشت و در واقع، بودجه ای که وزارت ارشاد به آن می پرداخت، به نوعی هبه به شمار می رفت، امکان دریافت بودجه به صورت مستقیم را نداشت؛ بنابراین، برای گذر از این مورد قانونی بودجه چند میلیاردی ستاد عالی را به حساب موسسه «ش ـ د» واریز می کرد.

با افزایش چند میلیاردی بودجه این ستاد و واریز این مبالغ تخصص داده شده توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و واریز آن توسط دبیر ستاد به حساب موسسه خصوصی که صاحبان امضای اسناد مالی آن دبیر ستاد و مدیر عامل آن (م ـ ه) بودند، موضوع اختلاس چهار میلیاردی به بیرون درز می کند و خبر می رسد که دبیر ستاد از مدیر عامل موسسه «ش ـ د» به دادگاه ویژه روحانیت که از دولت هشتم در این سمت بوده، شکایت کرده و مدیر عامل موسسه «ش ـ د» به زندان و پرداخت محکوم می شود.

این شکایت، در حالی به آن دادگاه ارایه شد که همه اسناد مالی و چک های بانکی موسسه یاد شده با امضای شخص دبیر ـ شاکی پرونده اختلاس ـ و آن شخص متهم، امضا و خرج می شد.

این خبر می افزاید: متهم این پرونده، توانسته ثابت کند که مبلغ سه میلیارد تومان از مبلغ مورد ادعای دبیر ستاد را متناسب با وظایف مدیر عامل موسسه و بر پایه احساس مسئولیت شرعی خود برای ستاد عالی کتاب هایی مثل انواع قران کریم و تفسیر نهج البلاغه ـ نوشته خودش ـ را چاپ کرده و خودسرانه برای دبیرخانه های کانون های مساجد استان های کشور فرستاده است، ولی با وجود این ادعا، هنوز تکلیف حدود یک میلیارد تومان از بودجه بیت المال ـ که در حقیقت باید صرف تربیت و پرورش بچه های مسجد می شد ـ نامعلوم و همچنان در هاله ای از ابهام باقی مانده و پرونده مربوط به این موضوع نیز در دادگاه ویژه روحانیت مفتوح و در حال بررسی است.

اما پیگیری های «تابناک»، حاکی است که دبیر ستاد پس از شکایت از «م ـ ه» و زندانی شدن او، برای تسهیل در جذب اعتبارات ستاد عالی، موسسه ای خصوصی با نام «ش ـ ن» را با نام خود ثبت می کند و بودجه مربوطه ـ که در سال جاری بالغ بر 25 میلیارد تومان شده است ـ به حساب این موسسه شخصی واریز می کند.

بنابراین، به نظر می رسد، باید از شخصیت متین و دلسوزی همچون سید محمد حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی پرسید؛ نخست این که چرا در حالی که در روایات اسلامی، بارها تأکید شده که مومن نباید از یک سوراخ دو بار گزیده شود، بار دیگر در مجموعه تحت مدیریتش، چنین اقدام می شود و دوم آن که آیا گمان نمی کنند، اتفاقی که برای بودجه ستاد عالی در سال های گذشته افتاده است، با وجود افزایش بسیار چشمگیر آن که حاکی از توجه بسیار دولت دهم به مساجد و گسترش فرهنگ مسجدی است، به نوعی دیگر تکرار شود؟

نگاهی اجمالی به وضعیت کنونی ستاد عالی کانو ن های مساجد

رکود فعالیت ها با وجود افزایش بودجه

با وجود افزایش چشمگیر بودجه ستاد عالی و توجه بسیار دولت های نهم و دهم به این بخش، متأسفانه، مدیران این ستاد، متوجه مفهوم و شرح وظایف آن نشده و بیشتر علاقه مند به انجام کارهایی هستند که وظیفه بخش های صف است؛ برگزاری اردوهای دسته جمعی بی کیفیت، دوره های آموزشی بی محتوا که بیشتر مدرسان آن، خود مدیران این ستاد هستند، همایش های تکراری و تصدیگری برنامه های کانون ها، برگزاری جشنواره های بی ارتباط با فلسفه وجودی کانون ها، تغییر عناوین طرح های گذشته و اعلام آن به عنوان برنامه های جدید، ارایه آمارهای غیر واقعی و... نبود سیاست های کلان فرهنگی و هنری مبتنی بر فرهنگ مسجدی و نبود ارتباط موثر با دبیرخانه های استان ها از جمله این موارد است.

البته آمارهای ارایه شده از سوی مسئولان مربوطه، حاکی از افزایش چشمگیر تعداد کانون ها در سطح کشور است؛ اما در بررسی هایی که برای تهیه این گزارش انجام شد، مسئولان دبیرخانه های مساجد استان ها، با گله و شکایت بسیار از وضعیت مدیریت این ستاد، اعلام کردند که این مراکز، تنها در حد اسم هستند و واقعیت بیرونی چندانی ندارند.

آنها هم نمی دانستند که چرا مسئولان ستاد عالی از این کانون ها به عنوان مراکز فعال نام می برند، در حالی که به خوبی خبر از فعالیت نکردن این مراکز دارند!

از دیگر مواردی که این مسئولان استان ها نسبت به آن معترض بودند، بودجه اندکی است که به هر کانون اختصاص داده اند، چرا که بنا بر همین گزارش، ستاد عالی برای راه اندازی هر کانون، مبلغ 000 / 000 / 4 ریال، آن هم در چند مرحله، پرداخت می کند که به راحتی و با یک حساب سرانگشتی، می توان دریافت که برای راه اندازی این نوع کانون های فرهنگی و هنری به هیچ وجه کافی نیست؛ ضمن اینکه همایش اخیر این ستاد در مشهد، مبلغ هفتصد میلیون تومان هزینه داشته است.

به کارگیری بازنشستگان

با وجود تأکید رییس دولت نهم و دهم، مبنی بر به کارگیری مدیران گمنام و جوان، اغلب کسانی که در این ستاد به کار گرفته شدند، بازنشستگانی هستند که هنوز همگی با تأیید مسئول مربوطه در پست های گوناگون این ستاد هم مشغول به کارند.

همایش و اردوهایی به کام مدیران و خانواده هایشان

این افراد با وجود دریافت حقوق بازنشستگی، از همه مزایای افراد شاغل برخوردار بوده، مبالغی نیز بیشتر دریافت می کنند؛ ضمن این که همگی از امکاناتی همچون وسیله نقلیه در اختیار و تلفن همراه و سفرهای مأموریتی به همراه خانواده هایشان و... نیز برخوردارند.

در واقع، برنامه های این ستاد، در حالی که باید به سمت جریان سازی های فرهنگی و هنری، مبتنی بر شعایر دینی ـ چنانکه رهبر انقلاب در دیدار اخیر خود با هیأت دولت بر آن تأکید داشتند ـ  پیش برود، به سمتی رفت که وظایف سازمان ملی جوانان بود؛ اما اگر برای کانون ها و فرهنگ و هنر سودی نداشت، برای مدیران این دبیرخانه، سفرهای خانوادگی، سیاحتی و زیارتی متعدد در پی داشت و هنوز هم دارد، چون اردوهای دسته جمعی، به ویژه که همگی در مشهد هم باشند، مدت ها پیش و مدت ها پس از همایش ها و اردوها، میزبان این مدیران و خانوده هایشان بوده و هستند.

بررسی اجمالی چنین روندی، نشان می دهد که در شش ماهه نخست سال گذشته و امسال، دبیر و مدیران این ستاد، با شیوه ای عجیب برای تهیه بلیت های سفرهای هوایی شان چندین و چند بار به مشهد مقدس رفته و این سفرها ـ که گاه با همراهی خانواده های برخی مدیران بوده ـ تمام با هزینه بیت المال انجام شده است.

روزگار مهجوریت خبرگزاری دین (شبستان)

خبرگزاری شبستان که با هدف اطلاع رسانی و جریان سازی با بهره گیری از ابزارهای رسانه ای در سال 82 پایه ریزی شده بود و در چند سال اول، در حال نشان دادن ثمراتی بود، پس از روی کار آمدن مدیران کنونی ـ از سال 84 تاکنون ـ به تدریج از صحنه رسانه ای کشور حذف شد، به گونه ای که هم اکنون، کمتر مطلبی را می توان در روزنامه ها و یا صدا و سیما یافت که از این منبع دریافت و منتشر شده باشد!

این در حالی است که بودجه های بسیار مناسبی از سوی وزارت ارشاد در اختیار این خبرگزاری گذاشته شد؛ اما به کارگیری افرادی که ظاهرا دغدغه و یا فرصت لازم را نداشتند و همین طور متخصصان مبرزی نبودند، کار را به جایی رسانده که این خبرگزاری با وجود داشتن ده ها خبرنگار و نیز دفاتر متعدد در اغلب نقاط کشور، روزانه کمتر از دو هزار بازدید کننده دارد. در حالی که در چند ماه گذشته، با تغییر مدیریت و با وجود ارایه طرح هایی برای بهبود وضعیت، کارشکنی در مسیر مدیر جدید شبستان نیز به نوعی بر خواست تحول نبودن در این مجموعه صحه گذاشته است.

در پایان گفتنی است، با این همه و با توجه به صداقت و پاکدستی در کنار همت دولت دهم، به ویژه شخص وزیر ارشاد در ساماندهی و تحول وضعیت فرهنگی، وجود چنین نقاط تاریکی در زیرمجموعه‌های این وزارتخانه، نه تنها حرکت در راه رشد فرهنگی و اصلاح فرهنگی را با مانع روبه رو می کند، که خواست مدیران ارشد نظام همچون رهبر انقلاب و رییس جمهور مبنی بر توجه ویژه به حوزه فرهنگ و هزینه بودجه در موارد اولویت دار را نیز منحرف می کند.