اگر حاكم شرع حكم كند، مجتهدين ديگر هم بايد به آن عمل کنند

معمولا در آغاز ماه مبارک رمضان و ماه شوال که با عید سعید فطر آغاز می شود، مومنین و روزه داران با برخی ابهامات درباره چگونگی مسجل شدن رویت هلال اول ماه روبه رو می شوند.

به گزارش «تابناک»، این مسأله از آنجا اهمیت پیدا می کند که با توجه به برخی اختلاف نظرهای جزیی از سوی علما و مراجع معظم تقلید، بعضا مسائلی پیش می آید که به دلیل نداشتن آگاهی لازم و کافی مردم از حکم شرعی آن از یک سو و برخی شیطنت ها از سوی دیگر، ممکن است در تعیین روز عید فطر، اختلافی پدید آید که منجر به وهن جامعه اسلامی شود.

بر همین اساس، نظر مصرح مرجع بزرگوار تقلید حضرت آیت الله حاج آقا مجتبی تهرانی را در این باره، به شرح زیر می آوریم:

با توجه به استفتای مکرّر مقلّدین ارجمند _ أیّدهم‏الله‏تعالی _ درباره راه‏های اثبات شرعی اوّل ماه، فتاوای فقهی حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی در این رمینه که در متن رساله توضیح‏المسائل معظّم‏له نیز موجود است، به شرح زیر اعلام می‏شود:

مسأله 1786 ـ اوّل ماه به پنج چيز ثابت مى‏شود:

نخست، این كه خود انسان ماه را ببيند.

دوم، عدّه‏اى كه از گفته آنان يقين پيدا شود، بگويند ماه را ديده‏ايم و همچنين است هر چيزى كه به واسطه آن يقين پيدا شود.

سوم، دو مرد عادل بگويند كه در شب ماه را ديده‏ايم؛ ولى اگر صفت ماه را بر خلاف يكديگر بگويند، يا شهادتشان خلاف واقع باشد مثل اين كه بگويند داخل دایره ماه طرف افق بود، اوّل ماه ثابت نمى‏شود؛ امّا اگر در تشخيص بعضی خصوصيات اختلاف داشته باشند؛ مثل آنكه يكى بگويد ماه بلند بود و ديگرى بگويد نبود، به گفته آنان اوّل ماه ثابت مى‏شود.

چهارم، سى روز از اوّل ماه شعبان بگذرد كه به واسطه آن، اوّل ماه رمضان ثابت مى‏شود و سى روز از اوّل رمضان بگذرد كه به واسطه آن، اوّل ماه شوّال ثابت مى‏شود.

پنجم، حاكم شرع حكم كند كه اول ماه است.

مسأله 1787 ـ در اينجا چند مسأله است:

نخست: اگر حاكم شرع حكم كند كه اوّل ماه است، اين حكم براى همگان حجّت است و كسانى هم كه از او تقليد نمى‏كنند، حتّى مجتهدين ديگر بايد به حكم او عمل نمايند، ولى كسى كه مى‏داند حاكم شرع اشتباه كرده نمى‏تواند به حكم او عمل نمايد.

دوم: اگر اوّل ماه براى مجتهدى ثابت شود، ثبوت ماه نزد آن مجتهد فقط براى خود او حجّت است و براى ديگران حتّى مقلّدين آن مجتهد حجت نيست.

سوم: اگر از ثبوت اوّل ماه نزد مجتهدى براى ديگران و يا مقلّد او يقين به اوّل ماه حاصل شود، يقين ديگران و مقلّد او به اوّل ماه براى آن‏ها حجت است؛ نه آن‏ كه ثبوت ماه نزد مجتهد براى آنان حجّت باشد؛ و رابطه‏اى بين تقليد و ثبوت ماه نزد مجتهد نيست.

چهارم: در صورت شك يا ظنّ به خلاف حكم حاكم شرع، بايد به حكم حاكم شرع عمل شود و آن حكم حجّت است مگر آنكه يقين بر خلاف آن داشته باشند.

پنجم: اگر حاكم شرع حكم كند به اوّل ماه رمضان، كسى كه يقين بر خلاف حكم حاكم شرع ندارد، اگر آن روز را روزه نگيرد و افطار كند، قضا و كفاره ـ در صورتى كه مفطر كفاره داشته باشد ـ بر او واجب مى‏شود.

ششم: اگر حاكم شرع حكم كند به اوّل ماه شوّال، كسى كه يقين بر خلاف آن ندارد، اگر آن روز را روزه بگيرد، روزه او حرام است.

هفتم: اگر براى مجتهدى اوّل ماه ثابت شود، اگر اعلام ثبوت ماه و اشاعه آن موجب اختلاف و تفرقه بين مسلمين و وَهن به اسلام شود و يا موجب تضعيف نظام اسلامى شود اعلام و اشاعه آن جایز نيست.

هشتم: اگر هلال ماه با ابزار و وسايل جديد رؤيت شود، چنانچه آن وسايل تقويت كننده ديده بيننده باشد و يا موانع ديد را برطرف كند، اشكال ندارد و اوّل ماه ثابت مى‏شود، ولى اگر تصرف در مريى محسوب شود؛ مثلاً طورى تصرف كند كه هلال ماه را كه پايين‏تر از افق است، بالا نشان دهد تا رؤيت شود اين رؤيت حجّت نيست.