عراق به آمریکا غرامت جنگی می دهد؛ خسارت ایران در پرده ابهام

سرویس سیاست خارجی ـ روز شنبه (بیستم شهریور)، مسئولان عراقی اعلام کردند، توافقنامه‌ای میان عراق و آمریکا امضا شده که بنا بر آن، دولت عراق به آمریکایی‌هایی ـ که در زمان ریاست جمهوری صدام حسین و در زمان جنگ کویت (۱۹۹۰ و ۱۹۹۱) هدف بدرفتاری قرار گرفته اند ـ خسارت پرداخت خواهد کرد.

به گزارش«تابناک»، روزنامه آمریکایی «کریستین ساینس مونیتور» با انتشار این خبر، مبلغ خسارت مورد نظر آمریکایی ها را چهارصد میلیون دلار اعلام کرد و نوشت: عراق در سال ۱۹۹۰ ده‌ها سرباز آمریکایی را دستگیر و از آنان به عنوان دیوار انسانی برای مقابله با حملات هوایی نیروهای ائتلاف استفاده کرد؛ گزارش‌های بسیاری نیز درباره شکنجه این سربازان توسط نظام صدام حسین منتشر شد.

بر پایه این گزارش، در شکایت‌هایی که تاکنون در دادگاه‌های آمریکا ثبت شده است، زندانی‌های سابق آمریکایی در عراق گفته‌اند که هدف شکنجه‌هایی چون «اعدام مصنوعی»، «گرسنگی»، «جلوگیری از خوابیدن» و «عدم ارایه خدمات پزشکی» قرار گرفته‌اند.

«هوشیار زیباری»، وزیر امور خارجه عراق که این تفاهم‌نامه جدید را با «جیمز جفری»، سفیر آمریکا در بغداد به امضا رساند، اعلام کرد که این تفاهم‌نامه کمک می‌کند تا تحریم‌هایی که سازمان ملل بیست سال پیش و پس از حمله صدام به کویت علیه عراق وضع کرده، پایان یابد.

وزارت خارجه عراق در پایگاه اینترنتی خود اعلام کرد، امضای تفاهم‌نامه پرداخت خسارت به آمریکا در راستای حل و فصل خواسته‌های قانونی متعدد شهروندان آمریکایی از نظام سابق حاکم بر عراق است.

«دیوید راینز»، سخنگوی سفارت آمریکا در عراق نیز بدون آنکه جزییات بسیاری اعلام کند، گفت که تفاهم‌نامه یاد شده در دوم سپتامبر به امضا رسیده بود.

پس از حمله عراق به کویت در سال ۱۹۹۱، شورای امنیت از عراق خواست تا به کشورهایی که در اثر اشغال کویت ضرر کرده‌‌اند، خسارت پرداخت کند. عراق هم‌اکنون نزدیک به 5 درصد از عایدات نفتی خود را برای پرداخت خسارت هزینه می‌کند که بیشتر آن نیز به کویت پرداخت می‌شود.

با این حال، عراق گفته است، مبلغ این خسارت‌ها که نزدیک به بیست میلیارد دلار تعیین شده، عادلانه نبوده و باید کمتر شود تا بدین ترتیب، دولت عراق بودجه بیشتری برای بازسازی کشور پس از جنگ ۲۰۰۳ در اختیار داشته باشد.

عراق پیش از این خواسته بود تا همه مصوبات شورای امنیت که تحت بند هفتم منشور سازمان ملل به تصویب رسیده بود، لغو شود.

کویت اما با اعتراض به این کار، موفق شده تاکنون موافقت جامعه بین‌الملل برای ادامه این مجازات‌ها را جلب کند.

اجرای مصوبات شورای امنیت که بر پایه بند هفتم منشور سازمان ملل به تصویب می‌رسد، برای کشورهای عضو الزامی است.

این گزارش می افزاید: پایگاه خبری «دویچه وله» که این خبر را به نقل از روزنامه آمریکایی منتشر کرده، در ادامه به موضوع غرامت جنگی ایران از عراق پرداخته و می نویسد: اما با گذشت بیش از بیست سال از پایان جنگ ایران و عراق، ایران هنوز غرامت خود را از عراق باز پس نگرفته است.

در سال ۱۹۹۱ خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل وقت سازمان ملل متحد در گزارشی رسمی، عراق را آغازگر جنگ معرفی و به طور ضمنی از خواسته ایران برای دریافت غرامت پشتیبانی کرد.

‎این گزارش می افزاید، دولت وقت ایران به ریاست اکبر هاشمی رفسنجانی، رقم خسارت‌های وارده به ایران را معادل هزار میلیارد دلار عنوان کرد؛ اما سازمان ملل این رقم را به دویست میلیارد دلار کاهش داد. با این حال، تیرگی روابط میان دو کشور در آن زمان، موجب شد که موضوع دریافت غرامت هیچ گاه بطور جدی مطرح نشود.

دو سال پس از سقوط رژیم صدام حسین و در ماه می ۲۰۰۵، وزرای خارجه ایران و عراق با صدور بیانیه‌ای صدام حسین را مسئول آغاز جنگ بین دو کشور دانسته و خواستار محاکمه همگی رهبران سابق حکومت عراق در دادگاهی بی‌طرف شدند.

این گزارش می افزاید: با روی کار آمدن دولت محمود احمدی‌نژاد، بحث غرامت‌گیری از دولت کنونی عراق دوباره مطرح شد.

در مرداد ماه امسال، کاظم جلالی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، با اشاره به اینکه هم اکنون «آمریکا با فروش نفت عراق، غرامت جنگ را از عراق می‌گیرد»، تأکید کرد که ایران باید دریافت غرامت جنگ تحمیلی از عراق را به طور جدی پیگیری کند.

او در ادامه افزود: «گرفتن غرامت جنگی از کشور عراق از حقوق ملی جمهوری اسلامی ایران است و کسی نمی‌تواند از آن تنزل کند».

در همین حال، حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، رئیس گروه دوستی پارلمانی ایران و عراق پیشنهاد کرد که «عراق می‌تواند برای جبران خسارت جنگی که به ایران وارد کرده است، یکسری از چاه‌های نفت خود را در قالب نوعی تعامل غیر نقدی به جای غرامت به ایران واگذار کند».

در شهریور امسال نیز کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس اعلام کرد، با تهیه طرحی که بر پایه آن، دولت ملزم به پیگیری گرفتن غرامت و خسارت‌های جنگ است، نشان داده که خواستار پیگیری این مسأله از راه مجامع بین‌المللی به ویژه سازمان ملل متحد است.

با این حال، دولت ایران تا به امروز به هیچ کدام از مجامع بین‌المللی درخواستی بر این مبنی ارایه نکرده ‌است.

به گفته برخی تحلیلگران سیاسی، اختلاف میان دولت و مجلس یکی از دلایل پیشرفت نکردن این مسأله است.

گفتنی است، با وجود آنکه بارها موضوع دریافت غرامت جنگی ایران از عراق در افکار عمومی مطرح شده و از سوی برخی مقامات مورد تأکید قرار گرفته، تاکنون هیچ گونه اقدام رسمی از سوی ایران انجام نشده است.

با این اوصاف، به نظر می رسد، طرح این موضوع از سوی ایران در چهارچوب قانونی خود و ثبت آن در مجامع بین المللی، ضرورتی انکار ناپذیر است که در صورت دیرکرد و مشمول مرور زمان شدن آن، ممکن است در آینده، اسباب تضییع حقوق هزاران ایرانی آسیب دیده از جنگ تحمیلی عراق علیه کشورمان را در پی داشته باشد.