روزگاری ایران پیشتاز طراحی لباس بود

رئیس انجمن طراحان لباس و پارچه می گوید: برنامه های اصلاح مد و ترویج الگوی ایرانی اسلامی عموما به این شکل است که جلساتی تشکیل و تصمیمهایی گرفته می شود اما زمان به نتیجه رسیدن، مسئولان جابه جا شده و دوباره داستان حمایت نکردن دولت از طراحان داخلی تکرار می شود.

به گزارش خبرنگار مهر، واردات بی رویه پوشاک و استفاده نکردن از طراحان داخلی برای اندک پوشاک تولید شده در داخل منجر به بی توجهی بخش صنعت به استفاده از طراح شده است. در واقع حلقه ارتباط تولید کننده و طراح در کشور ما گم شده است. اگرچه رئیس انجمن طراحان لباس و پارچه معتقد است هم اکنون نیز که به تدریج برخی از واحدهای صنعتی به استفاده از طراح روی آورده اند استقبالی از سوی طراحان برای حضور در صنعت نمی شود. در واقع اغلب طراحان یا سرخورده شده اند و یا به دلیل سختیهای فعالیت با حوزه صنعت، تمایل به فعالیت در مزونهای شخصی خود را دارند.

لزوم ایجاد اتاق طراحی در بخش صنعت، توجه به جایگاه پوشاک کودکان و افراد مسن، نیاز به برگزاری نمایشهای زنده لباس به صورت عمومی و وضعیت طراحی پارچه در صنعت ضعیف نساجی بخشی از محورهای گفتگوی مهر با صدیقه پاک بین رئیس انجمن طراحان لباس و پارچه، عضو هیئت علمی و مدیر گروه رشته طراحی پارچه و لباس دانشگاه الزهرا(س) است که در ادامه می خوانید.

*گروه اجتماعی ــ خبرگزاری مهر: طراحی لباس و مد همواره موضوعی حاشیه ای در کشور ما بوده است و کمتر به آن پرداخته شده علی رغم اینکه در تمام دنیا جز قوی ترین صنعتهاست. راه توسعه این صنعت و گشایش مسیر بسته ارتباط طراحان و تولید کننده ها چیست؟

- صدیقه پاک بین: طراحی لباس و پارچه واقعا مورد نیاز جامعه است و در گذشته ایران حرف اول را در این زمینه می زد. با توجه به قدمتی که در تاریخ ایران در این زمینه داشته ایم و تاریخ پارچه در ایران، امروزه باید مجددا این تاریخچه را هم در تولید پارچه های خوب و هم طراحی لباسهای مناسب احیا کنیم.

در این زمینه ما حاضریم طرحها را به صورت رایگان در اختیار تولید کننده قرار دهیم تا تولید انبوه شده و به دست مصرف کننده ها برسد و مردم طرح طراحان ایرانی را تجربه کنند. حتی برای ایجاد ارتباط فعال بین طراحان و بخش صنعت حاضریم علاوه بر در اختیار قراردادن طرح، در مرحله تولید و الگوسازی نیز تولید کننده ها را یاری کنیم. البته تولید کننده ها نیز از سویی برای تمایل نداشتن به استفاده از طراح حق دارند چرا که به فکر سود تولید هستند و نگرانند که استفاده از طرحهای داخلی مورد استقبال قرار نگیرد. اما تولید پوشاک با نوآوریهای طراحان و خلق ایده هایی که از بطن تاریخ گذشته و پوشاک اقوام ایران گرفته شده و باز آفرینی آن به شکل مدرن و امروزی می تواند جای خود را در جامعه ایرانی باز کند و همچنین صادرکننده خوبی به کشورهای دیگر نیز باشیم چرا که استقبال خوبی از این طرحها می شود.

افرادی هستند که بسیاری از طرحهایی تهیه شده در ایران را در خارج از کشور تولید و به فروش می رسانند. این طرحها می تواند در ایران تولید شود و در اختیار افرادی قرار گیرد که عاشق لباسهایی با رنگ و لعاب خاصی و طراحی ویژه هستند.

* چرا بسیاری از تولید کننده ها ترجیح می دهند به جای استفاده از طرح طراحان داخلی که برای آنها هزینه بر است لباسهایی را از کشورهای دیگر وارد و از طرح آنها الگو گرفته و تولید کنند؟

- در گذشته از طراحی لباسهای ترک برای تولید پوشاک استفاده می شد ولی هم اکنون درخواستهای بسیاری از واحدهای صنعتی برای استفاده از طراح داریم. طراحان ممکن است در روزهای اول کاری با مشکلاتی مواجه شوند ولی برخی از آنها که مقاوم هستند در تولیدیها ماندگار شده و فعالیت می کنند. بسیاری از طراحان نیز به دلیل اختلاف سلیقه، ایرادهای مکرر تولید کننده از طرح ارائه شده و درخواست تغییر طرحها و یا مشکلاتی از این دست از ادامه فعالیت خود دست می کشند.

برخی تولید کننده ها به دلیل هزینه ای که باید صرف طراح کنند، احساس نیاز نمی کنند و هنوز به این باور نرسیده اند که اگر طراح در تولیدی آنها مشغول به کار شود و طرح خوبی را ارائه کند، فعالیتشان پیشرفت قابل ملاحظه ای می کند. در برخی موارد طراحان دهها طرح را به کارفرما می دهند ولی تولید کننده عنوان می کند که از فلان طرح در فلان ژورنال استفاده کن که باعث دلسردی و سرخوردگی طراحان شده است. به همین دلیل در مواردی طراح برای فعالیت در کارگاهها پیدا نمی شود چرا که اغلب یا سرخورده شده اند و یا تمایل دارند به صورت شخصی فعالیت کنند.

*مکلف کردن تولیدیها به استفاده از طراح و طرحهای داخلی چقدر در بهبود روند فعلی موثر است؟

- انجمن طراحان لباس به وزارتخانه های بازرگانی و ارشاد پیشنهاد داد که اتاق طراحی در بخش صنعت ایجاد شود و بخشنامه ای ابلاغ شود که در هر واحد تولیدی یک طراح مشغول به کار شود که با این طرح موافقت شد ولی متاسفانه خبری از اجرای آن نیست. عموما اینگونه است که یکسری جلسات تشکیل شده و تصمیم گیریهایی می شود ولی زمانی که این جلسات به نتیجه نزدیک می شود مسئولان جابه جا شده و تمامی فعالیتهای قبلی از بین می رود.

قطعا الزام واحدهای تولیدی به استفاده از طراحی داخلی می تواند در اصلاح روند مد و ترویج الگوی ایرانی اسلامی موثر باشد.
باید سازگاری بین تولید کننده ها و طراحان ایجاد شود. در تمامی کشورها تولید کنندگان در بخش پوشاک از طراح به عنوان مشاور اصلی خود در تولید و در تمامی زمینه ها استفاده می کنند حتی تزئینات داخلی، ولی در ایران به نظر طراحان اهمیت داده نمی شود. شاید تولید کننده ها از این وحشت دارند که تولید با شکست مواجه شود و سودآوری نداشته باشد.

*یکی از دلایلی که طراحان تمایل دارند به صورت شخصی کار کنند دستمزدهای پایینی است که در کارگاهها به آنها داده می شود در حالی که در دنیا صنعت طراحی بسیار قوی بوده و آنها سهم بالایی از فروش و سود را در بخش پوشاک دارند، دلیل چنین تفاوتی چیست؟

- دستمزد طراح حرفه ای و مبتدی تفاوت دارد و یک طراح مبتدی نباید حقوق خود را با طراحی که 30 سال سابقه فعالیت دارد مقایسه کند ولی زمانی که کارفرما احساس کند طراح در کار او تحولی ایجاد کرده و به او نیازمند است دستمزد او را بالاخواهد برد. یک طراح نباید ابتدا توقع دستمزد آنچنانی داشته باشد. البته طراحان باید توجه کنند که طرحشان در کجا استفاده می شود باید دید یک تولیدی کوچک چه میزان سود دارد تا بتواند هزینه طراح را پرداخت کند.

*در حال حاضر کشورهای مالزی، امارات و ترکیه نمایشهای زنده لباسهای اسلامی را در سطوح وسیع برگزار می کنند و طرفداران بسیاری را جذب این نمایشهای زنده کرده اند و بازاریابی وسیعی هم انجام می دهند، این در حالی است که کیفیت طراحی لباسهای عرضه شده قابل مقایسه با نمونه های طراحان داخلی ما نیست. ایران چطور می تواند در این زمینه وارد شده و جایگاه شایسته اش را به دست آورد؟

- تنها ویژگی لباسهای مالزی تنوع رنگ است. در صورتی که حمایتهایی از طرف دولت صورت گیرد و یکسری از طراحان طرحهای خود را ارایه کنند و اجرایی شود، نمایش زنده منحصر به فردی از هنر طراحان ایرانی برپا می شود ولی برگزاری این نمایشهای زنده لباس به صورت بین المللی نیازمند این است که با دیگر کشورها مانند ایتالیا توافقاتی انجام بگیرد و نیاز به رایزنی و ارتباطات دارد. در صورتی که کشورهای دیگر با کیفیت و نوع طراحی لباس در ایران آشنا شوند بازار خوبی را به دست می آوریم. ایران می تواند در این زمینه پیشتاز باشد و طراحان ما این توانایی را دارند ولی مشکل تنها عدم حمایت دولت است.

*کارشناسان معتقدند یکی از راههای توسعه صنعت مد و ترویج الگوهای ایرانی اسلامی برگزاری نمایشهای زنده لباس در داخل کشور است ولی چند سالی است که هیچ نمایش زنده لباسی به صورت رسمی در کشور برگزار نشده است. این به سخت گیری صدور مجوز از سوی ارشاد برمی گردد و یا عدم تمایل طراحان به برگزاری نمایش زنده به دلیل نداشتن بازده مناسب؟

- این مسئله به سخت گیری صدور مجوز برای نمایشهای زنده لباس برمی گردد. تا زمانی که نمایشهای زنده برگزار نشود امکان عرضه طرحها وجود ندارد. به طور نمونه انجمن طراحان لباس و پارچه برنامه ریزی را برای برگزاری بزرگ ترین نمایش زنده لباس انجام داده و مجوز برگزاری آن را از اداره اماکن نیروی انتظامی گرفته ایم ولی بعد از 10 ماه منتظر مجوز وزارت ارشاد هستیم.

همین سخت گیری در صدور مجوز نمایش رسمی زنده لباس موجب شده تا طراحان اقدام به برگزاری شوهای خانگی کنند که البته فعالیت به صورت شخصی و خصوصی هم نمودی ندارد چرا که باید طراح لباس خود را معرفی کند ولی با برگزاری شوهای کوچک در مزونهای شخصی هیچ گاه صنعت مد در ایران رشد نخواهد کرد.

البته تصوری هم در ذهن عامه وجود دارد که لباسهای عرضه شده در نمایشهای زنده لباس قیمتهای بالایی دارند ولی بنده با طرحهایی که گران قیمت باشد مخالفم و معتقد هستم باید طرحهایی را عرضه کنیم که علاوه بر جنبه زیبایی، مقرون به صرفه باشد، این شاخصه ها برای یک نمایش لباس مهم است نه اینکه لباسهای آنچنانی و گران قیمت را به نمایش بگذاریم.
در حال حاضر برندهای مختلف در ایران لباسهایی را به نمایش گذاشته اند که قیمتهای آنچنانی هم ندارند ولی نوع طراحی خاصشان باعث شده جوانان را جذب کند. طراحان ما می توانند این کار را انجام دهند و به مرحله تولید انبوه برسد. البته نباید فراموش کرد که بعد از نمایش زنده اگر طرحها به تولید انبوه نرسد برگزاری آن بی فایده خواهد بود.

*با توجه به اینکه صنعت نساجی ایران بسیار ضعیف و ناتوان شده است طراحی پارچه چه جایگاهی می تواند در این صنعت داشته باشد؟

- یکی از مشکلات طراحان ما محدود بودن طراحی و جنس پارچه های موجود در بازار داخل است. البته در زمینه
پارچه های لباس مردانه وضعیت خوب است و مشکل چندانی وجود ندارد ولی در بخش لباسهای زنانه با مشکل مواجهیم.
از طریق چاپ پارچه می توان تا حدودی این مشکل را برطرف کرد. هم اکنون طراحان پارچه ای داریم که توانایی بالایی دارند و طرحهای خوبی را خلق می کنند. باید کارخانجات نساجی به این فکر باشند که برای تولید پارچه های زنانه از طراح استفاده کنند. البته در صنعت نساجی اقبال زیادی نسبت به طراحان پارچه وجود ندارد.

در بخش پارچه های رومبلی از طراح استفاده می شود ولی در بخشهای دیگر کمتر از طراحان پارچه برای تولید بهره گرفته می شود. به طور نمونه اگر پارچه مانتو را به صورت طرح دار ارایه کنند بسیار مطلوب خواهد بود و تحولی در تولید مانتو در کشور ایجاد می شود.

تحول در طراحی صنعت نساجی تحول بزرگ را در طراحی لباس و مد به دنبال دارد، دست طراحان باز می شود و طرحها از این یکنواختی در می آید. هم اکنون برای اجرای طرحهای خوب نیاز به وارد کردن پارچه از خارج کشور است که هزینه بالایی دارد. سرمایه های خوبی را در این زمینه داریم ولی باید حمایتی صورت گیرد تا سرمایه ها را حفظ کنیم.

* هم اکنون اندک تولید داخل با طراحی داخلی مختص لباسهای بزرگسالان است و در بخش پوشاک بچه گانه و لباسهای افراد مسن یا بزرگ سایز محدودیتهای بسیاری وجود دارد. در این زمینه چقدر توانایی در طراحان وجود دارد که هنوز بخش صنعت از این پتانسیلها استفاده نکرده است؟

- هم اکنون بخش پوشاک بچه گانه دستاویز لباسهای بزرگسالان شده و از پوشاک بچه گانه در ایران خبری نیست و جایگاهی وجود ندارند که این لباسها در آنجا عرضه شود. همچنین لباس برای بخش نوجوان و افراد مسن که خارج از سایز هستند تهیه نمی شود. در این زمینه نیز پتانسیل زیادی در طراحان وجود دارد ولی باید حمایت شوند و بخش صنعت کشور به نیاز در این بخشها توجه کنند اما انجمن طراحان لباس و پارچه در برنامه های خود فعالیت در این بخش را برای رفع خلا موجود در دستور کار خود دارد.