بي توجهي مسئولان به احتمال سونامي

روزنامه «خراسان» در گزارشی به قلم سید محمود معلمی نوشت:

«سونامي» واژه نام آشنايي در فرهنگ حوادث طبيعي و غيرمترقبه کشور نيست اما واقعيت اين است که اين پديده مخرب جغرافيايي چند سالي است که در سواحل برخي کشورها خودنمايي کرده و گاه نيز به طور خفيف تر خود را به صورت توفان هاي حاره اي در سواحل جنوب شرقي کشور نشان داده است.

توفان «گنو» که در سال ۱۳۸۶ بخش هايي از سواحل چابهار را درنورديد تنها بخشي از مخاطرات وقوع سونامي را در کشور نشان داد و اکنون رئيس موسسه ملي اقيانوس شناسي با اشاره به خطرات وقوع سونامي در کشور مي گويد: با توجه به تلفاتي که وقوع سونامي در پي خواهد داشت، راه اندازي مرکز هشدار سونامي با همکاري وزارت کشور را در دستور کار قرار داديم، ولي اين وزارت خانه توجهي به ايجاد اين مرکز ندارد.

چگيني با تاکيد بر اين که مسئله سونامي جدي است و احتمال رخ دادن آن وجود دارد افزود: مرکز ملي اقيانوس شناسي از ۵ سال پيش در تلاش است تا مرکز هشدار سونامي را با همکاري وزارت کشور راه اندازي کند و تاکنون چندين درخواست و طرح تحقيقاتي در اين زمينه به وزارت کشور ارسال کرده ايم ولي هنوز پاسخي دريافت نکرده ايم به نظر مي رسد که اين وزارت خانه ضرورت ايجاد اين ايستگاه را احساس نکرده است.

وي منطقه مکران واقع در جنوب شرقي ايران را «سونامي خيز» معرفي کرد و افزود: منطقه مکران ناحيه سونامي خيز است و شواهد زيادي در دست داريم که نشان مي دهد در سال ۱۹۴۵ امواج سونامي اقيانوس هند به ايران نيز رسيده است منطقه مکران از جاسک شروع مي شود و تا کراچي هند ادامه دارد.

پيش بيني تلفات سونامي در ايران نيز از زبان رئيس موسسه ملي اقيانوس شناسي کشور جالب توجه است: طبق تحقيقات انجام شده، سونامي در منطقه مکران مي تواند امواجي به ارتفاع ۱۲ متر ايجاد کند و پيش بيني مي شود که حدود ۴۰۰۰ نفر بر اثر سونامي جان خود را از دست بدهند.

شايد بتوان حادثه دريايي سال ۸۴ در چابهار را که به توفان گنو مشهور شد، مقدمه اي بر آغاز توفان هاي بزرگ تر و نهايتا سونامي در منطقه تلقي کرد.

در اين حادثه بيش از ۲۴ هزار خانه مسکوني، ۲ بندر محلي و بيش از ۸۰ فروند قايق ماهيگيري آسيب ديد و حتي براساس گزارش دولت عمان، توفان گنو بر قيمت پايه نفت در خليج فارس نيز تاثير داشت و شرکت هاي بيمه بين المللي اقدام به افزايش حق بيمه و دريافت حق بيمه گزينه «توفان گنو» در تعرفه هاي بيمه اي خود کردند.

سونامي که به «آبلرزه» هم ترجمه شده است يکي از پديده هاي جغرافيايي است هفته نامه محلي بوشهر به نام نسيم جنوب، سونامي را به «غرياله» ترجمه کرده و آن را لرزش شديد آب دريا در پي زمين لرزه هاي زير دريا مي داند.

آبي که به لرزه درآمده به شکل موج هاي عظيم به کرانه ها مي رسد و ويراني به بار مي آورد.

«غرياله» واژه فارسي بومي براي اين پديده در استان بوشهر است. غرياله ها معمولا پس از يک زمين لرزه بزرگ با حرکت رو به بالا، فعاليت آتشفشاني و يا برخورد شهاب سنگ ها  با زمين به وجود مي آيد. بسياري از غرياله ها در کرانه هاي ژاپن رخ مي دهند و از اين رو واژه ژاپني مربوط به اين پديده يعني تسونامي T-sunami به زبان انگليسي و از آن به بسياري زبان هاي ديگر نيز راه يافته است. پس از اين پديده گسل هاي بزرگي در بستر دريا پديد مي آيد. سرعت موج هاي سونامي گاه به بيش از ۸۰۰ کيلومتر در ساعت مي رسد. لذا مقابله با آن تاکنون از توان بشر خارج بوده است. يکي از بزرگ ترين سونامي هاي تاريخ در سال ۲۰۰۴ در نزديکي سوماتراي اندونزي روي داد و موجب ويراني بسيار گسترده و کشته شدن بيش از ۱۰۰ هزار نفر در جنوب آسيا شد.

در کتاب هاي تاريخ ايران نيز اين گونه آمده است که بندر بزرگ و پهناور سيراف در جنوب ايران تا سده چهارم هجري و عصر ديلميان بندري آباد و پررونق بوده و ناگهان بر اثر زلزله اي قسمت بزرگي از شهر به زير آب رفته است که آثار آن هنوز هم مورد توجه باستان شناسان ايراني و خارجي است.


«محمودي راد» مديرکل حفاظت محيط زيست استان خوزستان پديده هاي اقيانوسي را نتيجه تغيير اقليم منطقه مي داند و مي گويد: با توجه به امواج گرما در سال هاي اخير و تغيير اقليم محسوس در منطقه اقيانوسي مجاور ايران، مي توان اين طور اظهارنظر کرد که سونامي به شکل بالقوه در ايران نيز ممکن است رخ بدهد و توفان هاي سال ۱۳۸۶ در سواحل درياي عمان و بخش هايي از اقيانوس هند در واقع هشداري است که از اين پس بايد موضوع پايش تغييرات آب و هوايي دريايي و اقيانوسي را جدي بگيريم.

وي گرماي بي سابقه جنوب کشور و امواج گرما در مناطق شمالي مجاور درياهاي اقليمي را بي ارتباط با تغيير آب و هوا در ايران نمي داند و ادامه مي دهد: اگرچه نمي توان از وقوع سونامي اقيانوسي در ايران با اطمينان سخن بگوييم اما واقعيت اين است که آب و هواي منطقه به سوي وقوع اين پديده حرکت کرده است و سازمان هاي مرتبط بايد در فکر استقرار سامانه هاي هشداردهنده در اين خصوص باشند.

مديرکل حفاظت محيط زيست بار ديگر به حادثه توفان هاي سال ۱۳۸۶ در بندرعباس اشاره مي کند و ادامه مي دهد: نوار فعاليت سونامي در کشورهايي که رخ داده است، کاملا مشخص است و مي توان از نقشه فعاليت سونامي در اين کشور استفاده کرد و مناطق ساحلي کشور که در معرض وقوع احتمالي يا قطعي اين پديده هستند را تشخيص داد و به عنوان يک اقدام پيشگيرانه به مقابله با اين پديده رفت.

شايد يکي از دلايل وقوع خسارات زياد در سواحل ايران در صورت وقوع سونامي، وضعيت توپوگرافي اين سواحل است.

ديواره هاي سواحل جنوبي ايران مسطح و همتراز با درياست به گونه اي که امواج کوچک نيز مي تواند زمينه پيشرفت آب در خشکي و خسارات سنگين را موجب شود و در صورتي که امواج سهمگين ناشي از وقوع زلزله هاي دريايي که سونامي را در پي دارد، به اين سواحل نزديک شود عمق نفوذ آب ممکن است به ده ها کيلومتر و حتي به صد کيلومتر نيز برسد که در اين صورت ميزان خسارات قابل محاسبه نيست و از اين رو بايد در سيستم هشدارهاي حوادث اقيانوسي اصل مهم شيوه مقابله با سونامي در سواحل همتراز با اقيانوس نيز مدنظر قرار بگيرد.


همزمان با انتشار اخبار مختلف پيرامون وقوع سونامي در ايران و اظهارنظرهاي کارشناسان در اين باره، «حسين باقري» رئيس سازمان مديريت بحران کشور ضمن تکذيب خبر احتمال وقوع سونامي در کشور به جام جم آنلاين گفت: تشکيل کارگروه ويژه مقابله با سونامي در سازمان مديريت بحران تاييد شده است و اين کارگروه مي تواند کار خود را در اين زمينه آغاز کند، همچنين بررسي مسائل سونامي بر عهده اين کارگروه است.

دکتر «وحيد چگيني» رئيس موسسه ملي اقيانوس شناسي که از زيرمجموعه هاي سازمان مديريت بحران وزارت کشور به شمار مي رود نيز در اين باره گفت: در ديداري که با مهندس «حسين باقري» رئيس سازمان مديريت بحران وزارت کشور صورت گرفت، توافق شد تا اين موسسه با همکاري سازمان مديريت بحران، مرکز مخاطرات دريايي را راه اندازي کند.

«چگيني» افزود: همچنين مقرر شده است که کارگروه مخاطرات دريايي که توسط اين موسسه اداره و مديريت مي شود به صورت کارگروه ويژه به کار خود ادامه دهد.

وي تاکيد کرد: در ديدار با رئيس سازمان مديريت بحران مقرر شد که براي آماده سازي شرايط لازم براي تاسيس مرکز هشدار مخاطرات دريايي، اين سازمان از طرح هاي پژوهشي در رابطه با مخاطرات دريايي به خصوص سونامي، جريان هاي شکافنده، توفان هاي حاره اي و کشند قرمز حمايت مالي کند.

دکتر «چگيني» به گزارشگر ما تاکيد مي کند که موضع وي درباره وقوع سونامي در مصاحبه هاي مختلف که با رسانه ها داشته است بيان شده است و ما مي توانيم از همان مصاحبه ها استفاده کنيم.

رئيس مرکز ملي مطالعات اقيانوس شناسي در گفت وگو با مهر با بيان اين که سونامي همانند زلزله به طور ناگهاني ايجاد مي شود گفت: مطالعات نشان داده است که سونامي هر ۶۰ سال اتفاق مي افتد اما اين موضوع نشان دهنده پيش بيني وقوع سونامي نيست از اين رو نياز است تا به سامانه هاي هشدار سونامي مجهز شويم. وي با بيان اين که در حال حاضر تجهيزاتي از سوي سازمان بنادر و کشتيراني، سازمان هواشناسي، موسسه ژئو فيزيک، سازمان نقشه برداري و موسسه مطالعات زلزله شناسي ايران در برخي سواحل نصب شده است اضافه کرد: اين مرکز با همکاري ستاد بحران اقداماتي در زمينه نصب سامانه هاي هشدار انجام داده است که اميدواريم با تامين تجهيزات لازم گام هاي موثري در زمينه تکميل اين پروژه برداشته شود.

«چگيني» افزود: اين مرکز براي بررسي سونامي در درياي عمان اقدام به نصب و راه اندازي لرزه نگاري کف دريا در مناطق چابهار و هرمزگان و مراکز نزديک به درياي عمان کرده است، ضمن آن که شبکه لرزه نگاري خشکي نيز در حال تکميل است.

رئيس مرکز ملي مطالعات اقيانوس شناسي از اقدام کشورهاي عمان، پاکستان، يمن و هند در زمينه نصب سامانه هاي هشدار سونامي خبر داد و گفت: به دليل اين که بيشترين خطرات احتمالي از سونامي متوجه اين کشورهاست از اين رو اقداماتي را در اين راستا انجام داده اند.

«چگيني» از همکاري ايران با پنج کشور در زمينه راه اندازي سامانه هشدار در حوزه اقيانوس هند خبر داد و افزود: ايران با همکاري کشورهاي هند، اندونزي، مالزي، تايلند و استراليا اقدام به راه اندازي هشدار سونامي در اقيانوس اطلس و درياي عمان مي کند.

اين مقام مسئول دو منبع وقوع سونامي را اقيانوس هند و درياي حاشيه اي يعني درياي عمان عنوان کرد و ادامه داد: از آن جايي که خليج فارس داراي عمق کمي است در صورت بروز سونامي در معرض خطر قرار دارد از اين رو اقدام به راه اندازي سامانه هشدار با همکاري اين کشورها کرده ايم.

به هر حال حادثه خيزي فلات ايران واقعيتي است که نشان مي دهد از ۴۱ حادثه طبيعي در جهان، ۳۰ حادثه در ايران رخ داده و بر اين اساس بايد به فهرست حوادث طبيعي ايران، توفان دريايي و سونامي را نيز افزود و اين هشداري است که با گرم شدن هوا و تغييرات اقليمي در چند سال گذشته، بايد بيش از پيش جدي تلقي شود.