ابعاد حقوقی اهدای یک میلیون تومان به نوزادان /طبرستان

والی نویسنده وبلاگ طبرستان در مطلبی نوشت:

یکی از موضوعات جالب توجه که موجب حیرت و تعجب بسیاری از ایرانیان شد، خبر اهدای یک میلیون تومان به نوزادان متولد ١٣٨٩ بود.

این موضوع از جوانب مختلف از سوی جناحهای سیاسی و غیرسیاسی مورد بررسی قرار گرفته و بسیاری را ناراحت و بسیاری را نیز خوشحال کرده است. اما در مقام تحلیل حقوقی این قضیه مواردی را میتوان مورد توجه قرار داد.

١- در لسان حقوقی اهداء یک میلیون تومان به شخص یعنی تملیلک بلاعوض یک میلیون تومان است که نام حقوقی آن هبه یا بخشش می باشد و از انواع عقود معین در قانون مدنی تعریف شده است.

٢- مسئله بعدی آن است که این هبه یک میلیون تومنی به افرادی تعلق می گیرد که از لحاظ حقوقی به بلوغ و رشد نرسیدند و در اصطلاح حقوقی صغیر غیرممیز می باشند. (صغیر یا ممیز است یعنی برخی از مسائل را می فهمد و یا غیر ممیز یعنی نمیتواند نفع یا ضرر خود را تشخیص دهد. صغیر ممیز در لسان حقوقی قصد دارد ولی رضا ندارد ولی صغیر غیر ممیز نه قصد دارد و نه رضا)

٣- با توجه به اینکه هبه در قانون مدنی ما یکی از انواع عقود معین می باشد  سوال این است آیا کسی می تواند از لحاظ حقوقی به یک صغیر غیر ممیز هدیه ای عطا کند و با او عقد هبه ببندد. در ابتدا به تعریف هبه می پردازیم:

۴- تعریف لغوی هبه: هبه در لغت به معنای بخشیدن یا دادن چیزی به کسی بدون عوض است. هبه سه رکن اصلی دارد:

رکن اول واهب است یعنی کسی که مالی را به دیگری تملیک می کند

 رکن دوم موهوب است یعنی مالی که مورد تملیک قرار می گیرد

و رکن سوم متهب است یعنی کسی که تملیک مالی را قبول می کند

۵- بر این اساس هبه جزء عقود است و در قانون مدنی عقود چند رکن اصلی دارد که یکی از ارکان اصلی آن ایجاب و قبول است یعنی متعاملین باید مثل عقد بیع و نکاح واجاره، ایجاب و قبول نمایند.

۶- حال سوال اصلی این است که در تملیک بلاعوض یک میلیون تومان به نوزادان، شرایط اصلی عقد رعایت می شود. بعنوان نمونه ارکان عقد هبه می توانند بایکدیگر معامله کرده و عقد را منعقد کنند. مشخص است که در این معامله دو رکن اصلی یعنی واهب و موهوب مشخص است. واهب دولت است و موهوب یک میلون تومان . اما آیا متهب شرایط و اهلیت قبول معامله یا عقد را دارد یا خیر؟

ماده ١٩۴ قانون مدنی می گوید: الفاظ و اشارات و اعمال دیگر که متعاملین بوسیله آن انشا می نمایند باید موافق باشد به نحوی که احد طرفین همان عقدی را قبول کند که طرف دیگر قصد انشا دارد

٧- چنانچه گفتیم متهب برای قبول هبه باید اهلیت انعقاد عقد هبه را داشته باشد و یکی از شرایط اصلی اهلیت قابل و بلوغ و رشد است. براساس قانون مدنی صغیر غیر ممیز و مجنون نمی توانند متهب باشند. زیرا نه بالغ است و نه رشید.

٨- اگر ارکان ایجاب و قبول قصد و رضا باشد یعنی برای اینکه ایجاب و قبول صحیح باشد هم قصد معامله وجود داشته باشد و هم رضا،  در این مورد صغیر غیر ممیز نه قصد انشای معامله را دارد و نه رضا

٩- وانگهی برخی معتقدند که شرایط صحت و تحقق هبه دو رکن است اولا موهوب باید در قبض متهب باشد یعنی متهب بر موهوب استیلا و تصرف پیدا کند (که در این مورد خاص متهب تا سن ١٨ سالگی نمی تواند بر موهوب استیلا پیدا کند) و دیگر اینکه عین موهوب مشخص باشد.

١٠ - با توجه به مطالب فوق الاشعار عقد هبه دولت با نوزادان برای دریافت یک میلیون تومان بدلایل زیر باطل و دارای اشکال فراوان حقوقی و فقهی است:

ا- متهب اهلیت معامله ندارد یعنی نه بالغ است و نه رشید بلکه صغیر غیر ممیز است که معامله صغیر غیر ممیز حتی برای دریافت هبه باطل است.

٢- در این عقد قصد و رضا برای انجام معامله وجودندارد زیرا صغیر غیر ممیز نه قصد انشاء معامله را دارد و نه رضا برانجام معامله را داراست

٣- در این عقد قبض موهوب منوط و مشروط به شرطی شده است که در اختیار متهب نیست و نمی تواند بر موضوع هبه یا موهوب  استیلا یابد.