كار و تعطيلات در ايران و دنيا
بيشك تعادل بين كار و زندگي و مديريت زمان براي جلوگيري از پيامدهاي نامطلوب ناشي از عدم تعادل بين آنها از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. البته بايد توجه داشت كه كشورهاي مختلف براساس ميزان پيشرفت فناوري و درجه توسعهيافتگي و همچنين ارزشهاي فرهنگي و اجتماعي از اين نظر با هم متفاوت هستند. در دنياي امروز گسترش فناوريهاي نوين در زمينههاي مختلف، چگونگي برقراري ارتباط بين افراد و همچنين شيوه كار و زندگي را بشدت تحت تاثير خود قرار داده است به گونهاي كه پس از گذشت مدت زمان كوتاهي فناوريهاي ارتباطي جديد نظير اينترنت، ماهواره و تلفن همراه توانسته است پس از عبور از مرز كشورها قدم به زندگي خصوصي افراد بگذارد.
نگرانيهاي حاصل از اين تحولات، بسياري از كشورها را بر آن داشته است كه به دنبال راه و روش مناسبي براي ايجاد تعادل بين كار و زندگي باشند. ساعات كار طولاني يكي از مهمترين عواملي است كه موجب ايجاد تعارض بين كار و زندگي ميشود.
اگرچه در آغاز به نظر ميرسيد گسترش فناوري اطلاعات در كشورهاي مختلف ميتواند ساعات كار طولاني افراد شاغل را به حداقل برساند، اما اوضاع آن طور كه پيشبيني ميشد پيش نرفت، بلكه گسترش فناوريهاي نوين موجب شد تا زمينه مناسبي براي جذب افراد علاقهمند به اشتغال فراهم شود.
براساس بررسيهاي انجام شده، ضرورت تصويب قانوني مبني بر عدم افزايش ساعات كاري افراد از 48 ساعت در هفته ميتواند نقش بسيار مهمي در حفظ سلامت روحي و جسمي كاركنان داشته باشد.
اگرچه درصد زنان و مردان شاغل با توجه به اختلاف جمعيت كشورهاي مختلف، متفاوت است، اما در اكثر كشورها ميزان اشتغال مردان در مقايسه با زنان بيشتر است.
كشور مجارستان و جزيرهاي به نام اروبا در غرب كشور هند تنها نقاطي از اين كره خاكي هستند كه در آنجا اشتغال زنان از مردان فراتر رفته است.
بر اساس گزارشات منتشر شده در اين زمينه، عليرغم اين كه كار مفيد هفتگي در كشور ما تنها 6 تا 7 ساعت است، در كشورهايي مانند ژاپن و كره جنوبي كه به نظر ميرسد از سطح زندگي مناسبتري برخوردار هستند، ميزان ساعت كار مفيد هفتگي بيش از 50 ساعت است.
به طور كلي سرانه كار مفيد در كشور كره جنوبي سالانه حدود 2400 ساعت و در كشور ژاپن 1900 ساعت است و اين در حالي است كه سرانه كار مفيد در ايران سالانه تنها 800 ساعت است.
البته بايد توجه داشت كه كشورهاي عربي در مقايسه با ديگر كشورهاي دنيا كمترين ساعت كاري سرانه را دارند به طوري كه اين ميزان در كشور كويت 600 ساعت و در كشور عربستان 750 ساعت است كه اين امر ناشي از دسترسي اين كشورها به ذخاير نفتي و درآمدي است كه از فروش نفت به دست ميآورند.
در برخي از كشورها نظير كشور آلمان رشد منفي جمعيت موجب شده است كه جمعيت سالمند نسبت به جمعيت جوان افزايش يافته و در نتيجه شاهد روند كاهش ساعات كار مفيد سرانه باشند.
براين اساس پيشبيني ميشود كشورهايي نظير كشور كره جنوبي كه از تركيب جنسيتي تقريبي مناسبي برخوردار و در تلاش هستند تا با سرعت بيشتري در مقايسه با گذشته در مسير توسعه قدم بردارند، در سالهاي آينده رتبه نخست ساعات كار را در جهان به خود اختصاص دهند.
متوسط ساعات كار افراد شاغل در كشور انگليس كه در مقايسه با ديگر كشورهاي اروپايي، بيشترين ساعات كار را داشته است، حدود 41 ساعت در هفته است، اما در كشور آلمان متوسط ساعات كار هفتگي 40 ساعت و در كشورهاي فرانسه و ايتاليا به ترتيب 39 و 38 ساعت است.
دو كشور ژاپن و آمريكا با داشتن متوسط ساعات كاري هفتگي 42 ساعت از جمله كشورهايي هستند كه بيشترين متوسط ساعات كار را دارند.
البته در هريك از اين كشورها، افراد، گروهها و سطوح مختلف شغلي ساعات كاري متفاوتي دارند و عواملي نظير درآمد بيشتر، پيشرفت شغلي يا تلاش براي ارتقاي، جايگاه شغلي كنوني، رقابت با همكاران براي رسيدن به موقعيتهاي شغلي بهتر و همچنين فرار از استرسهاي محيط زندگي از دلايل و انگيزههاي آنان براي داشتن ساعات كاري طولانيتر محسوب ميشوند.
علاوه بر اين تفاوتهاي ميان كشورها از نظر موقعيت جغرافيايي و شرايط فرهنگي، اقتصادي و سياسي حاكم بر هر كشوري ميتواند بر سياستهاي اتخاذ شده در اين زمينه تاثيرگذار باشد. براي مثال در برخي از كشورها مانند سوئد و نروژ يا ديگر سرزمينهاي شمالي اروپا به ازاي هر 3 هفته كار ، يك هفته مرخصي براي سفر به ديگر كشورهاي اروپايي و لذت بردن از آفتاب سوزاني كه در اين كشورها ميتابد، اختصاص داده ميشود.
بنابراين همان طور كه ميبينيد اغلب كشورها در تعيين ساعات كاري در مشاغل مختلف حساب همه جاي كار را كردهاند تا تعادل بين كار و زندگي افراد به هم نخورد.
در سالهاي اخير ساعات كار هفتگي در كشور ژاپن كاهش يافته است و اين در حالي است كه در اين كشور همچنان افراد شاغل ساعات طولاني از شبانهروز را براي انجام كار اختصاص ميدهند و كمتر به تفريح توجه ميكنند، اما در اين كشور در روزهاي چهارشنبه و پنجشنبه، ساعت كاري افراد به 8 ساعت كاهش مييابد، اما روزهاي ديگر هفته معمولا ساعت كاري از 8 صبح شروع شده و تا ساعت 10 شب ادامه دارد، اما مردم كره جنوبي همچنان با داشتن متوسط ساعت كاري سالانه 2400 ساعت،پركارترين و فعالترين مردم دنيا هستند كه متوسط ساعت كاري آنها حتي از كشوري مانند آمريكا هم حدود 400 ساعت بيشتر است.
روزهاي تعطيل
روزهاي كاري هفته و تعطيلات تا پايان هفته با توجه به شغل افراد و فرهنگ حاكم بر كشورهاي مختلف، متفاوت است. در اغلب كشورهاي اروپايي و آمريكايي، روزهاي كاري هفته از دوشنبه تا پنجشنبه يا شنبه است و روز پاياني هفته يا دو روز پاياني هفته به اوقات فراغت و انجام كارهاي شخصي اختصاص پيدا ميكند.
اما در كشورهاي مسلمان نخستين روز كاري هفته از شنبه يا يكشنبه آغاز ميشود كه به ترتيب تا روز چهارشنبه يا پنجشنبه ادامه خواهد داشت. در كشور ما پنجشنبه و جمعه به عنوان تعطيلي آخر هفته محسوب ميشود در حالي كه در كشورهاي عربي حوزه خليج فارس جمعه و شنبه دو روز تعطيلي آخر هفته است، اما در اين ميان در كشور استراليا قوانيني وجود دارد كه با ديگر كشورها متفاوت است.
در اين كشور ميزان ساعات كاري در نظر گرفته شده براي افراد براساس جنسيت و سن افراد متفاوت است به گونهاي كه در اين كشور ساعت كاري خانمها در هفته تنها 19 ساعت است و عليرغم اين كه گروههاي سني جوان حدود 45 ساعت در هفته كار ميكنند با افزايش سن، ساعت كاري آنها به 36 ساعت در هفته كاهش مييابد.
البته بايد توجه داشت كه عليرغم اين كه كشورهاي شرق و جنوب شرقي آسيا بيشترين متوسط ساعات كاري سالانه را دارند از نظر ميزان بهرهوري در مقايسه با كشورهايي مانند نروژ، ايرلند يا بلژيك در سطح پايينتري قرار دارند. بررسيهاي انجام شده نشان داده است كه ميزان بهرهوري كشورها با ساعت كار نسبت معكوس دارد. به اين معني كه افزايش ساعت كاري نميتواند به معني بهرهمند شدن از شرايط بهتر براي زندگي افراد باشد نتيجه اين امر بيش از هر چيز مستلزم تشويق كاربري فناوري اطلاعات و ارتباطات در زمينههاي مختلف است.
ايران كشوري با بيشترين روزهاي تعطيلي
اگرچه معمولا روزهاي تعطيل، تغيير خوشايندي در روند زندگي افراد شاغل محسوب ميشود، اما افزايش روزهاي تعطيل موجبات نگراني كارشناسان اقتصادي را فراهم ميكند. براساس بررسيهاي انجام شده، كشور ايران از بيشترين ميزان تعطيلات رسمي برخوردار است و اين در حالي است كه اگرچه تعداد روزهاي تعطيلي به كل روزهاي سال در ايران حدود 4/0 است در برخي از كشورها اين رقم به كمتر از 1/0 ميرسد. براي مثال كشور ايرلند و سنگاپور از جمله كشورهايي هستند كه تعطيلات رسمي آنها در مقايسه با ديگر كشورها بسيار ناچيز است.
البته علاوه بر ايران كشورهايي نظير چين، مصر، هند، تايلند و تركيه نيز از جمله پرتعطيليترين كشورهاي دنيا هستند. براي مثال در كشور چين علاوه بر تعطيلات آخر هفته برخي روزهاي سال نيز به برگزاري مراسم سال نو، جشنواره بهاري يا روزهاي ملي در تقويم اين كشور به عنوان روزهاي تعطيل در نظر گرفته شده است كه با در نظر گرفتن تعطيلات سالانه كه معمولا براي مدت زمان يك يا دو هفته به صورت توافقي در ادارات، شركتها و سازمانهاي مختلف تعيين ميشود اين تعطيلات حدود 16 روز از سال را به خود اختصاص ميدهد.
در كشور هند تعطيلات سالانه براي افراد شاغل در بخش خصوصي 15 تا 20 روز است كه اين تعطيلات شامل حال افراد شاغل در بخش دولتي نميشود. در كشور اندونزي به مناسبت عيد سعيد فطر، پس از پايان ماه رمضان تعطيلات يك هفتهاي در نظر گرفته ميشود كه از طولانيترين تعطيليهاي اين كشور محسوب ميشود. جالب است بدانيد كه برخلاف قانون كار، كشور ما كه سالانه 30 روز مرخصي استحقاقي و 30 روز مرخصي استعلاجي را براي هر فرد كارمند مجاز ميداند در كشور تايلند حد مجاز مرخصي سالانه براي هر كارمند 40 روز است كه 10 روز آن تعطيلات رسمي كشور است و 10 روز از آن به عنوان مرخصي استحقاقي و 20 روز به مرخصي استعلاجي اختصاص پيدا ميكند.
البته 13 روز از سال نيز به عنوان تعطيلات مذهبي و ملي در نظر گرفته شده است كه به مجموع تعطيلات كارمندان تايلندي افزوده ميشود. اين كشور نيز يكي از پرتعطيليترين كشورهاي دنياست. تعطيلات رسمي كشور تركيه تنها 13 روز در سال است و در اين كشور 3 روز به عنوان تعطيلات ملي در نظر گرفته ميشود.
علاوه بر اين دو جشنواره مذهبي نيز در تركيه برگزار ميشود كه در مجموع روزهاي تعطيلي اين كشور را شامل ميشوند. در كشور كره جنوبي در سالهاي اخير به ميزان قابل توجهي از تعطيلات ملي كاسته شده و به موازات آن روزهاي بيشتري به عنوان روزهاي مجاز مرخصي براي كارمندان در نظر گرفته شده است.
در اين كشور علاوه بر دو روز پاياني هفته كه كارمندان تعطيل هستند در دو روز ديگر منتهي به تعطيلات پايان هفته، ساعت كاري افراد از 16 ساعت به 10 ساعت كاهش مييابد.
بنابراين همانطور كه ميبينيد در اغلب كشورها علاوه بر تعطيلات آخر هفته، روزهايي از سال به سبب برگزاري اعياد، جشنها و مراسم ملي و مذهبي تعطيل است.
در كشورهاي صنعتي همواره تلاش ميشود تا بيش از پيش از ميزان تعطيلات سالانه كاسته شود در اين كشورها تعطيلات سالانه اغلب كمتر از يك هفته است.
