طب سنتی چین، راهی برای درمان بیماری‌ها

سوزن طب‌ سوزنی در نقاطی از بدن انسان فرو می‌رود که پزشکی مدرن امروز را به آن‌ راهی نیست. به عبارت دیگر، زمانی که پزشکی امروزی از درمان وامی‌ماند، لشکر سوزن‌های طبی یورش می‌برند تا با نیروی خود در مقابل بیماری‌ها قد علم کنند.

به گزارش «وطن امروز»، گرچه اما و اگرهایی درباره این پزشکی باستانی چینی وجود دارد، ولی نشانه‌ها حاکی از این است که این شیوه درمان در ایران با استقبال خوبی مواجه شده است. کم نیستند بیمارانی که به دفتر اینگونه پزشکان رفته و بازه‌های تکمیلی درمان خود را پی می‌گیرند. البته در این میان هم هستند کسانی که در باورشان نمی‌گنجد چند سوزن کوچک که نه دارویی در خود دارند و نه پرتو و اشعه‌ای، بتوانند کاری بزرگ انجام دهند و دردهای کشنده را از میان ببرند. نخستین سوالی که در ذهن من و شما نسبت به طب سوزنی شکل می‌گیرد راز درمانگری با این سوزن‌هاست.

این‌طور که می‌گویند در گذشته‌های دور این راز تنها نزد باستانیان بود تا اینکه با پژوهش‌ها و پیشرفت دانش، گوشه‌ای از حقایق این راز آشکار شد. دکتر زهرا شاه‌حسینی، پزشک طب سوزنی ‌که 13 ‌سال در زمینه طب سنتی و کلاسیک دانش‌‌آموخته و کار پژوهشی انجام داده است، درباره چیستی طب سوزنی می‌گوید:«طب سوزنی یک روش درمانی باستانی از سرزمین چین است که به مرور زمان در روش­های درمانی دیگر کشورهای جهان از جمله آمریکا و کشورهای اروپایی نیز نفوذ کرد.

زمانی‌ دانش پزشکی پیشرفت قابل توجهی نکرده بود و پزشکان با روش‌های تجربی طبابت می‌کردند و بیماران از راز درمان بی‌خبر بودند و تنها از نتایج آن سود می‌بردند اما با تاثیرات شگرفی که در درمان بیماران دیده شد، دانشمندان بسیاری در پی یافتن مکانیسم آن برآمدند و دریافتند که در دوره درمان، یک مسیر عصبی بسیار بلند از نوک انگشت پا تا مغز انسان فعال می‌شود. سوزن­ها با تحریک عصب حسی ریز در زیر پوست، مغز را وادار به ترشح موادی در خون می‌کنند که سبب ترمیم بافت، عصب، عضله یا رگ آسیب‌دیده می‌شود. علاوه بر این، هورمون‌هایی نیز در بدن آزاد می‌شود و جریان الکترومغناطیس ضعیفی در کل بدن ایجاد می‌شود که یون‌های مورد نیاز بدن را تامین و به ترمیم ارگان‌ها کمک می‌کند».

دردهایی که سوزن درمان می‌کند

شاید آگاهی من و شما از طب سوزنی در حد تصاویری که در برخی از فیلم‌های چینی و کره‌ای دیده‌ایم باشد و شاید درمان با چند سوزنی که وارد بدن می‌شود برای‌مان چندان باورپذیر نباشد. دکتر شاه‌حسینی می‌گوید:«طب سوزنی با مکانیسم خاص خود می‌تواند همه دردهای بدن از میگرن تا درد زایمان و درد اندام‌ها (پس از سکته)، درد عصب صورت (نورالژی تری‌ژمینال) و درد گردن، آرنج، دست ‌و کمر، سیاتیک و... را تسکین دهد. طب سوزنی برای درد زانو،‌ کشیدگی تاندون­ها، پارگی منیسک، کیست‌های زیر زانو، درد روی کشکک، درد روماتیسمی و آرتروز درمان خوبی ا‌ست و زانوها پس از درمان، قدرت و توان نخست خود را بازمی‌یابند. همین‌طور دردهای کمر، سیاتیک، پشت، آرنج، شانه، صورت، درد سر، بندگاه‌ها(مفاصل)، گوش، دندان، چشم، قلب، معده، روده و همه ارگان­ها با این روش درمان می‌شود».

این متخصص پوست ‌و زیبایی طب‌سوزنی (Cosmetic) در ادامه می‌افزاید: «طب سوزنی حقیقی که در چین آموزش داده می‌شود، به پزشکان دانش‌آموخته این توانایی را می‌دهد که به مدد نیرو و هوش ذاتی خود در 10 جلسه نخست درمان، دست‌کم یک یا 2 اثر درمانی در بدن بیمار ایجاد کنند. برای نمونه در مورد کسی که برای درمان سینوزیت زمینه‌دار به درمانگر طب سنتی مراجعه می‌کند، یا حس بویایی خود را از دست داده یا همزمان افسردگی نیز دارد در همان یکی، دو ویزیت نخست یکی از سندرم‌های عامل بیماری تخفیف می‌یابد».

مخالفان این درمان

البته در این میان مخالفانی هم وجود دارند که این روش درمانی را قابل قبول ندانسته و معتقدند طب سوزنی تنها حس درمان‌شدگی را در بیمار به وجود می‌آورد. شاه‌حسینی درباره چنین اعتقادهایی می‌گوید:«سخن برخی بیماران و نیز پزشکان این است که این روش تلقینی است در حالی که این روش، به راستی درمان می‌کند. دانشمندان زیادی ‌از 5 هزار سال پیش تا امروز در سراسر چین و کشورهای غربی، بررسی‌های کلینیکی و پژوهش‌های بالینی زیادی بر بیمارانی انجام داده‌اند که با روش تلقینی، درمان نشدند اما با روش طب‌سوزنی درمان شدند. نمونه‌های متعددی از درمان افرادی که در کما و بیهوشی با درمان طب سوزنی بهبود یافتند قابل توجه و حائز اهمیت است. البته نقش تلقین در هیچ‌یک از روش‌های درمانی خالی نیست ولی ‌من با ایمان کامل این روش را درمان‌کننده می‌دانم. البته برای از بین رفتن پاتوفیزیولوژی واقعی و طبیعی‌شدن آزمایش‌های کلینیکی و روش‌های تشخیصی، نیاز به تکرار درمان طب سوزنی است تا دوره کامل شود. علاوه بر آن، روش تلقین نمی‌تواند درمانی را که طب‌سوزنی انجام می‌دهد یعنی همان راه بردن یک بیمار سکته مغزی را انجام دهد».

چه می‌کند این سوزن

سوزن‌هایی که پزشکان به مدد آن بسیاری از بیماری‌ها را درمان می‌کنند آیا از جنس و مدل همان سوزن‌هایی است که در جعبه خیاطی‌مان جا خوش کرده‌اند؟ شاه‌حسینی در پاسخ می‌گوید: «در دوره باستان برای بهره گرفتن از این طب قبل از کشف فلز از استخوان حیوانات و شاخه‌های نوک‌تیز و باریک درختان استفاده می‌شد اما پس از کشف فلز، سوزن ساخته شد و بعد از آن نیز از طلا و نقره برای ساخت سوزن‌های درمانی استفاده کردند. اما در حال حاضر از سوزن‌های استیل قابل انعطاف یکبار مصرف استفاده می‌شود تا حساسیت ایجاد نکند ضمن اینکه انتقال بیماری‌های ایدز و هپاتیت را هم به صفر می‌رساند.

البته این سوزن‌ها با استریل‌ کردن قابل بازیافت‌اند. فنری بودن این سوزن‌ها این توانایی را به پزشک می‌دهد که آنها را در زیر پوست و لابه‌لای عضلات حرکت دهد. پزشک متخصص طب سوزنی با تکنیک ویژه‌ می‌کوشد تا بیمار از فروشدن سوزن دردی احساس نکند». یکی از ویژگی درمان با طب‌سوزنی این است که زمانی که سوزن وارد بدن می‌شود، همه سیستم ایمنی بدن و سلول‌های گلبول ‌سفید مسؤول دفاع بدن در برابر میکروب‌ها تحریک شده و با تکثیر سلولی، سیستم دفاعی بدن افزایش می‌‌یابد.

در حقیقت در دوره درمان طب‌سوزنی، هیچ میکروبی امکان انتقال، نفوذ و رشد ندارد. علاوه بر آن بسیاری از بیماری‌های ویروسی و میکروبی با این روش درمانی از بین می‌روند. با این روش درمانی، طحال مرکز گلبول‌سازی را تقویت می‌کند و به دفاع بدن در مقابل همه بیماری‌های میکروبی یاری می‌رساند. با این وجود تاثیر این سوزن‌ها بعد از فروشدن در بدن چگونه است؟ به گفته این متخصص طب‌سوزنی وقتی این سوزن‌ها در بدن فرومی‌رود عمل تحریک انجام می‌شود تا به نقطه اوج انرژی یا همان نوک عصب حسی برسد و احساس خاصی به بیمار دست دهد. نشانه‌های این احساس از سوی پزشک، از روی گوش، چشم، نبض و زبان قابل تشخیص است.

شاه‌حسینی در ادامه با اشاره به جریان الکتریسیته و استفاده آن در طب سوزنی، می‌افزاید: «جریان الکتریسیته بویژه در ترمیم مشکلات عصب و عضله کاربرد دارد. سوزن‌های دارای جریان الکتریسیته ضعیف با تحریک عصب، مغز را وادار به دستور ترشح ماده‌ای از سیستم عصب می‌‌کند و ترمیم بافت بدن را شتاب می‌بخشد. البته همیشه نباید از این دستگاه‌ها استفاده شده و بهتر است تحریک با دست انجام شود». البته این درمان سوزنی پیامدهایی را هم برای بیمار به همراه دارد که این کارشناس طب‌سوزنی به آن اشاره می‌کند:«سوزن که در بافت پوستی فرومی‌رود، به مویرگ‌های ریز آسیب می‌زند و کبودی یا خونریزی سطحی ایجاد می‌کند که با سپری‌شدن یک یا 2 روز برطرف می‌شود. در این میان هم اگر فردی از نظر توانایی جسمانی بسیار ضعیف یا گرسنه باشد، یا فشار خونش بسیار پایین باشد، شاید دچار کمی سرگیجه شود که خطرناک نیست و پس از خوردن شربت و کمی دراز کشیدن به حالت عادی برمی‌گردد. طب‌سوزنی پیامد دیگری ایجاد نمی‌کند مگر اینکه پزشک، متخصص نباشد که در آن صورت تعادل بدن بیمار به هم می‌ریزد».

باید‌ها و نباید‌هاي طب‌سوزنی

درباره گفته‌ها و سخن‌های متفاوت بیماران درمان ‌شده با این روش درمان، دکتر شاه‌حسینی می‌گوید:«فاکتورهای زیادی در روند بیماری نقش بازی می‌کند. بیماران با سرشت و مزاج متفاوت و با امراض متفاوت و زمان آغاز بیماری و زمان درمان، با توجه به اینکه چه‌بسا پیش‌تر زیر درمان‌های گوناگون نیز بوده‌اند ممکن است تاثیرات متفاوتی را درک کنند و بر پایه احساس خود به نقل تجربه بپردازند.

برای نمونه، خانمی 50 ساله و چاق که مزاج گرم و مرطوب دارد و دچار آرتروز زانو است و همزمان دچار میگرن نیز هست و مدتی نیز داروهای شیمیایی و کورتن خوراکی و تزریقی استفاده کرده یا حتی جراحی‌ روی بدن انجام داده در مقایسه با فرد دیگری که شرایط متفاوتی دارد، نتیجه درمانی متفاوتی نيز دریافت خواهد کرد. البته کسی که از زمان بیماریش چندان نمی‌گذرد و زود به درمان طب‌سوزنی رو آورده احساس بهبود بهتری خواهد کرد.
بیماران جوان نیز از قدرت بهبودشدگی بهتری برخوردارند. غذاهای مفید نیز کمک زیادی در روند درمان دارد. پیشینه و تداوم ورزش و فعالیت بدنی بیمار نیز کمک می‌کند زودتر خوب شود. مهارت پزشک و نقش اصلی او را نیز نباید نادیده گرفت».

این متخصص پوست‌ و زیبایی طب‌سوزنی (Cosmetic) ادامه می‌دهد: «طب‌سوزنی را باید کلینیکی آموخت، نه تئوری. هرچه تجربه و پیشینه پزشک بیشتر باشد در کارش مهارت بیشتری خواهد یافت. گیرنده‌های عصبی انسان‌ها نیز متفاوت است و این گیرنده‌ها در برخی حساس‌تر است و بهتر جواب می‌دهد. در دوره درمان، خستگی یا آمادگی بیمار نیز نقش دارد. ساعت درمان در عصر، در یکسری بیمارها بهتر جواب می‌دهد. سرما و گرمای هوا نیز در روند درمان نقش ایفا می‌کند». اما و اگرها درباره درمان‌های تکمیلی بسیار است و بسیاری مراکز پزشکی در برابر این درمان‌ها سکوت می‌کنند یا مجوز فعالیت درمانگران این رشته‌ها را صادر می‌کنند اما آنچه به نظر می‌رسد در عرصه طب‌سوزنی و درمان‌هایی از این دست نباید بی‌توجه از آن گذشت؛ توانمندی درمانگران و اجرای صحیح این روش‌هاست که باید از سوی وزارت بهداشت و درمان مورد نظارت قرار گیرد تا چنانچه مردم به سوی این درمان‌ها اقبالی هم دارند، آسیبی از این طریق نبینند.

طب سوزنی در ایران

دکتر زهرا شاه‌حسینی*: چین بالاترین درصد بیمارستان‌های طب سنتی دنیا را داراست و تنها در پایتخت این کشور بیش از 50 بیمارستان بسیار مجهز و بزرگ با بخش‌های گوناگون طب‌سوزنی وجود دارد و در هر فصل، صدها نوشتار علمی و پژوهشی منتشر می‌کنند. در این چند دهه، طب‌سوزنی و شاخه‌هایش در ایران رو به گسترش نهاده است. رسانه‌ها و جهان اینترنت نیز به این گرایش روزافزون دامن ‌زده‌اند.

ایمان به بهبود در افرادی که یک تجربه درمانی شخصی با طب سوزنی را در پشت‌سر دارند، بیش از كساني است كه اين روش درماني را تجربه نكرده‌اند. اما نگاه رسمی و دولتی به این شاخه پزشکی، آن ‌را نه‌تنها یک شیوه اساسی درمان نمی‌‌بیند، بلکه به‌عنوان آلترناتیو یا مکمل نیز نمی‌شناسد. چون مدل اصلی پزشکی ما(کتاب‌ها، آموزش و اجرا) غربی است و به سنت و باستان شرق بی‌اعتقاد بوده و به آن اهمیت نمی‌دهد. از سوی دیگر، بخش آموزش و تبلیغات طب‌‌سنتی ناکاراست و آنگونه که باید در راه شناخت این شیوه درمان موفق نبوده است. پزشکان دوره‌‌دیده این رشته که از حقایق شگفت آن آگاهند، کوشش خستگی‌ناپذیری برای شناساندن آن دنبال می‌کنند تا مردم از همه امکانات پزشکی روز جهان بهره‌مند شوند. در بسیاری از کتاب‌های پزشکی نیز سخنی از طب سوزنی نیامده و برخی می‌پندارند دلیل آن بی‌اهمیت ‌بودن این شیوه است. دست‌اندرکاران ایرانی باید در این رشته پژوهش بیشتری داشته باشند و در کتاب‌های تالیفی خود آن ‌را به مردم بشناسانند چون برای بهبود یک بیمار باید از هر راهی کمک گرفت؛ طب‌سوزنی یکی از این راه‌هاست. با نوشتن کتاب‌های بیشتر، بدبینی و بی‌اعتمادی به این طب 5 ‌هزار ساله از بین می‌رود.

* کارشناس طب‌سوزنی از پکن