نگاهي به مراحل درمان اعتياد

امروزه مسئله مواد مخدر و اعتياد به آن، شکل مخاطره آميز و کاملا ً پيچيده اي به خود گرفته و در عين حال گستره اي جهاني يافته است. در واقع اعتياد يک بيماري خانمانسوز مي باشد که در سراسر دنيا گريبانگير افراد بسياري شده و به تبع آن خانواده هاي بي شماري را با مشکلات عديده اي مواجه نموده است.

در خصوص درمان اعتياد بايد گفت بدون هيچ گونه ترديدي درمان اعتياد يک درمان سريع و کوتاه مدت نمي باشد و نمي توان آن را با يک درمان ساده نظير درمان يک گلودرد چرکي مقايسه نمود.

در حقيقت ترک، اولين گام از سلسله مراحل درماني است. در قدم اول يا همان ترک، فرد معتاد شرايطي را پيدا مي ‌کند که در آن مي تواند با کسب مهارتهاي اجتماعي، با وسوسه عواملي که وي را به سمت مواد سوق مي دهد مبارزه کند و به گونه‌اي مهارت نه گفتن به مواد را مي‌ آموزد.

در واقع بايد گفت براي درمان اعتياد بايد دومرحله طي شود؛ اول فرد پاک شود. يعني براي بيمار، اقدامات درماني انجام شود که پس از اينکه فرد دست از مصرف مواد برداشت، خمار نشود. که اين کار با سم زدايي امکان پذير است. پس سم زدايي تنها وابستگي بدني را برطرف مي کند. دوم بعد از پاک شدن، فرد بايد پاک بماند. براي پاک ماندن، بيمار بايد بر هوس استفاده از مواد که همان وابستگي رواني به مواد مخدر است غلبه کند.

براي اين کار، بيمار نياز به روان درماني و درمان نگه دارنده دارد. البته ناگفته پيداست که پي گيري بيمار از نظر ماندگاري در درمان، ضروري است. زماني که يک فرد مصرف خود را قطع مي ‌کند و در دوره ترک قرار مي ‌گيرد بايد مورد پايش و نظارت باشد.

در خصوص دارو درماني بايد گفت داروهاي درماني  نگدارنده در حال حاضر براي مواد افيوني مانند کراک، هروئين، ترياک و شيره وجود دارد که متادون و بوپرنورفين از جمله آنهاست. بسياري از محققان، پژوهشگران و درمانگران معتقدند که در مورد اعتياد هم مثل خيلي ديگر از بيماريها بايد گزينه هاي دارو درماني مختلف داشته باشيم تا بتوانيم تعداد بيشتري از بيماران را تحت پوشش قرار دهيم و در اين مسير، امروزه مصرف بوپرنورفين نيز به عنوان دارويي نگه دارنده رونق يافته است.»

بوپرنورفين براي درمان وابستگي به مواد افيوني، هم در روشهاي سم زدايي و هم به شکل درمان نگه دارنده مورد استفاده قرار مي گيرد.

دکتر علي فرهوديان - عضو هيأت علمي مرکز تحقيقات اعتياد دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي معتقد است: «بوپرنورفين در مقايسه با متادون، خطر بيش مصرفي و مسموميت کمتري داشته، وابستگي جسمي و رواني کمتري ايجاد مي کند و قطع تدريجي آن راحت تر تحمل
 مي شود.»

البته هرچند اين دو دارو به عنوان دو داروي نگه دارنده استفاده مي شوند ولي تفاوتهاي اصولي با هم دارند و در برخي بيماران، تأثير متادون، بهتر و در برخي ديگر بوپرنورفين، بهتر مي باشد.

استفاده مناسب از هر يک از اين دو دارو، موجب بهبود نتيجه درمان مي شود. امروزه به منظور جلوگيري از سوء استفاده از بوپرنورفين، سابوکسون که مورد تأييد FDA مي باشد، نيز در کشور با مجوز وزارت بهداشت، در حال عرضه به بيماران مي باشد. اين قرص، ترکيبي از بوپرنورفين و نالوکسان است. نالوکسان به  اين جهت به سابوکسون اضافه شده است که از سوء استفاده بوپرنورفين توسط افراد وابسته به مواد افيوني جلوگيري شود.

به گفته دکتر آذرخش مکري - معاون آموزشي مرکز مطالعات اعتياد - مزيت ديگر آن مربوط به بيماراني است که نيازمند هوشياري بالايي هستند، چرا که مشکلات خواب آلودگي، شناختي و مشکلات حافظه کمتري در مقايسه با متادون ايجاد مي کند.در دوره پس از ترک، فرد معتاد بايد حلقه دوستان را تغيير دهد که لازمه تحقق اين مطلب، يادگيري مهارتهاي ارتباطي است. به هر نحو ممکن فرد بايد از محيطي که شرايط قبل از ترک را برايش تداعي مي کند فاصله بگيرد؛ از اين رو برگزاري کلاسهاي آموزشي رفتار درماني، شناخت درماني و... ضروري است، تا فرد با کسب اين مهارتها و تمرين آنها در گروههاي سالم بتواند به شرايط عادي و قبل از ترک خود بازگشته و شاهد يک ترک موفق و سالم باشد.

در پايان بايد اذعان نمود که اعتياد به مواد مخدر علاوه بر زيانهاي جدي و خطرناک جسمي از قبيل ابتلا به بيماريهاي عفوني واگيردار همچون ايدز، هپاتيت و سل، عوارض و مشکلات عديده اجتماعي و اقتصادي از قبيل افزايش جرمهاي مرتبط با مواد مخدر همچون قتل و سرقت، تکدي گري و هدر رفتن سرمايه هاي کلان مادي کشورها را به دنبال دارد و مقابله با آن و درمان مبتلايانش، نيازمند عزم ملي و جزم تک تک افراد اين جامعه در هر لباس و در هر مکان و هر زمان مي باشد.

روزنامه رسالت